Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Құс түрлері
Species of bird
Далалық соколь (Falco mexicanus) – Солтүстік Американың батысында кездесетін орташа және ірі соколь. Оның орташа ұзындығы 40 см, қанаттарының ені шамамен 1 метр, ал салмағы 720 г шамасында. Барлық соколдай, аналықтары еркектерден айтарлықтай ірі болады. Қаңғыбас соколынан бөлек түр болғанымен, далалық соколь – құрғақ аймаққа бейімделген, қаңғыбас соколының ерте тегінен пайда болған түр. Ол қаңғыбас соколына қарағанда аз тамақпен күшін сақтай алады және көбінесе одан жеңіл салмақты болады. Қатал шөл далалық ортада, азық аз болғандықтан, далалық соколь – сүтқоректілер мен құстардың кең спектрін аулайтын агрессивті және мүмкіндікті пайдаланатын аңшыға айналды. Ол әдетте, шығалдай немесе өз салмағындай, тіпті одан да ірі қоректіктерді аулайды. Бұл Солтүстік Америкаға тән жалғыз ірі соколь. Ол Канаданың оңтүстігінен бастап, АҚШ-тың батысы мен Мексиканың солтүстігіне дейін таралған. Далалық соколь – бүркітшілер арасында танымал, тиісті жаттығулар арқылы ол қаңғыбас соколынан кем емес тиімділікті көрсетеді.
The prairie falcon (Falco mexicanus) is a medium large sized falcon of western North America. It is about the size of a peregrine falcon or a crow, with an average length of 40 cm (16 in), wingspan of approximately 1 meter (40 in), and average weight of 720 g (1.6 lb). As in all falcons, females are noticeably bigger than males. Though a separate species from the peregrine, the prairie falcon is basically an arid environment divergence of the early peregrine falcon lineage, able to subsist on less food than the peregrine, and generally lighter in weight than a peregrine of similar wing span. Having evolved in a harsh desert environment with low prey density, the prairie falcon has developed into an aggressive and opportunistic hunter of a wide range of both mammal and bird prey. It will regularly take prey from the size of sparrows to approximately its own weight, and occasionally much larger. It is the only larger falcon native only to North America. It is resident from southern Canada, through western United States, and into northern Mexico. The prairie falcon is popular as a falconry bird, where with proper training it is regarded as being as effective as the more well known peregrine falcon.
Ересектер
Ер сазгерлердің ұзындығы әдетте 37-ден 38 см-ге дейін (~15 дюйм) және салмағы 500-ден 635 г-ға дейін. Аналықтарының ұзындығы шамамен 45 см-ге жетеді және салмағы 762-ден 970 г-ға дейін. Ірі аналық сазгер кішкентай ер сазгерден екі есе үлкен болуы мүмкін, қанаттарының ені 1,1 метрге (3,5 фут) жетеді және олар көбінесе ірірек жемтің аулауына бейім. Қауырсыны жоғары жағында жылы сұр қоңыр (кейде "құмды" деп атайды), ал төменгі жағы ақшыл, әлдеқандай қараңғы дақтармен. Жоғарғы жағының ең қараңғы бөлігі – бастапқы қанат қауырсындары, ал ең ақ бөлігі – құйрық және құйрық қауырсындары, әсіресе сыртқы қауырсындары. Басында қарақалдық соқырдың сияқты, бірақ тар, "мұстах" белгісі және көздің үстінде ақ жолақ бар. Ерекше белгісі – қанаттың алдыңғы жиегінен басқа, қанат астындағы бүйір жақтары мен қанат жапқыштары қара түсті. Бұл әр қанат бойымен денеден шығатын "қол тіреулер" сияқты эффектіні тудырады.
Male prairie falcons are usually 37 to 38 cm in length (~15 inches) and weigh 500 to 635g (1.1 to 1.4 lbs). Females are about 45 cm in length (17.7 inches) and weigh 762 to 970g (1.7 to 2.1 lbs). A large female can be nearly twice the size of a small male, with wingspan reaching to 1.1 meters (3.5 feet), and tends to hunt significantly larger prey. Plumage is warm gray brown (sometimes called "sandy") above and pale with more or less dark mottling below. The darkest part of the upper side is the primary wing feathers; the lightest is the rump and tail, particularly the outer tail feathers. The head has a "moustache" mark like a peregrine falcon's but narrower, and a white line over the eye. A conspicuous character is that the axillars ("wingpits") and underwing coverts are black, except along the leading edge of the wing. This creates an effect of "struts" from the body along each wing.
