Кіріспе

Ежелгі Мысырдың 3-ші династиясының фараоны Сехемхет (кейде Сехемхет деп оқылады) – Ежелгі Мысырдың 3-ші династиясының патшасы (фараоны). Оның билігі шамамен б.з.д. 2648 жылдан б.з.д. 2640 жылға дейін созылған деп есептеледі. Ол кейінірек сақталған туған аты Джосер Тети және грекшеленген аты Тирейс (Манетонның айтуынша; Абидос патшалар тізіміндегі Тетиден туындаған) арқылы да белгілі. Сехемхет, шамасы, патша Джосердің інісі немесе үлкен ұлы болған. Бұл патша туралы көп мәлімет жоқ, себебі ол небары бірнеше жыл ғана билік еткен. Дегенмен, ол Саккарада баспалдақ пирамидасын салдырды және Синай түбегіндегі Уади-Магареде танымал жартас жазуын қалдырды.

Билік

Секемхеттің билік ету мерзімі алты-жеті жыл болған деп саналады. Патшалық Турин каноны Сехемхетке алты жылдық билікті жатқызады, бұл көрсеткішті Мириам Висса Сехемхет пирамидасының аяқталмағандығына негізделген мәліметтермен байланыстырған. Тоби Уилкинсон Палермо тасын (5-ші династия) зерттеу нәтижесінде осы патшаға жеті жылды сәйкес көрсетеді. Бұл көрсеткіш Каир тасындағы V жылнамаға негізделген. Уилкинсон «бұл көрсеткіш сенімді, себебі [патшаның] титулатурасы билік ауысуын көрсететін шекаралық сызықтан кейін басталады» дейді. Тарихшы Манетон да Сехемхетті Тирейс деп атап, оның жеті жыл билік еткенін көрсетеді. Набил Суелим, керісінше, он тоғыз жылдық билік мерзімін ұсынады, себебі ол Сехемхеттің Манетон есімдерінде айтқан Тосертазис болуы мүмкін деп есептейді. Дегенмен, мұндай ұзақ мерзім пирамиданың аяқталмағандығымен келіспейді және египтологтар бұл көзқарасты қабылдамайды. Сехемхеттің билік кезіндегі іс-әрекеттері туралы көп мәлімет жоқ. Сехемхетке қатысты сақталған жалғыз құжаттар – Синай түбегіндегі Вади Магаредегі екі тасқа қашалған жазу. Бірінші жазуда Сехемхет екі рет бейнеленген: бірде Хеджет тәжін, екіншіде Дешрет тәжін киген күйінде. Екінші жазуда «жауды жеңу» көрінісі көрсетілген: Сехемхет жаудың шашын ұстап, оны салтанатты жезден жасалған таяқпен өлтіруге тырысады. Бұл рельефтер Вади Магареде табылғандықтан, Сехемхеттің тұсында мыс және түркіз кен орындары пайдаланылғаны болжамдалады. Бұл кен орындары, көрініс бойынша, 3-ші династияның басында белсенді болған, өйткені Вади Магареде Джосер мен Санахтқа арналған рельефтер де табылған. Элефантина аралындағы шығыс қазба орнынан Сехемхеттің Хорус атымен бірге ерекше Небти есімін көрсететін бірнеше саз мөрлер табылды. Египтолог Жан-Пьер Пэтзник Небти есімін «Рен-небти» деп оқиды, яғни «Екі бике оның атына разы». Бұл атау Сехемхеттің Небти аты ма, әлде әлі белгісіз патшайымның аты ма, әлі анық емес. Аталған есім сондай-ақ «Джесер Ти» деп оқылған және Саққара патшалар тізімінде Джосердің тікелей мұрагері ретінде көрсетілген «Джесер Тети» картюшымен сәйкестендірілген. Сехемхеттің ұлдары мен қыздары болғаны белгілі, бірақ осы күнге дейін оның жеке есімі табылған жоқ. Кейбір зерттеушілер Сехемхетті Джосердің бауыры деп санайды, осылайша оны Екінші династияның соңғы патшасы Хасехемвидің тағы бір ұлы деп есептейді. Егер бұл рас болса, оның анасы Нимаатхап болған.

