Кіріспе

Жапон халық ертегісі – тануки (ракун иті) туралы, өзінің пішін алмастыру қабілетін оны құтқарушының мейірімділігі үшін марапаттауға пайдаланатын жапондық халық ертегісі немесе қиял.

Шолу

Әңгіме нұсқасы ағылшын тіліне Митфордтың "The Accomplished and Lucky Teakettle" (1871) және Т. Хасегаваның "The Wonderful Tea Kettle" (1886) деп аударылған. Енсік иті храмда шай қайнатқыш ретінде зәбірленеді де сатылады; кейін ол билейді және арқанмен жүру өнерін орындайды, ал соңынан шоумен болған иесі зор байлыққа ие болады. Көптеген халық ертегілерінде енсік иті немесе түлкі адам досына немесе меценатына жалған шай қайнатқышты сату арқылы пайда табуға мүмкіндік беру үшін қайнатқышқа айналады, көбінесе дін қызметкеріне. Аңыз бойынша, Бунбуку чагама – дін қызметкері Шукакуға тиесілі шай қайнатқыштың аты, ол ежелгі енсік иті немесе мужина болып шықты, ал осы қайнатқыш Шукаку қызмет еткен храмда әлі де көрсетілуде.

Этимология

Бір болжам бойынша, бунбуку – қайнаған судың дыбысын еліктейтін ономатопеялық сөз, ал атаудағы буку (фуку) кейіпкері «жақсы сәттілік» немесе «жақсы бақ» дегенді білдіреді. Екінші түсінік бойынша, бунбуку 分福 деп жазылғанда «байлық/бақ/сәттілік (фуку) бөлісу (бун)» дегенді білдіреді. Бұл Морин жырлары мен Касси Ява эссесіндегі түсіндірмелерге сәйкес келеді. Падиша мен оның шәкірттері оны бағындырып, ол қарапайым қазанға айналғандықтан, оны саяхатшы жөндеушіге немесе ескі зат сатушыға сатады. Ивая бұл жерде (屑屋) немесе «құрамсыз заттар сатушы» деп көрсетеді, [1958] жылғы аудармада осылай берілген. Мұрай (1868) да (くづや) деп көрсетеді. Бұл Хасегава Такехироның «Жапон ертегілері» сериясының 16-шы нөмірі (осы кітаптар chirimen bon немесе «креповый қағаз кітаптар» жанрына жатады). Суретші, кітапта аты көрсетілмеген, мұқабадағы қолтаңбадан Йошимуне Арай ([[:ja:歌川芳宗 (2代目)) екені анықталды. Сондай-ақ, ұқсас сюжеті бар жапондық нұсқасы қайта баяндалған, сонымен қатар Ханна Ридделл аударған «Иваяның Ежелгі Жапония ертегілері» (1903) антологиясында «Жақсы Бақтың Шай Қайнатқышы» деп ағылшын тілінде жарияланған.

Халық ертегісі

"Бунбуку чагама" ертегі тобы Кеиго Секидің "Жапон халық ертегілерінің түрлері" каталогында 130-шы нөмірмен тіркелген. Секи осы топты түлкі туралы ертегілерге жатқызып, мынадай қорытынды жасайды:

Ертегілерде жиі кездесетін билейтін шағала мотиві халық ертегілерінде салыстырмалы түрде аз ұшырасады.

Түлкі мен тануки

Секидің жапондық басылымдары («Нихон мукасибанаши шүсей» және «Нихон мукасибанаши шүсей») осы ертегілер тобын 237B нөмірімен жіктейді және рөлге түлкі немесе танукиді қабылдауға рұқсат береді. Шындығында, түлкілер мен танукилер туралы халық ертегілерінің мысалдары бар. «Баджер» (ракун иті (тануки)) қатысатын бір мысал – Нагано облысы, Шимоина ауданынан жиналған, ағылшын тіліндегі «Бунбуку чайник» ертегісі.

Шығу тегі

Әңгіме нұсқасы Гунма префектурасының Татебаяши қаласындағы ғибадатханадағы шексіз шай қайнататын қазан туралы аңызбен байланысты деп саналады, ол қазанды Шукаку (守鶴) есімді бастыққа тиесілі болған, бірақ ол ежелгі мужина (ракун иті немесе борсық) екені белгілі болды. Он тоғызыншы ғасырғы әңгіме (Ивая Сазанами нұсқасы сияқты) он жетінші-он сегізінші ғасырлардағы Эдо дәуірінің акахон стиліндегі танымал халық әдебиетінен туындаған болуы мүмкін.

Морин-джи аңызы

Діни қызметкер Шукаку (кейіннен күшік иті болып шықты) Оэй дәуірінде (1426 жыл) Моринджи ғибадатханасын құрған діни қызметкермен бірге болды; содан кейін 7-ші абатқа қызмет еткенде Шукаку күндіз-түні ысық сумен қамтамасыз ете алатын, ешқашан таусылмайтын шай қайнатқыш немесе қазанды (чагама) алып келді, соның арқасында мыңнан астам діни қызметкерге шай сыйлады (оқиға 1570 жылы өткен мың адамдық жиынмен байланысты). Шукаку қазанның Бунбуку чагама деп аталуын, оның сегіз ізгілігі болғандықтан және (бун) бағын (фуку) бөлісетіндіктен түсіндірді; ол шөлдеуден сақтайтын иммунитет, ғылым мен жауынгерлік өнердегі қасиеттер, зиялылық, батылдық, халықтың құрметі, сәттілік және мансаптық өсу, сондай-ақ ұзақ өмірді сыйлады.