Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Во кантоне Во, Швейцариядағы орналасқан жер.
Place in Vaud, Switzerland
Авенш (avɑ̃ʃ) – Во кантонындағы, Бройе-Вюлли округінде орналасқан швейцариялық муниципалитет.
Avenches (avɑ̃ʃ) is a Swiss municipality in the canton of Vaud, located in the district of Broye Vully.
Тарих
Авенштің тамыры кельттерге барып тіреледі. Хелвеция руы Бой де Шатель төбелеріне, римдіктердің қонысына оңтүстікке қарай қоныс тепкен. Жақын жердегі Монт-Вуллиде Хельветилердің астанасы болған көрінеді, бұл жақында археологиялық қазбаларда көрсетілген. Ла Морат көлін Нойшатель көліне жалғастыратын Ла Брой каналы Римнен шыққан деп есептеледі. Ауғанстанның астанасы болған Авентикум римдік қонысының құрылуы шамамен б.з.б. Император Веспасианның қолдауымен Авентикум көп ұзамай 20 000-нан астам тұрғыны бар гүлденген сауда орталығы болып қалыптасты. Қалаға колония мәртебесі берілді, легионерлердің зейнетке шыққан жері, қаладағы салынған аумақ қабырғалы аумақтың бір бөлігін ғана алып тұрса да, қабырғалардың ұзындығы 5,6 шақырым. Қабырғалар қорғаныс жүйесі емес, олардың мәртебесін білдіретін көрініс болды. Қазба жұмыстары театр мен Хельветия Рим Швейцариясының "пәктігіне" арналған үлкен ғибадатхана кешенінің егжей-тегжейін ашып берді. Ғибадатхананың бір бағанасы "цигонье" ретінде тұр, ол бұрын шошқалар ұя салатын орын болған. Қаланың әлі де көрінетін басқа бөліктері - амфитеатр, оның ішінде кейіннен мұнара, қазір профессор Ханс Богли мұражайы орналасқан, моншалар, қабырғалар, екі кіреберіс қақпалары, кішігірім ғибадатхана және орын ғимаратының бөлігі. Римдік қаланың көп бөлігі қазба жұмыстарымен қазып, қайтадан жерленген. Швейцарияның бұл бөлігін 280-ші жылдары аламан тайпасы басып алды, олар Швейцарияның неміс тілді бөліктерін қоныстандырып, аймаққа неміс тілінің ерекше диалектісін берді. Рим бұл аймақты ешқашан басқармады және Рим құлағаннан кейін V ғасырда бұрынғы римдік қаланың бұрынғы акрополіне әлдеқайда кіші қоныс салынды. Театрдың жеке қорғалатын аймақ ретінде қысқа ғұмыры болды. Осы кезең ішінде қала епископтық орындық болып қала берді және кем дегенде екі шіркеуі болды (Сент-Мартин және Сент-Симфориан). VI ғасырда епископтың елордасы Лозаннаға көшіп келгенде, бұрынғы Рим қаласының құлдырауы толықтай аяқталды. 1074 жылы Лозанна епискобы Буркхард фон Ольтиген бұл жерде жаңа қала құрып, оны Адвентика деп атады, ол 1518 жылы Авенче болды. Ол мұнараны қазіргі мұражай орналасқан римдік амфитеатрдың шетінде салған. 11 ғасырда қала қабырғамен қоршалған, ал 1259 жылы қала мәртебесін алған. Қаланың неміс атауы 13 ғасырға дейін пайда болған жоқ және ол латынның аудармасы да, француз тілінің немісшесі де емес. 1266 жылы Вибельсбург формасы пайда болады, содан кейін Випельсбург (1302), Вибельсбург (1458), Виблисбург (1476), Вифлисбург (1548) және Вифлисбург (1577). Бұл Wibili жеке атынан алынған. Авенш қаласы алғаш рет 1518 жылы Авенш деп аталды. Құрылысқа салынған аумақтың жалпы көлемінің 1,8%-ын өнеркәсіптік ғимараттар, 4,1%-ын тұрғын үйлер мен ғимараттар, 6,0%-ын көлік инфрақұрылымы құрады. Ал саябақтар, жасыл белдеулер мен спорт алаңдары 6,8% құрады. Орманды жерлердің 13,4%-ы орманды, ал 2,4%-ы жеміс бақшалары мен шағын ағаш шоғырларымен қамтылған. Ауыл шаруашылығы мақсатындағы жерлердің 51,7%-ы егіндіктерге, 10,6%-ы жайылымдарға арналған. Муниципалитеттегі судың 0,3% -ы көлдерде, 0,5% -ы өзендер мен арықтарда. Авенш Фрибургтің солтүстік-батысында, Брой аңғарында, төбеде орналасқан. Авенштің оңтүстігіндегі Донатир ауылы Авенш муниципалитетіне ішінара 2006 жылға дейін, ал толықтай Донатир муниципалитеті Авеншпен біріккеннен кейін жатады. Олейр муниципалитеті 2011 жылдың 1 қаңтарында Авенш муниципалитетіне қосылды.
