Кіріспе

Британдық паром (1947–1953)
1947 жылы салынған рол-он/рол-офф паром.

Тарих

"Принцесса Виктория" 1946 жылғы 27 тамызда суға түсіріліп, 1947 жылы Уильям Денни мен Братерс компаниясы (Думбартон) Лондон, Мидленд және Шотландия темір жолы (LMS) үшін құрастырылды. Бұл британдық жағалау суларындағы өз түріндегі алғашқы, арнайы салынған паромдық кеме болды және бұл атты алған төртінші кеме. 1939 жылғы алдыңғы кемесі миналарды жою міндетін орындау кезінде Екінші дүниежүзілік соғыс барысында Хамбер өзенінің сағасында неміс минасының салдарынан батып кеткен. Кеме жүк тиеу әдістері жағынан жаңашыл болғанымен, сыртқы түрі алдыңғы кемесінен көп ерекшеленбеді. Ол 1500 жолаушыны және жүк тасып, 54 адамға ұйықтауға орын берді.

Суға бату

55 жастағы Джеймс Фергюсон басқарған кеме 07:45-те Странрейрдің теміржол жүк тиеу пирсінен 44 тонна жүк, 128 жолаушы және 51 экипажбен аттанды. Капитан Фергюсон осы бағыттағы әртүрлі паромдарда 17 жыл бойы бас капитан болып қызмет еткен. Дауыл туралы ескерту жасалған, бірақ ол теңізге шығуға шешім қабылдады. Лох Райан қорғалған шығанақ болғандықтан, жел мен толқындардың тікелей күші сезілмеді, бірақ қақпалардың үстінен су шашырағаны байқалды. Бұрын анықталған мәселеге байланысты "гильотиндiк есiк" орнатылған, бірақ ол сирек қолданылды, себебі оны көтеру және түсіру көп уақыт алды. Бұл артқы жылжымалы есіктерге қосымша қорғау ұсынар еді. Алайда, ол бұзылғандықтан, түсіру мүмкін болмады. Лох Райанның аузынан өткеннен кейін, бұл әдеттегіден 40 минутқа ұзақты, кеме батысқа қарай Ларнға бет бұрылып, корпусының артқы жағын күшті толқындарға ұшыратты. Үлкен толқындар төменгі корпуска бұзылғандықтан, су көлік палубасына енді. Экипаж есіктерді қайта жабуға тырысты, бірақ олар тым көп зақымданғандықтан, су толқындар арқылы мұңғып ағып жатты. Кеме палубасы тегіс болғандықтан, судың дұрыс ағып кетуіне мүмкіндік болмады; сараптама көрсеткендей, су ағызу тесіктері де жеткіліксіз болған. Кеме оң жаққа қарай иеліп, сол сәтте капитан Фергюсон Лох Райанға қайтуға шешім қабылдады, кері жүріп және мұрын рулін пайдаланды. Бірақ бұл мүмкін болмады, өйткені ауыр жағдай палубадағы матростарға мұрын рулінің бекіту механизмін босатуға кедергі келтірді. Содан кейін капитан Ирландия жағалауына жетуге тырысуға шешім қабылдады, кеменің корпусын жағдайдан қорғайтын бағытты таңдады. Стрейнрейрден шыққаннан кейін шамамен екі сағат өткен соң, сағат 09:46-да радиооператор Дэвид Бродфут Морзе кодымен (Принцесса Викторияда радиотелефон болмаған) Портпатрик радиостанциясына хабар жіберді: "Лох Райанның аузынан алшақтадық. Кеме басқарылмайды. Жедел түрде буксирлердің көмегі қажет". Жүк орын ауыстырғаннан кейін, су кемеге ағып кіре берді. Сағат 10:32-де SOS хабарламасы жіберілді және 14:00-де кемеден кету бұйрығы берілді. Бұл аймақтағы алғашқы әскери кеме, лейтенант-коммандер Дж. М. Коулинг басқарған фрегат, Дерриге бағыт алған болуы мүмкін. Іздеу-құтқару жұмыстары жүргізілді, бірақ Лаунсестон Касл тұзды судан зақымданған конденсаторларға байланысты кетуге мәжбүр болды. Көмек туралы хабарламаны SOS деңгейіне көтергеннен кейін, Портпатрик құтқару қайығы Джинни Спирс және лейтенант-коммандер Х. П. Флеминг басқарған эсминец Контест 11:09-да Ротсейден шықты. Контест 13:30-да Принцесса Викторияның орнына жақындағанмен, нашар көріну экипажға суға батып бара жатқан кемені көруге кедергі келтірді. Эсминец тізілген паромға жету үшін жылдамдығын сақтап тұруға тырысты, бірақ теңізден зақым алғаннан кейін лейтенант Флеминг жылдамдығын азайтуға мәжбүр болды. Принцесса Виктория өз орнын Корсуолл мүйісінен солтүстік-батысқа қарай 5 миль (8 км) деп хабарлап отырды, бірақ оның қозғалтқыштары әлі де жұмыс істеп тұрды және тіпті осы жылдамдықпен де кемені Ирландия жағалауына жақындатып, хабарланған орнынан алыстатып жатты. 13:08-де кеме қозғалтқыштары тоқтағанын хабарлады. 13:58-дегі соңғы Морзе коды хабарламасында кеме Копленд аралдарынан шығысқа қарай бес миль жерде "бетімен" жатқаны туралы мәлімдеді.

