Кіріспе

Мобил шығанағында кездесетін табиғи құбылыс, Алабама штаты, АҚШ.

"Юбилей" – Алабама штатының шығанағындағы Мобил шығанағының жағалауында сирек кездесетін табиғи құбылысқа жергілікті халық берген атау. Юбилей кезінде көптеген түрлерге жататын шабақтар мен креветкалар, сондай-ақ камбала, балықтар және теңіз түбінде тіршілік ететін басқа да балықтар терең сулардан шығып, шығанақтың белгілі бір, жағалауға жақын аймағында көптеп жиналады, өте тығыз болады. Юбилей Мобил шығанағында тойланатын маңызды оқиға, ол көптеген адамдарды тартады, олардың көпшілігі мол және оңай ұсталатын теңіз өнімдеріне үміттенеді. Осыған ұқсас құбылыстар басқа су қоймаларында да байқалған, бірақ Мобил шығанағы – осы құбылыстың тұрақты түрде қайталануын куәландырған жалғыз орын.

Сипаттамалар

Мобайл-Бей мерейтойы әдетте жылына кем дегенде бір рет, кейде жылына бірнеше рет болады; мерейтойсыз жылдар тіркелген, бірақ олар өте сирек. Мерейтой туралы көптеген мәліметтер бар, ең көнесі 1860 жылдарға дейін жетеді. Көптеген мерейтойлар таңертеңгі сағаттарда өтеді. Автор Арчи Карр былай деп мәлімдейді: «Жақсы мерейтойда сіз бірден шомылу ваннасын креветкамен толтыра аласыз. Жүздеген лақаларды ұстап, жүк машинасыңыздың арқасын шамамен 30 сантиметр тереңдікте рактармен толтыруға болады». Сонымен қатар, жануарларға оттегінің жетіспеуі оларды аулауды едәуір жеңілдетеді. Олардың мінез-құлқы «әлсіз және өлімге бет бұрған» деп сипатталған.

Өткен мерейтойлар туралы ауызша әңгімелер мен журналистік жазбаларды зерттегеннен кейін, физикалық және метеорологиялық жағдайларды өлшегеннен кейін, сондай-ақ биологиялық және химиялық өлшемдер жасағаннан кейін, Лоеш шығанақ төңірегінде жиналған органикалық материалдың белгілі бір жағдайларда шығанақтың кейбір бөліктеріндегі оттегінің күрт азаюына себеп болатынын, соның салдарынан балықтардың оттегі бар су іздеп бетке шығатынын анықтады. Егер желдің бағыты, су бетінің температурасы, тұздылығы және толқындардың өзгеруі мерейтойдың пайда болуына мүмкіндік берсе немесе оған ықпал етсе, жағдай тез дами алады. Мэй осы механизмді былай түйіндейді:

>«Мерейтойлар болмаған кезде, шығыс жағалау бойындағы 2 метрлік контур ішіндегі су жақсы оттегіленген. Бұл қалың су жағалаудан бірнеше жүз метрге дейін созылады. Мерейтой кезінде ондағы балықтар жағалау мен оттегісі аз су массасының арасында қамалып қалады; су бетінде және жағалауға жақын жерде әдетте оларды көптеген мерейтойлардың қысқа мерзіміне жеткілікті оттегі болады». – *Mobile Daily Register, 17 шілде 1867 жыл.*

1960 жылғы ауызша хабарламада жергілікті балық аулау капитаны Фрэнк Филлипс өзінің алдыңғы 60 жыл бойы мерейтой оқиғаларын бақылағанын айтты, соның салдарынан «[оның] жиілігі де, қарқындылығы да өзгермегенін» көрсетті. Ол сондай-ақ әкесі өмір бойы мерейтой оқиғаларын көргенін де айтты. Мерейтойлар тек жаз айларында ғана болады. Олар әдетте таңертеңгі сағаттарда, яғни күн шығар алдында болады. Мерейтой күні және оған дейін жел шығыс бағыттан соғады. Егер желдің бағыты өзгерсе, мерейтой тоқтатылады. Мерейтой кезінде толқын көтеріледі; толқын төмендесе, мерейтой тоқтатылады. Екі су массасы кездеседі, тұзды су мерейтой кезінде еніп келеді.

Жергілікті мәдениеттегі юбилей

Ең танымал юбилейлік жер ретінде қызмет ететін жағалаудың ұзындығы тығыз қоныстанған. Юбилей көрілген кезде, жағалауға жақын тұратын адамдар көбінесе қоңырау соғып, көршілерін ескертеді, сонда барлығы ыдыстар, қайықтар мен торларымен суға асығып, мол және оңай жиналатын теңіз өнімдерін жинауға ұмтылады. Юбилейлер тек жылы жазғы түндері, көбінесе таң алдында болатындықтан, бұл оқиға қоғамдық жағажай кештесінің сипатын алады, мұнда жарықтар Мобил шығанағының суларына бағытталған.