Жасөспірімдер
Жас (бірінші жыл) прериялық соколын ересектерден (екінші жыл немесе одан жоғары) ажыратудың бірнеше тәсілі бар. Бұл әдістердің әрқайсысы жеке құстарда әртүрлі болуы мүмкін, сондықтан бірнеше сыртқы белгілерді бірге қарастыру қажет. 1. Ересектерде, әсіресе көкбауырдың жоғарғы бөлігінде тік қара жолақтар жиірек кездеседі. 2. Жас құстардың иық және арқа қауырсындарының ашық бөліктері біркелкі түсті, ал ересектерде ақ және қара көлденең жолақтармен шектелген. 3. Көздің айналасындағы, мүңкүрдің үстіндегі (cere), аяқтар мен тырнақтардың терісі ересектерде сары түсті, кейде қызғылт сары немесе жасыл реңімен. Жас құстардың терісі сұр болады. Бірінші белгіні жаңылыстыру оңай, себебі прериялық сокол тамақтанған кезде өңешін кеңейтеді, соның салдарынан көкбауырдың жоғарғы бөлігіндегі ақ қауырсындары көрінеді, сондықтан жақында тамақтанған жас сокол алыстан қарағанда ересек сокол сияқты жарқын ақ көкбауырға ие болып көрінуі мүмкін. Сондай-ақ, үшінші белгі де өзгеріп отырады, кейде прериялық соколдың аяқтары жас кезінде сарғая бастайды, ал кейбір ересек құстарда сұр тері сақталады. Бұл ауытқулар диета мен одан туындайтын гормональды өзгерістерге байланысты деп есептеледі. Үш белгінің ішінде екіншісі ең сенімдісі. Дегенмен, барлық үш белгіні бірге қолдану керек. Қызығы, кейде прериялық соколдың дәл екінші жылында екенін анықтауға болады. Кейбір прериялық соколдар ересек түсіне ауысқанда арқа және қанат қауырсындарының түсі қоңыр емес, сұр реңді болады. Бірінші жылғы ауысу көбінесе толық емес, әсіресе "иық" аймағында. Егер құстың арқасы мен қанатының қауырсындары сұр түсті болса және жоғарғы қанаттарында (иығында) бірнеше қауырсын нәзік, бірақ айқын қоңыр түсті болса, онда бұл екінші жылғы құс, себебі ол толық ауыспаған.
There are several ways to distinguish juvenile (first year) Prairie Falcons from adult (second year or older) Prairie Falcons. Each of these methods vary between individuals and several appearance factors may need to be considered as a whole. 1. Vertical dark streaking especially on the upper breast tends to be more prevalent in adults. 2. Exposed portions of shoulder and back feathers tend to be more uniformly colored in juveniles and barred with light and dark horizontal stripes in adults. 3. Skin around eyes, above beak (cere) and on legs and talons tends to be more yellow and sometimes with tinges of orange or green in adults. Skin tends to be gray in juveniles. Factor one can be mistakenly observed because a Prairie Falcon's crop expands and distends upon feeding exposing the white under feathers of the upper breast so that a juvenile Prairie Falcon which just fed can appear from a distance to have a very bright white upper breast like an adult. Also, factor 3 varies so that sometimes a Prairie Falcon's feet begin to turn yellow while juvenile and some individuals have gray skin as adults. It's thought that these fluctuations are caused by diet and resulting hormonal fluctuations between individuals. Of the three factors, factor 2 is probably the most reliable. However, all three factors should be used in conjunction. Interestingly, sometimes one can ascertain whether a Prairie Falcon is exactly in its second year. Some Prairie Falcon individuals molt into adult plumage back and wing feathers that have a more gray tinge than their brown juvenile feathers. First year molts tend to be usually incomplete particularly in the "shoulder" region. If the individual's back and wing feathers have a gray tinge and there are several feathers on the upper wings (shoulder) with a subtle but distinctly different brown tinge, then the bird is a second year bird because it didn't fully molt.
Шақыру
Ұяның жанында көбінесе естілетін дауыстар қайталамалы "кри-кри-кри", "кик-кик-кик" сияқты болып сипатталады, бұл дауыс сарышұқаның дауысына ұқсас, бірақ көтеріңкі.
Calls, heard mostly near the nest, are described as repetitive kree kree kree , kik kik kik , and the like, similar to the peregrine's call but higher pitched.
