Кіріспе

«Dear Frankie» – 2004 жылы түсірілген британдық драмалық фильм. Оны Шона Ауербах режиссерлік еткен, ал басты рөлдерді Эмили Мортимер, Жерард Батлер, Джек МакЭлхоун және Шарон Смол ойнаған. Андреа Гибб жазған сценарий жас, жалғыз ананың ұлына деген шексіз махаббатынан туындаған, оның әкесі туралы шындықты жасыруға бағытталған алдауды күшейтуіне арналған. Фильм сыншылар тарапынан жоғары бағаланып, көптеген сыйлықтарға ие болды, соның ішінде екі «BAFTA Scotland» сыйлығын жеңіп алды.

Сюжет

Лиззи Моррисон мен тоғыз жасар естімейтін ұлы Фрэнки зорлық-зомбылық көрген бұрынғы күйеуі мен оның туыстарынан қашып жүру үшін жиі көшіп-қонып тұрады. Оларға әрдайым өз пікірін айтатын, темекі шегетін анасы Нелл де ілеседі. Шотландияның Гринок қаласына жаңадан көшкен Лиззи, жергілікті балық сататын дүкенде, мейірімді Мари есімді әйелдің жұмысына орналасып, Фрэнкиді мектепке береді. Фрэнки Глазгодағы пошта жәшігі арқылы, өзінің әкесі Дейви деп ойлайтын адаммен хат алысып тұрады. Шындығында, ол алатын хаттарды анасы жазады, күйеуінен қашу себебін айтудың орнына жалғанды сақтап қалуды жөн көреді. Лиззи Аккра кемесі Гринок портына жақын арада келетінін білгенде, қорқып, Дейви рөлін сомдау үшін бір адамды жалдауды жоспарлайды. Жергілікті пабтан адам табуға асықпай, Маридің көмегін сұрайды. Мари оған, Аккра портында болар кезде қаладан өтетін танысы туралы айтады. Лиззи мен бейтаныс адам кездескенде, ол өзінің есімін айтпайды. Лиззи жағдайды түсіндіріп, оған хаттарды береді. Ол Лиззи ұсына алатын ақшаға келісіп, Фрэнкимен бір күн өткізуге дайын болады. Бейтаныс Фрэнкиді алуға үйлеріне келгенде, ол өзімен бірге теңіз жануарлары туралы кітап әкеледі (Лиззидің таңғалысына орай), бұл Фрэнкидің үлкен сүйіктісі, соның арқасында олардың арасында бірден байланыс орнап кетеді. Олар бір күнді бірге өткізеді (Лиззи жасырын түрде олардың соңынан ереді), Фрэнки мектептегі досынан футбол ойынына жасаған ставкасын алып, чипстерге тапсырыс береді және кешке тағы бір жарты күнге кездесуді ұйымдастырады. Екінші күн керемет болады, кешкі би кешінде аяқталады, себебі Фрэнки Лиззи мен бейтаныс адамды бірге билеуге көндіріп, тағы да бір ставканы жеңіп алады. Кейін олар "өткен туралы сөз қозламау" ережесін бұзып, бірге серуендеп, бейтаныс адамға Фрэнкидің естімейтінін – "әкесінен келген сыйлық" және күйеуінен неге кеткенін айтады. Ол Фрэнкидің хаттарының өзі үшін қаншалықты маңызды екенін түсіндіреді, себебі ол осылайша ұлын "ести алады". Бейтаныс Лиззиге Фрэнкиді қорғағаны үшін оның керемет ана екенін айтады. Үйге келген соң, Фрэнки бейтаныс адамға қоштасу сыйлығы ретінде қолмен жасаған ағаш теңіз жылқысын сыйлайды. Есікте, ұзақ үнсіздіктен кейін, Лиззи мен бейтаныс адам қоштасады. Ол кеткеннен кейін, Лиззи оның төлемді қайтарып бергенін, пальтосының қалтасына тығып тастағанын байқайды. Кейінірек Лиззи күйеуінің өлімі жақын екенін біліп, Франкисіз ауруханаға барады. Ол күйеуінің ашу-ызасын тағы да сезінеді, ол Фрэнкиді көруді талап етеді. Кейін ол Фрэнкиге әкесінің қатты ауырып жатқанын айтқанда, Фрэнки оған хат жазып, сурет салады. Екінші рет келгенде ол оларды күйеуіне, Фрэнкидің суретімен бірге жеткізеді. Дейвидің өлімі олардың бәріне де тыныштық сыйлайды. Лиззи Мариден бейтаныс адам туралы сұрайды және ол Маридің інісі екенін біледі. Фрэнкидің соңғы хатында ол шындықты біраз уақыттан бері білгенін көрсетеді – бейтаныс адам оның нағыз әкесі емес екенін. Ол Лиззидің қайғырып жатқанын да біледі, бірақ оның жанында оған қолдау көрсетуге дайын. Хатта Фрэнки өмірін жалғастыруды жоспарлап отырғаны айтылады, ол өзінің нағыз әкесінің қайтыс болғаны, достары мен мектептегі алтын жұлдыздары және футбол командасының резервіне ілігуі туралы айтады. Ол хатты бейтаныс адам тағы да келіп қалар деп үміттенгенімен аяқтайды. Лиззи Фрэнкиді пирс соңында отырғанын көріп, олар бірге тыныш сәттерді өткізеді, теңізге қарай қарап тұрады.