Құтқару әрекеті

Тергеу соты принцесса Викторияға көмек көрсетуге басқа жерлерде жүргізіліп жатқан апаттық операциялар кедергі келтіргенін анықтады. RAF Hastings ұшағы Льюис және Барра аймақтарында құтқару жұмыстарына көмектесіп жатқандықтан, паромға 15:31-ге дейін жетпеді, содан кейін көлік құралдарына қажетті жабдықтарды тастап, HMS Contest кемесін оқиға орнына бағыттады. Тергеу комиссиясы, егер ұшақ ертерек келгенде жағдайдың қалай өзгеруі мүмкін екенін атап өтті. HMS Contest кемесінің командир-лейтенанті Стэнли Лоуренс МакАрдл және бас старшинасы Уилфред Уоррен аман қалғандарға көмектесу үшін суға секіргендері үшін Джордж медалімен марапатталды. Кемедегі радио офицері Дэвид Бродфут жолаушылар мен экипажға қашып кетуге мүмкіндік бергені үшін, өзінің қашып кетуіне кедергі келтіргеніне қарамастан, Джордж Крестімен марапатталды. Оның медалі Стрейнрер мұражайында тұрақты түрде көрсетілуде. Барлығы 44 адам аман қалды, олардың барлығы ер адамдар еді, және олардың арасында кеме офицерлері болған жоқ.

Өмірінің жоғалуы

"Принцесса Викторияның суға батуы 1953 жылы Солтүстік теңізінде су тасқынына әкелген қатты еуропалық дауыл кезінде болды, бұл дауыл кейде Ұлы су тасқыны деп аталады. Ұлыбританияда 531 адам қаза тапты, оның 53-і Темза сағасындағы Канви аралында болды. Бұл суға бату сол дауылдағы ең ауыр оқиға еді. Қаза болғандардың саны 135-ке жетті, олардың ішінде Солтүстік Ирландияның вице-премьері Мейнард Синклер және Норт Даун округінен депутат болған сэр Уолтер Смайлс бар еді. Тірі қалғандардың арасында әйелдер мен балалар жоқ еді. Көзі куәгерлер үлкен толқындардың салдарынан әйелдер мен балаларды тасыған құтқару қайығының "Принцесса Викторияның" бортына шағылысқандарын айтты. Бұл оқиға көптеген адамдарды дүрліктерді, себебі бұл апат ерекше қауіпті ауа райында болғанымен, қауіпсіз деп есептелген суларда салыстырмалы түрде қысқа (32 км) қашықтықтағы әдеттегі сапар болатын."

Ескерткіштер

Естелік белгілері Антрим графтығының Ларн қаласында, Портпатрик қаласында, Вигтаунширде және Вигтаунширдің Странрейр қаласында (онда апатта 23 адам қаза тапты) орнатылды. Апаттың жылдық мерекесінде Солтүстік каналдың екі жағында да еске алу рәсімдері өткізіліп келеді. Аман қалғандардың көпшілігі осы діни қызметтерге қатысып жүреді. 2003 жылы, 50 жылдығына орай, Агню паркіндегі Виктория ескерткішінде қаза болғандардың есімдері жазылған жаңа тақта ашылды. Сазгер "MV Princess Victoria азасы" әуенімен орындады. Ларн қаласындағы Виктория ескерткішінде де екі жаңа тақта ашылды. "Донагиди" қайығы, "Принцесса Викторияны" құтқару операциясында қатысқан екі тіршілік қайығының бірі, сақталған және жақын жердегі тұраққа қойылған. Ирландия теңізіне қарайтын жартастың бетіне Джозеф Шеррердің ескерткіш тақтасы мен мүсіні орнатылды, ол апаттан 50 жыл өткен соң, 2003 жылы тіктелді. 2013 жылы Белфаст қаласындағы Сент-Анн соборында апаттың 60 жылдығына арналған еске алу рәсімін өткізу туралы ұсыныстар болды. Белфаст ақыны Рой МакФадден апатты "Принцесса Викторияның қаза тапқандарына арналған элегия" (Lisnagarvey Press 1953) поэмасында бейнеледі. Британдық халық әншісі Гарет Дэвис Джонс апатта қаза тапқандарға арналған "Принцесса Виктория" әнін жазды, ол 2008 жылы шыққан Water & Light альбомына енді. 2018 жылдың 28 қаңтарында Донагидиде кеменің суға батуының 65 жылдығына арналған еске алу рәсімі өтті. Донагиди, Портпатрик және Ларн RNLI құтқару қайықтары апат болған жерге жиналып, гүл шоқтарын салды. Донагиди, Портпатрик, Ларн, Портаферри, Бангор және Ньюкасл құтқару экипаждарының өкілдері, сондай-ақ жергілікті депутаттар мен аймақтың көрнекті тұлғалары шіркеу қызметіне қатысты.

Қираған жері

Құлау 1992 жылға дейін жасырын қалды. Джон Маккензи басқарып, BBC қаржылаған Cromarty Firth Diving тобы, 1973 жылы Корольдік теңіз күштері жүргізген теңіз түбінің зерттеулерінен алынған мәліметтерді пайдаланып, оны таба алды. Кеме Копленд аралдарынан солтүстік-солтүстік-шығысқа қарай 5 миль (8 км) тереңдікте жатыр. Бұл экспедициядан түсірілген бейнежазбалар мен суреттер 1993 жылы, кеменің суға батуының 40 жылдығына арналған "Үй шындықтары" ("Кемелермен мұндай оқиғалар болмайды") атты BBC бағдарламасында көрсетілді.

Ұқсас оқиғалар

Басқа да рол-он/рол-офф паромдарының суға бату оқиғалары болды, мысалы, және (екеуі де олардың аман қалуы тиіс болған дауылда батып кетті), сондай-ақ (кеме қозғалып тұрғанда, қасақана ашық қалдырылған мұрын есіктері арқылы машиналар палубасына су кіргені салдарынан аударылып кетті).