The roots of Avenches go back to the Celts. A tribe of Helvetians had built a settlement on the hills of Bois de Châtel, south of the later Roman settlement. Nearby the Helvetii seem to have had their capital on Mont Vully as shown in recent archaeological excavation. The canal La Broye which joins Lac Morat to Lac Neuchâtel is thought to be Roman in origin. The establishment of the Roman settlement of Aventicum, which became the capital of the province, took place around 15 13 B. C. The name comes from the Helvetian spring goddess Aventia. After patronage by the emperor Vespasian, Aventicum soon developed into a blooming commercial center with over 20,000 inhabitants. The town was granted colonia status a retirement location for legionaries although the built up area of the town occupied only a fraction of the walled area the walls are some 5.6 kilometers in length. The walls were clearly a statement of status rather than being a practical defensive system. Excavations have revealed the detail of the theatre and major temple complex dedicated to the "genius" of Helvetia Roman Switzerland. One column of the temple stands as the "cigognier" formerly a nesting site for storks. Other parts of the city still visible are the amphitheatre which includes a later tower now housing the Professor Hans Bogli museum, the baths, the walls, two of the entrances gates, a smaller temple and part of a place building. Excavated but reburied is much of the Roman city. This part of Switzerland was invaded by the Alamanni tribe in the 280's who settled the German speaking parts of Switzerland giving the area its characteristic dialect of German. Rome never really held the area again and after the fall of Rome in the 5th century, a much smaller settlement was built on the former acropolis of the by now abandoned Roman town. The theatre had a short life as a separate defended area. Throughout this period, the town remained the seat of a bishopric and had at least two churches (Saint Martin and Saint Symphorian). When the bishop moved his seat to Lausanne in the sixth century, the decline of the former Roman city was complete. In 1074, the Bishop of Lausanne, Burkhard von Oltigen founded a new city on the site and named it Adventica, which became Avenche in 1518. He built the tower on the edge of the Roman amphitheatre which now houses the museum. In the 11th century, it was surrounded by a wall, and it received city rights in 1259. A German name for the town did not appear until the 13th century, and it is neither a translation of the Latin, nor a Germanized form of the French. In 1266 the form Wibilsburg appears, and then Wipelspurg (1302), Wibelspurg (1458), Wiblispurg (1476), Wiflispurg (1548), and Wiflisburg (1577). This is derived from the personal name Wibili. Avenches is first mentioned in 1518 as Avenche. Of the built up area, industrial buildings made up 1.8% of the total area while housing and buildings made up 4.1% and transportation infrastructure made up 6.0%. while parks, green belts and sports fields made up 6.8%. Out of the forested land, 13.4% of the total land area is heavily forested and 2.4% is covered with orchards or small clusters of trees. Of the agricultural land, 51.7% is used for growing crops and 10.6% is pastures. Of the water in the municipality, 0.3% is in lakes and 0.5% is in rivers and streams. Avenches is located on a hill, isolated in the Broye valley, north west of Fribourg. The village Donatyre ,south of Avenches, belongs to the municipality of Avenches, partly until 2006, and entirely since the municipality of Donatyre merged with Avenches. The municipality of Oleyres merged on 1 January 2011 into the municipality of Avenches.
Елтаңба
Қалалық гербтің гербі - Гулс, Маврлар бас, айналасында Аргент тобы, Азур мен Алтынға киінген.