Сыртқы ұқсастық
Прериялық соқырқұс сырт көрінісі жағынан қара құйрық соқырқұсқа да, сондай-ақ Еуропа-Азия соқырқұстарына, әсіресе сарыарқа соқырқұсына ұқсайды.
The prairie falcon outwardly resembles the peregrine as well as the Old World "hierofalcons", especially the saker falcon.
Бұрынғы жіктелу
Бұрын ол Hierofalcon субгенесінің Жаңа дүниеден шыққан жалғыз өкілі деп есептелген, бірақ соңғы онжылдықтарда генетикалық талдаулар осы пікірді жоққа шығарды. 1980 жылдардан бастап жүргізілген ДНК зерттеулері далалық соколдың гиеросоколдарға қарағанда қаңғыбас соколға жақын екенін көрсетті.
It was previously often considered the only New World member of the hierofalcon subgenus, but in recent decades this assumption has been disproven by genetic analysis. DNA studies beginning in the 1980s have shown the prairie falcon to be closer to the peregrine than to the hierofalcons.
Қазіргі классификация және конвергентті эволюция
Қазір ол қызыл құмды далаға бейімделген, құрғақ жерлерде пайда болған, жалман соколының ерте тармағы деп есептеледі, ал гиеросокольдер құрғақ ортаға ұқсас бейімделген кейінірек жекеленген түрді көрсетеді. Осылайша, далалық соколь мен гиеросокольдер арасындағы ұқсастықтар – конвергентті эволюцияның жақсы мысалы, далалық соколь және ескі әлемнің сақар және ланнер сокольдері сияқты сыртқы түрі мен мінез-құлқы ұқсас түрлер ең жақын туысқандар емес, керісінше экологиялық баламалар болып табылады. Дегенмен, "жақын туысқан" термині мұнда салыстырмалы, өйткені сокольдар тұқымдасының көпшілігі немесе барлық түрлері жасанды ұрықтандыру арқылы будандасқан ұрпақ бере алады. Бірақ, тек ең жақын туысқан түрлер ғана құнарлы немесе жартылай құнарлы ұрпақ береді.
It now is considered an early aridland offshoot of the peregrine falcon lineage, much as the hierofalcons represent a later separate divergence that similarly adapted to arid habitat. Thus, the similarities between the prairie falcon and the hierofalcons are a good example of convergent evolution, with the prairie falcon and similar looking and behaving Old World forms such as the saker and lanner falcons not being the closest of related species, but instead ecological equivalents. However, "closely related" is a relative term here, since most or all the members of the genus falco are closely enough related that they can produce hybrid offspring via artificial insemination. But, only the most closely related of these species will produce fertile or partially fertile offspring.
Қаңғыбас сойқамен туыстығы
Шмуц пен Олифанттың кариологиялық деректері пергрерин мен прериялық сокольдердің арасындағы күтпеген тығыз қарым-қатынастың алғашқы ғылыми дәлелін берді. Винк пен Сауэр Гюрт кейін молекулалық жүйелілікті пайдалана отырып, прериялық сокольдің шамамен 3 - 5 миллион жыл бұрын архаикалық көшпелі ата-бабадан бөлініп кеткенін, молекулалық сағаттың 1 миллион жылға 2% реттілік ауытқуды калибрлеуін болжайтынын болжады. Прериялық соколь кейін өзінің көшпелі ата-бабаларынан жартылай бөлінген ортаға негізделген парапатриялық түрлендіру процесінде дамыды, онда әртүрлі селекциялық қысымдар генетикалық дрейфке және ақыр соңында жеке түрлерге әкеледі. Бұл процесс Американың батысындағы ішкі аймақта басымдықты иеленетін шөл далалық соколды өмір сүру қабілетін арттырды. Бұл ортадағы бәсекеге қабілеттіліктің артуы жоғары энергия тиімділігіне (жараны базасынан үлкен емес және басқа жыртқыш аңдармен бәсекелесу қажет) және