Кіріспе

1975 жылғы кітап

«Орегон эксперименті» – Кристофер Александр және оның әріптестері Мюррей Сильверштейн, Шломо Ангел, Сара Ишикава және Денни Абрамс жазған 1975 жылғы кітап. Ол Орегон штатының Юджин қаласындағы Орегон университетінің кампусының қауымдастығын жоспарлау бойынша жүргізілген тәжірибелік зерттеуді сипаттайды. Бұл зерттеудің нәтижесінде архитектура және жоспарлау теориясы қалыптасты, ол топтың кейіннен жарияланған, көбірек танымал «Үлгілік тіл» және «Құрылыстың уақытсыз жолы» атты еңбектерінде егжей-тегжейлі сипатталған. 1960 жылдардың соңы мен 1970 жылдардың басында Орегон университетінің студенттері мен оқытушылары кампустың аумағында жүретін ағаш тасымалдау машиналарын, 19 ғасырға дейінгі зираттың бұзылуын, әскери шақыруды, Оңтүстік-Шығыс Азиядағы басқыншылықтар мен оккупацияларды, сондай-ақ университет студенттердің ата-аналарының орнына әрекет ететіндей сезімді тудыратын жағдайға қарсылық білдірді. Бұған қоса, Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін салынған ғимараттардың архитектурасы брутализм стилінде болды, ол эстетикалық тұрғыдан қарама-қарсы пікірлерге бөлінді. Кампус қауымдастығы өз өмірі мен қоршаған ортаны бақылауға алуды қалады. Университет әкімшілігі Калифорния университеті Берклиден жүлделі, радикалды профессорды жұмысқа алып, университет қауымдастығының өз кеңістігін құру процесін жобалауға тапсырды. Орегон университеті кейіннен бестселлерге айналған «Үлгілік тіл» кітабының материалдары үшін тәжірибелік сынақ алаңына айналды. Кітапта кез келген орында өзгерістер жасау үшін «сезім» басты өлшемшарт болуы керек екені айтылады. Кампус аумағындағы жақсартулар ең көп көмекке мұқтаж жерлерден басталуы керек. Үлгілер, яғни жалпылама проблемаларға табылган тиімді шешімдер, қауымдастық энциклопедиясында болуы тиіс. Ірі монолиттік жобалардың экономикалық және саяси күшін шектеуге көңіл бөлу керек. Орындар адамдар үшін жасалуы керек, оларды толықтырып, оларға күш беруі керек, ал адамдар өз қауымдастығын құруға белсенді қатысуы керек.

Бүгін

Орегон университетінің жаңа кампус ғимараттарының көпшілігі пайдаланушылар топтарының қатысуының нәтижесін көрсетеді. 1980 жылдардың соңында Орегон университетінің ғылыми кешенінің құрылысына қатысты құжаттамада "үлгілік тіл" жобалау принциптері қолданылғаны сипатталған. Дегенмен, кампустағы басқа ғимараттар тек оның демеушісінің көзқарасын бейнелейді. Мысалы, Хатфилд Даулин кешені құрылысты жоспарлауға және басқаруға Орегон университетінің ешқандай қатысы болмағаны белгілі болғанда, қырқыс пікір тудырды. Ғимарат университет жеріне салынды және Nike-тің негізін қалаушыларының бірі оны сыйлық ретінде табыс етті. Университеттегі футбол әкімшілігі және операциялары бойынша аға спорттық директор Джефф Хокинс: "Біз Nike университетіміз" деді. Хокинс сөзін кейін нақтылап, Орегон университеті мен Nike арасындағы ортақ идеалдар мен құштарлық туралы метафоралық түрде айтқанын түсіндірді. Пайдаланушылар топтарының қатысуы туралы ештеңе айтылмады.