Өндіріс

"Қисса" фильмінің DVD нұсқасындағы бонус материалында режиссер Шона Ауербах және актерлердің бір бөлігі жоба туралы әңгімелейді. Сценарий бастапқыда 15 минуттық қысқа фильмге арналған сценарий ретінде жазылған және продюсер Кэролайн Вудқа жіберілген. Ол Ауербахтың бірнеше жыл бойы жарнамалық роликтер түсіргеннен кейін режиссерлік дебюті үшін болашақ сценарийшілерден үлгілер сұраған еді. Ауербах Андреа Гиббтің жұмысына қатты әсерленіп, оны толықметражды фильмге ұзартуға көндірген.

Кастинг

Дженифер Кернке жасаған түсірілім дизайны және фильм бойында қолданылған түстер палитрасы Глазго ұлдары мен Глазго қыздарының, шотланд аймалының қарапайым көріністерін бейнелеген Глазго мектептерінің суреттерінен шабыт алды. Джек МакЭлхоун Ауербахтың Франки рөліне іздеген алғашқы жігіттердің бірі болды.

Шығару

Фильмнің премьерасы 2004 жылғы мамыр айында Трибека кинофестивалінде өтті. Ол Канн кинофестивалінде «Un Certain Regard» бөлімінде көрсетіліп, он бес минут бойы тұрып қол соғу арқылы қарсы алынды. Сонымен қатар, Копенгаген халықаралық кинофестивалінде, Эдинбург кинофестивалінде, Торонто халықаралық кинофестивалінде, Бордо әйелдер киносының халықаралық фестивалінде, Обань кинофестивалінде, Динар британ кинофестивалінде, Остин кинофестивалінде, Чикаго халықаралық кинофестивалінде, Хардленд кинофестивалінде, Милуоки халықаралық кинофестивалінде және Скоттсдейл кинофестивалінде де көрсетілді. Содан кейін фильм Ұлыбритания мен АҚШ-та шектеулі көрсетімге шықты. Фильм АҚШ-та $1,341,332, ал басқа елдерде $1,638,804 жинап, жалпы дүниежүзілік кассалық табысы $2,980,136 құрады.

