Кіріспе
Pandalus borealis – Атлант және Тынық мұхитының суық бөліктерінде кездесетін, Азық-түлік және ауыл шаруашылығы ұйымы оны солтүстік шаян деп атайтын шаянның бір түрі. Басқа кең таралған атаулары – қызғылт креветка, терең су креветкасы, терең теңіз креветкасы, скандинавиялық креветка, үлкен солтүстік креветкасы, солтүстік креветкасы. Олар температурасы 0,9°C суларда кездеседі, бірақ олардың тіркелген жағдайлары бар, ал P. borealis креветканың өмірлік циклының кезеңіне байланысты 32-35 ppt тұздылығы бар суларда жақсы өркендейді. Солтүстік Атлантикалық номиналды түр P. b. borealis АҚШ-тың Жаңа Англиясынан, Канаданың шығыс жағалауынан (Ньюфаундленд пен Лабрадордан және Нунавуттағы Баффин аралының шығысынан), Гренландияның оңтүстік және шығысынан, Исландиядан, Свалбардтан, Норвегиядан және Англия арналына дейінгі Солтүстік теңізден таралған. Солтүстік Тынық мұхитындағы P. b. eous Жапония мен Кореядан, Охот теңізінен, Беринг бұғазы арқылы және АҚШ-тың Калифорния штатына дейін кездеседі. Олардың асқазанында балық ДНК-сының жоғары деңгейде әртүрлілігі анықталады, бұл олардың жалпыланған қоқыс жегіштер ретіндегі рөлінің салдары болуы мүмкін. Осыған байланысты кейбір авторлар Pandalus borealis-ті Арктикалық теңіз экожүйелеріндегі балықтардың молекулалық әртүрлілігін бағалауға арналған тиімді табиғи құрал ретінде қарастыруды ұсынады. Солтүстік креветканың шағылысу маусымы жаздың соңында, әдетте жағалаудан тыс жерде басталады. Күзге қарай аналықтары құрсақтарына жұмыртқаларын шығара бастайды. Осы кезде олар жағаға қарай жылжып, қыста жұмыртқаларынан шабақтар шығады. Pandalus borealis маңызды тағамдық ресурс болып табылады және ол 1900 жылдардың басынан бері Норвегияда, ал кейін Йохан Хьорттың оларды табудың практикалық әдістерін ашқаннан кейін басқа елдерде де кеңінен ауланып келеді. Канадада бұл креветкалар супермаркеттерде қабығынан тазартылып, пісіріліп, тоңдатылған күйде қаптарда сатылады және аперитив ретінде қолданылады. Солтүстік креветканың өмір сүру мерзімі қысқа, бұл жылдық қордың өзгеруіне себеп болады. Дегенмен, түрдің шамадан тыс ауланғаны деп есептелмейді, себебі баяндалған және ауланған көлемі үлкен. Канадада жылдық аулау лимиті 164 000 тоннаға (2008 жыл) белгіленген. 2013 жылы Атлантикалық мемлекеттердің теңіз балық шаруашылығы комиссиясы (АҚШ-тың Атлантикалық жағалауын қамтиды) олардың P. borealis қорларының жеткіліксіз екенін анықтады және Жаңа Англиядағы балық аулауды тоқтатты. Бұл соңғы 35 жылдағы алғашқы тоқтату болды. Балық шаруашылығы құлдырағаннан бері әлі қалпына келмеді және 2018 жылғы зерттеулер Солтүстік креветканың әлі де сарқылып кеткенін көрсетеді. Температураның жыл сайын өсуі және төмен шағылысу биомассасы (SSB) Солтүстік креветканың шағылысу жағдайларын қолайсыз етеді. Судың салқынырақ болуы және жоғары шағылысу биомассасы жаңадан туған креветкалардың көбеюін және ұзақ мерзімде популяцияның өсуін арттырады.
Pandalus borealis is a species of caridean shrimp found in cold parts of the northern Atlantic and northern Pacific Oceans, The Food and Agriculture Organization refers to them as the northern prawn. Other common names include pink shrimp, deepwater prawn, deep sea prawn, Nordic shrimp, great northern prawn, northern shrimp, in waters with a temperature of , although it has been recorded from and P. borealis thrives in waters where the salinity ranges between 32 and 35 ppt, depending on where the shrimp are at in their life cycle. The distribution of the North Atlantic nominate subspecies P. b. borealis ranges from New England in the United States, Canada's eastern seaboard (off Newfoundland and Labrador and eastern Baffin Island in Nunavut), southern and eastern Greenland, Iceland, Svalbard, Norway and the North Sea as far south as the English Channel. The North Pacific P. b. eous is found from Japan and Korea, through the Sea of Okhotsk, across the Bering Strait, and as far south as the U. S. state of California. High diversity of fish DNA can also be detected in their stomachs, probably as a result of their role as generalized scavengers. This has led some authors to propose Pandalus borealis as an efficient natural sampler for assessing molecular fish diversity in Arctic marine ecosystems. Northern Shrimp's spawning season begins in the late summer, usually offshore. By early fall the females will start to extrude their eggs onto their abdomen. This is when they will move inshore where their eggs will hatch in the winter.]] Pandalus borealis is an important food resource, and has been widely fished since the early 1900s in Norway, and later in other countries following Johan Hjort's practical discoveries of how to locate them. In Canada, these shrimp are sold peeled, cooked and frozen in bags in supermarkets, and are consumed as appetizers. Northern shrimp have a short life, which contributes to a variable stock on a yearly basis. However, the species is not considered overfished due to a large amount reported and a large amount harvested. In Canada, the annual harvest limit is set to 164,000 tonnes (2008). In 2013, the Atlantic States Marine Fisheries Commission (which covers the Atlantic seaboard of the United States) determined that their stocks of P. borealis were too low and shut down the New England fishery. This was the first cancellation in 35 years. The fishery has yet to recover since it collapsed and studies from 2018 report that Northern Shrimp still remain in a depleted condition. With temperatures increasing yearly, and a low spawning stock biomass (SSB), the spawning conditions for Northern Shrimp remain unfavorable. Colder temperatures and higher spawning biomass would increase the recruitment and increase the population size in the long run.
Қолданылуы
Адамдардың тағамдық қажеттілігінен асып, молекулалық биологияда қолданылатын креветканың сілтілік фосфатазасы (САФ) Pandalus borealis креветкасынан алынады, ал оның қабығы хитозанның көзі болып табылады. Хитозан – қан кету жараларын емдеу, шарапты тазарту немесе органикалық егістікте топырақты жақсарту сияқты алуан түрлі салаларда қолданылатын әмбебап химиялық зат.