The blazon of the municipal coat of arms is Gules, Moors head proper with a band Argent around, clothed in Azure and Or.
Демография
Авенчтің 2008 жылғы тұрғындарының саны бойынша 32,9% -ы шетелдік азаматтарды құрайды. Соңғы 10 жылда (1999–2009 жылдар) халық саны 16,2% өсті. Бұл өсімнің 14% көші-қон есебінен, ал 3% туу және өлім көрсеткіштерінен туындады. Халықтың көп бөлігі (2000 жылғы мәліметтер бойынша) француз тілінде сөйлейді (1866 адам немесе 73,3%), екінші ең көп таралған тіл – неміс тілі (329 адам немесе 12,9%), үшінші орында португал тілі (152 адам немесе 6,0%) тұр. 78 адам итальян тілінде, ал 1 адам романш тілінде сөйлейді. 2000 жылы муниципалитетте 982 үйленбеген және бұрын үйленбеген адам болды. 1259 адам некеде тұр, 165-і жесір, ал 138-і ажырасқан. 2000 жылы муниципалитетте 1094 жеке тұрғын үй болды, орташа есеппен әр үй шамамен 2,3 адамға арналған. 2000 жылы муниципалитетте 1266 пәтер тіркелді. Көбінесе 3 бөлмелі пәтерлер кездеседі, олардың саны 399. 76 бір бөлмелі және 254 бес бөлмелі немесе одан да көп бөлмелі пәтерлер бар. Осы пәтерлердің 1022-сі (жалпы санының 80,7%) тұрақты түрде пайдаланылады, 173-і (13,7%) маусымдық, ал 71-і (5,6%) бос тұр.
Avenches has a population of as of 2008, 32.9% of the population are resident foreign nationals. Over the last 10 years (1999–2009 ) the population has changed at a rate of 16.2%. It has changed at a rate of 14% due to migration and at a rate of 3% due to births and deaths. Most of the population (as of 2000) speaks French (1,866 or 73.3%), with German being second most common (329 or 12.9%) and Portuguese being third (152 or 6.0%). There are 78 people who speak Italian and 1 person who speaks Romansh. as of 2000, there were 982 people who were single and never married in the municipality. There were 1,259 married individuals, 165 widows or widowers and 138 individuals who are divorced. as of 2000, there were 1,094 private households in the municipality, and an average of 2.3 persons per household. In 2000 there were 1,266 apartments in the municipality. The most common apartment size was 3 rooms of which there were 399. There were 76 single room apartments and 254 apartments with five or more rooms. Of these apartments, a total of 1,022 apartments (80.7% of the total) were permanently occupied, while 173 apartments (13.7%) were seasonally occupied and 71 apartments (5.6%) were empty.
Ұлттық маңызы бар мұра нысандары
Авентикумның римдік қираған жерлері, Авенш қамалы, Рю дю Юра 2 -дегі ем, Швейцария реформатор шіркеуі, Донатир ғибадатханасы және амфитеатр мен Рим мұражайы бар Тур де Льевэк (Епископтар мұнарасы) ұлттық маңызы бар Швейцария мұрасы ретінде саналады. Бүкіл Авенш қаласы мен федералды Харас аймағы Швейцарияның мұралық орындарының тізіміне кіреді.
The Roman ruins of Aventicum, Avenches Castle, the Cure at Rue du Jura 2, the Swiss Reformed Church, the Temple à Donatyre and the Tour de l’évêque (Bishops tower) with amphitheater and Roman Museum are listed as Swiss heritage site of national significance. The entire town of Avenches and the Haras fédéral area are part of the Inventory of Swiss Heritage Sites.
Саясат
2007 жылғы федералды сайлауда ең танымал партия 29.08% дауыс жинаған SP болды. Алдағы үш ең танымал партия - SVP (26,61%), FDP (18,92%) және Жасылдар партиясы (9,6%). Федералды сайлауда барлығы 597 дауыс берілді, сайлауға қатысу 37,9% құрады.
In the 2007 federal election the most popular party was the SP which received 29.08% of the vote. The next three most popular parties were the SVP (26.61%), the FDP (18.92%) and the Green Party (9.6%). In the federal election, a total of 597 votes were cast, and the voter turnout was 37.9%.