Қабір

Сехемхет пирамидасы кейде "Жер астындағы пирамида" деп аталады және оны египеттік археолог Закария Гонеим 1952 жылы алғаш рет қазып шығарды. Пирамиданың ішінде мөрленген саркофаг табылған, бірақ ашылғанда ол бос екені анықталды.

Пирамида

Сехемхет пирамидасы бастапқыда баспалдақ пирамида ретінде жоспарланған. Оның негізі 378 фут x 378 фут (220 x 220 шынтақ) өлшемдес квадрат болатын. Егер пирамида аяқталған болса, онда алты немесе жеті сатысы және 240,5 фут (140 шынтақ) соңғы биіктігі болар еді. Бұл пропорциялар пирамидаға 51°50' көтерілу бұрышын берер еді, бұл Мейдум пирамидасымен және Гизаның Ұлы пирамидасымен бірдей. Джосер пирамидасы сияқты, Сехемхет пирамидасы да әктас блоктарынан салынған. Фараонның кенеттен қайтысынан туындаған себептерге байланысты ескерткіш аяқталмаған болуы мүмкін. Пирамиданың тек бірінші сатысы ғана аяқталды, нәтижесінде үлкен шаршы мастаба пішіндес ескерткіш қалды.

Жер асты құрылымы

Сехемхеттің жерлеу орны пирамиданың солтүстік жағында орналасқан. Ашық өткел 200 футқа дейін төменге түседі. Жолдың ортасында тік шахта жолмен кесіп өтеді. Егер ескерткіш толыққанда салынған болса, шахтаның кіреберісі пирамиданың екінші қадамында болар еді. Жол мен шахтаның қосылған жерінен тағы бір өткел басталып, жер астындағы U пішіндес галереяға жетеді, онда кемінде 120 қойма бар. Галереяның барлық кешені алып гарпуға ұқсайды. Жерлеу бөлмесіне жеткенге дейін негізгі өткел тағы екі қойма галереясына бөлінеді, олар жерлеу бөлмесін "U" пішіндес (үлкен солтүстік галереясы сияқты) қоршап тұрады, бірақ олар аяқталмаған. Жерлеу бөлмесінің негізгі өлшемдері 29 фут x 17 фут, ал биіктігі 15 фут. Ол да аяқталмаған, бірақ таңқаларлықтай, дерлік толық дайындалған жерлеу табылды. Бөлменің ортасындағы саркофаг жылтыратылған алабұрадан жасалған және ерекше ерекшелігі бар: оның ашылуы алдыңғы жағында орналасқан және жылжымалы есікпен жабылады, ол саркофаг табылған кезде әлі де балшықпен жабысқан күйінде болды. Дегенмен, саркофаг бос болды, және ол жерленгеннен кейін тоналған ба, әлде Сехемхет патшасы басқа жерге жерленген ба, әлі белгісіз. 1950 жылы Мысыр ескерткіштерін сақтау қызметінің қазба тобы алтыннан жасалған қабық пішіндес ыдыс тапты. Объектінің ұзындығы 1,4 дюйм, қазір Каирдегі Египет мұражайының 4-бөлмесінде қойылған.

Некрополь кешені

Сехемхет некрополінің құрылысы ешқашан аяқталмағандықтан, қандай жоспарланған культтік ғимараттың бұрыннан бар екенін анықтау қиын. Пирамида ауласы солтүстік-батысқа қарай, ойықтары бар қоршалмамен қоршалған. Оның ұзындығы 1850 фут, ені 607 фут, ал биіктігі 33 фут болған. Археологиялық тұрғыдан сақталған жалғыз культтік ғимарат – Оңтүстік қабір, оның негізгі өлшемдері 105 фут x 52 фут деп есептеледі. Жер асты құрылысына қабірдің батыс жағынан басталып, екі камерамен аяқталатын тар дәліз кіреді. Осы камерада 1963 жылы Жан-Филипп Лауэр екі жасар баланың жерленген жерін қазып шығарды. Бұл баланың кім екені әлі де құпия болып қалуда. Бұл туралы белгілі бір нәрсе – бұл король Сехемхеттің өзі бола алмайды, себебі король әрқашан жас адам ретінде бейнеленген. Басқа культтік ғимараттар табылған жоқ, бірақ египтологтар мен археологтар бұрын марқұмдық ғибадатхана мен сердаб болған, бірақ ежелгі заманда оның культтік ғимараттарынан тас ұрланғандықтан қиратылған деген сенімде.