жарақаттардың кең ауқымын пайдаланудағы әртүрлілікке негізделген. Қанаттары ұқсас қанатқа қарағанда бұлшық еттерге қарағанда орташа төмен салмақ азық-түлік пен энергияға деген қажеттілікті төмендетеді, сонымен қатар қанаттың жүктемесін жеңілдетеді (қанаттың ауданындағы шаршы бірлікке салмақ), ол олжаны аз жер үстінде аулау кезінде тұтынылатын калорияға қарағанда көбірек қашықтықты қамтиды. Қанаттың жеңіл жүктемесі сонымен қатар айналмалылықты арттырады, бұл жеңіл қанатты олжаны қуып жетуде және тез арада жер астындағы олжадан қашуда құнды. Ол қажет олжаны тапқанда, оны аяусыз қуып жүреді. "Прейри соколы" кітабынан келтірілгендей, "Олар батыстың қатал ортасында дамығандықтан, прерия соколдарының ең мықты жемтігін ұшып жеңу үшін төзімділігі бар. Олар жемге шабуыл жасағанда тығыз қорғаныш арқылы құлап түседі, бұл - қаңғыбас аңдардың сирек әрекеті". Америка батысындағы аңшылық тығыздығының төмендеуіне байланысты, далалық соколда басқа соколдарының көздеріне қарағанда, бас өлшемдеріне қарағанда пропорционалды түрде үлкен көздері бар. Бұл ерекше ортаға арналған далалық соколының маманданғандығы басқа ортаға бейімделген далалық соколының тұқымдары жоқ екендігімен және ол сирек кездесетін және ол үшін ең қолайлы және ол үшін бәсекелестік артықшылықтары бар мекендейтін аумақтан тыс жерде сирек кездесетіндігімен көрінеді. Олар бірнеше миллион жыл бойы бір-бірінен бөлек эволюциядан кейін бөлек түрлер болса да, далалық соқалар әлі де кейде жабайы табиғаттағы пергрегриндермен араласқандығы белгілі. Бұл қиылыстардың еркек ұрпағы құнарлы болуы мүмкін және кем дегенде кейбір гендер ағынының түрлер арасында әлі де болуы мүмкін. Бұрынғы гендер ағыны бүгінгі күні екі түрдің генетикалық тығыздығына ықпал еткен болуы мүмкін. Сондықтан, олжаның көпшілігі tiercel салмағының 30% немесе одан аз, бұл көптеген сокольдердің көптеген түрлерінде таралған олжаның мөлшері, онда ұрғашылар ұя жасау маусымында аңшылықтың көп бөлігін жасайды. Алайда, қысқа қашықтықта жануарлар дүниесі биологтары далалық соқалардың өз дене салмағының шамамен 60-70% -ын көтеріп жүретінін анықтаған. Прериялық соколдарының жалпы сүтқоректі жемшөптеріне саян, жер саян, прериялық иттер, шұбарлар, гоферлер және әртүрлі тұқымды қояндар жатады. Кейде бауырымен жорғалаушылар да ұсталады. Құстардың жемтігіне көбінесе көгершіндер, шыршылар, көгершіндер, көгершіндер, бақалар, көгершіндер, көгершіндер, көгершіндер, көгершіндер және көгершіндер жатады. Бұл - шамамен сокольдің өз мөлшеріне дейінгі кез келген құс, кейде одан да үлкенірек. Алайда, жас тұяқтарды азықтандыру қажеттілігі оларды ұя жасау кезінде алып бара алатын олжаға бағыттайды, ал далалық соқаның көбею жетістігі осындай кішігірім олжаның болуына байланысты. Мерлин сияқты, ол да жер бетінен немесе бұталардың айналасынан келген кезде таңғалған олжаны табуға үміттеніп, бірнеше метр биіктікте жылдам және төмен ұшып, аң аулайды. Оның жүріп өту жылдамдығы 72 км/сағ. деп бағаланады және ол қууда жылдамдықты арттырады. Бұл әдістің бір нұсқасы - соколь биіктіктен төмен қарай еңкейіп, жерге жақын жерге дейін жетеді, бастапқыда бір-екі метр биіктікте 100 мильден астам жылдамдықпен жүреді, кейде осы жолмен бір километрден астам соғады. Егер тез жақындап келе жатқан сойыл құс жемін шауып жіберсе, сойыл жылдамдық артықшылығына ие болады және ол олжаға тез жақындауы мүмкін. Бұл төменгі шабуылдардың тағы бір түрі - жерді құстар үйірінің астына жақындау үшін жапқыш ретінде пай...