Экономика
2010 жылы Авенштің жұмыссыздық деңгейі 4,6%-ды құрады. 2008 жылы негізгі экономикалық секторда 117 адам жұмыс істеді және осы секторда 27 кәсіпорын жұмыс істеді. Екінші секторда 283 адам жұмыс істеген, ал осы секторда 41 кәсіпорын жұмыс істеген. Үшінші секторда 1200 адам жұмыс істейді, 138 кәсіпорын осы секторда жұмыс істейді. 2000 жылы 761 жұмысшы муниципалитетке келіп, 690 жұмысшы қаладан шығып жұмыс істеген. Қалалық округ жұмысшылардың таза импорттаушысы болып табылады, әр адамға қалаға 1,1 жұмысшы келеді. Жұмыс істейтін халықтың 9%-ы жұмысқа қоғамдық көлікпен, 63,6%-ы жеке көлікпен барады.
as of 2010, Avenches had an unemployment rate of 4.6%. as of 2008, there were 117 people employed in the primary economic sector and about 27 businesses involved in this sector. 283 people were employed in the secondary sector and there were 41 businesses in this sector. 1,200 people were employed in the tertiary sector, with 138 businesses in this sector. In 2000, there were 761 workers who commuted into the municipality and 690 workers who commuted away. The municipality is a net importer of workers, with about 1.1 workers entering the municipality for every one leaving. Of the working population, 9% used public transportation to get to work, and 63.6% used a private car.
Білім
Авенш қаласында 804 (31,6%) адам міндетті емес жоғары білімді аяқтаған, ал 220 (8,6%) адам қосымша жоғары білімді (университет немесе Fachhochschule) аяқтаған. Жоғары білім алған 220 адамның 59,5%-ы швейцариялық ерлер, 28,6%-ы швейцариялық әйелдер, 8,2%-ы швейцариялық емес ерлер және 3,6%-ы швейцариялық емес әйелдер. Оқу жылында округ бойынша барлығы 155 бала мектепке дейінгі білім алды, оның ішінде 83 бала (53,5%) мектепке дейінгі білімге мемлекеттік қолдау алды. Кантонның бастауыш мектеп бағдарламасы бойынша оқушылар төрт жыл оқуға міндетті. Қалалық бастауыш мектепте 212 оқушы оқыды. Міндетті орта білім беру бағдарламасы алты жылға созылады және онда 174 оқушы білім алды. Сонымен қатар, үйде оқыған немесе басқа дәстүрлі емес мектепке барған 10 оқушы болды. Авенште 1 мұражай бар, ол – Авенштің римдік мұражайы. 2009 жылы мұражайды 17 280 адам барып көрді. 2009 жылы Авенштің римдік мұражайын 17 280 адам барып көрді (алдыңғы жылдардағы орташа көрсеткіш 18 742). 2000 жылы Авенш қаласына басқа муниципалитеттерден 285 оқушы келді, ал 116 тұрғын муниципалитеттен тыс мектептерде оқыды.
In Avenches about 804 or (31.6%) of the population have completed non mandatory upper secondary education, and 220 or (8.6%) have completed additional higher education (either university or a Fachhochschule). Of the 220 who completed tertiary schooling, 59.5% were Swiss men, 28.6% were Swiss women, 8.2% were non Swiss men and 3.6% were non Swiss women. During the school year, the political district provided pre school care for a total of 155 children of which 83 children (53.5%) received subsidized pre school care. The canton's primary school program requires students to attend for four years. There were 212 students in the municipal primary school program. The obligatory lower secondary school program lasts for six years and there were 174 students in those schools. There were also 10 students who were home schooled or attended another non traditional school. Avenches is home to 1 museum, the Musée romain d'Avenches. In 2009 it was visited by 17,280 visitors. In 2009 the Musée romain d'Avenches was visited by 17,280 visitors (the average in previous years was 18,742). as of 2000, there were 285 students in Avenches who came from another municipality, while 116 residents attended schools outside the municipality.
Көлік
Муниципалитетте Palézieux–Lyss темір жол желісінде темір жол станциясы бар. Ол тұрақты түрде , , және қалаларына қатынайды.
The municipality has a railway station, , on the Palézieux–Lyss railway line. It has regular service to , , and .