Қабылдау

Фильм 109 рецензияға негізделген Rotten Tomatoes сайтында 81% рейтингке және 30,379 пайдаланушы пікіріне негізделген 91% оң рейтингке ие. Чикаго Сан Таймс газетінен Роджер Эберт: «Фильм жасаушылар ауыр, жалғыз өмірде эмоционалдық шындықты табуға тырысып, сүйекке дейін жұмыс істейді. Соңында болатын нәрсе, толығымен күтпеген болмаса да, мұқият байқаудың, сезімдерді баяу көрсетудің, айтылмаған эмоциялардың және фильмнің сыпайылығының арқасында жақсы нәтиже береді. "Дайры Фрэнки" фильмінің соңындағы ұзақ кадр фильмді эмоционалдық шындыққа тікелей бағыттайды, бізді алаңдату үшін ешқандай сөз немесе сюжеттік манипуляция қолданылмайды». Сан-Франциско Хроникасынан Рут Стайн фильмді «терен қозғалтатын» деп атады және былай деді: «Дайры Фрэнки өзінің сиқырын тоқуға уақыт береді. Режиссер Шона Ауербах өзінің тамаша дебюттік фильмінде ештеңеге асықпайды. Ол Батлердің мансабын жаңғыртып, Мортимерден ұмытылмас рөл алды. Джек МакЭлхоун – табиғи бала актер, оның өсіп-жетілуін көру үшін күте алмайсың». Rolling Stone журналынан Питер Траверс фильмді төрттен үш баға берді және: «Сентиментальді апатқа ұшырауы мүмкін еді, бірақ үш жаралы адамның күлкілі және әсерлі портретіне айналды. Фильм асығыс емес, жылтыр емес және оны жақын ұстау оңай». Variety журналында Дэвид Руни былай деп жазды: «Басқа қолдарда стандартты дисфункционалдық отбасылық драмаға айналуы мүмкін материал Шона Ауербахтың сенімді дебютінде қоздырғыш, жылу және эмоционалды түсінік береді. Ол визуалды ортаны нық меңгерген және актерлермен де бірдей жақсы қарым-қатынаста. Ауербах пен сценарист Андреа Гибб тиімді потенциалы бар, бірақ шұбарлыққа түспейтін әсерлі оқияны жасайды. Фильм классикалық британдық ас үй драмаларына немесе Кен Лоуч фильмдеріне тән ортада орналасқан, бұл оның эмоционалдық нәзіктігіне қарағанда көбірек ерекшеленеді. Мұқият байқалатын юмор ноталарымен толықталған, жеке оқия жақсы сомдалған қарым-қатынастармен және еңбек еткен кейіпкерлермен күшті». Los Angeles Times басылымынан Карина Чокано фильмді «шотландтық кельт тіліндегі жайлы, бұлтты, жұмысшы сыныбының ертегілеріне ыңғайлы орналасқан, олар жартылай қуырылған балық пен сыра иісімен иіскеледі. Бірақ "Дайры Фрэнки" ешқандай қатаң реализмге ұмтылмайды. Керісінше, ол қытайлық ыдыстар сәйкес келмейтін және қытайлық тағамдар лас болған, бірақ адамдар бір-біріне көмектесетін және сүйіспеншілік ылғалдылықта оңай туындайтын англофилдік фантазияның ерекше түріне қызмет етеді. Оның сюрприздері аз және шағын, бірақ оқия жақсы аяқталады. Осылайша фильм Франки Мариден алатын балық кешкі асымен салыстырылады – сәл ылғалды және жайсыз, бірақ картоп қорабы сияқты жылу, крахмалды және қанағаттандырарлық». Tampa Bay Times газетінен Стив Персалл фильмді «B» бағасымен бағалады және былай деді: «Ауербах пен сценарист Андреа Гибб осы жағдайды ерекше нәзіктікпен шешеді, сондықтан жасандылық ерекше болады. Кемелді емес, бірақ американдық кино көрермендер көруге дағдыланғаннан да терең және әсерлі. Не болатынын болжау оңай, бірақ біз бәрібір қызығушылық танытамыз. Соңғы бұрылыс әсерді жоққа шығарады, біз осындай нәзік оқиғамен бірдеңе дұрыс болмайды деп күтеміз. Содан кейін, керемет түрде, актерлер бізді қиын сәттерден өткізеді, нәтижесінде, шын мәнінде жақсы сезімде болатын финалға жетеді». Ұлыбританияда Radio Times фильмді бестен төрт баға берді және былай деді: «Бұл қарапайым оқия нақты байқаумен бай және ол жүректі жақтырмайды, ал ол шынайы және қыңыр емес. Шынымен де, оның шынайы және көреген сценарийі, әдемі түсірілген фильм күрделі кейіпкерлердің шикі эмоцияларын анық көрсетеді». The Observer газетінен Филип Френч оны «жақсы ниетті, бірақ сенбейтін оқиға» деп сипаттаса, The Guardian газетінен Питер Брэдшоу: «Бұл фильм өткен жылғы Канн кинофестивалінде көрсетілгенде маған қант және жалған болып көрінді. Екінші рет қараған кезде, әрине, адал жұмыс істейтін жақсы актерлердің бар екендігі байқалады, бірақ олар мұндай әдепсіз және негізінен сенбейтін нәрсеге ештеңе істей алмайды». The New York Times газетінде Стивен Холден фильмді «шотландтық ертегілердің толы ыдысы», «көз жасын төгіп, көз жасын төгіп», «жалған сюжеттік желі, сюжеттік саңылаулар мен мүмкін емес жағдайларға толы, ал оқиғаның астынан кілемді шығарып алатын циникалық соңғы бұрылысы бар» деп атады.