The karyological data of Schmutz and Oliphant provided early scientific evidence of the unexpectedly close relationship between the peregrine and prairie falcons. Wink and Sauer Gürth later estimated using molecular systematics that the prairie falcon diverged about 3 to 5 million years ago from an archaic peregrine ancestor, assuming a molecular clock calibration of 2% sequence divergence per 1 million years. The prairie falcon then evolved from its peregrine stock forebears in a process of parapatric speciation based on partially separated environments where different selective pressures lead to separate genetic drift and eventually to separate species. This process has led to the prairie falcon having enhanced survivability in the sparse arid environment that dominates the interior of the American west. This enhanced competitiveness in this environment is based on superior energy efficiency (being no larger than the prey base and competition with other raptors requires), and versatility in the utilization of a wider range of prey. Moderately lower weight than the muscular peregrine for similar wingspan not only allows lower food and energy requirements by the simple expedient of less muscle to support, but also allows a lighter wing loading (weight per square unit of wing area) that allows more distance to be covered per calorie consumed when hunting over prey sparse terrain. The lighter wing loading also allows greater maneuverability, which is valuable in the pursuit of agile lightly wing loaded prey and rapidly dodging ground prey. When the prairie falcon locates needed prey, it is relentless in its pursuit. Quoting from the book The Prairie Falcon, "Because they evolved in the harsh western environment, prairie falcons have the stamina to out fly the strongest quarry. They have the spirit to crash through dense cover when attacking prey, something peregrines seldom attempt." In the longer distance lower prey density American west, the prairie falcon also has evolved eyes that are proportionally larger relative to head size than the already large eyes of other falcons. The specialization of the prairie falcon to this particular environment is also reflected by the fact that there are no subspecies of the prairie falcon evolved to fit other environments, and that it seldom strays far outside the native range to which it is most suited and within which it has competitive advantages over the peregrine falcon. Though they are separate species after several million years of mostly separate evolution, prairie falcons are known to still occasionally interbreed with peregrines in the wild. The male offspring of these crossings may be fertile, and provide an avenue for at least some gene flow to possibly still occur between the species. Such gene flow in the past may have contributed to the continuing genetic closeness of the two species today. Most prey is thus 30% or less of the weight of the tiercel, which is a common prey size fraction across numerous species of falcons where the males do the majority of the hunting during the nesting season. However, over shorter distances wildlife biologists have documented prairie falcons carrying up to about 60 70% of their body weight. Common mammalian prey for prairie falcons includes squirrels, ground squirrels, prairie dogs, chipmunks, gophers, and rabbits of various species. Reptiles are also sometimes taken. Bird prey commonly includes sparrows, starlings, grackles, doves, quail, meadow larks, pigeons, coots, teal, and mallards—virtually any bird of up to approximately the falcon's own size and occasionally significantly larger. However, the need to feed their young focuses them on prey they can carry during nesting season, and the reproductive success of the prairie falcon depends upon such smaller prey being available. Like the Merlin, it often hunts by flying fast and low, at a height of only a few meters or so, hoping to find surprised prey as it comes over the terrain or around bushes. Its cruising speed is estimated at 72 km/h (45 mph) and it accelerates in the chase. A variation on this method is for the falcon to stoop down from altitude and then level out near the ground, initially traveling at more than 100 mph at altitudes of a meter or two, sometimes gliding for more than a kilometer this way. If the rapidly approaching falcon flushes bird prey, the falcon has the speed advantage and may rapidly close with the prey. Another variation on these low attacks is using terrain as cover to approach beneath a flock of birds, then using its speed to perform a rapid climbing surprise attack into the flock. It also pursues prey sighted from a perch in the manner of the short winged accipiter hawks, again often flying low and using its speed to close with the prey in a tail chase. Prairie falcons may even deliberately emulate the flight style of other birds in order to deceive potential prey and allow a surprise attack by the falcon. The dramatic high speed diving stoop from high altitude in the manner of the peregrine falcon, allowing overtaking the swiftest of birds or delivering a knock out blow to large prey, is also a very natural part of the hunting repertoire of the prairie falcon. At impact the prey is hit with a closed foot or feet, or swiped with an open foot armed with talons. High speed films have shown that this second method is the more common, with the toes closed into a “fist” immediately after striking. The claw on the hind toe, or hallux, is particularly effective and deadly in raking the prey. When the closed foot strike is used it is typically directed against the head or wing of the prey, and if it does not outright kill, the prey is often rendered unconscious or unable to fly. These strikes are often accompanied by an explosion of feathers and an audible impact that may be heard from the ground hundreds of feet away. They have been known to be so forceful they can literally separate the head from the body of the prey.
Аумағы
Жұптар ұя салатын аймақ 200 шаршы километрден 400 шаршы километрге дейін жетеді. Аумақ аумағы кішірек, олжаны алып жүрудің қажеті жоқ, өйткені бұл өсімдіктің көбеюіне септігін тигізеді.
Territories of mated pairs in nesting season range from under 200 to over 400 square kilometers. Smaller territories where prey does not have to be carried as far enhances reproductive success.
Ұя
Бұл түр тіктес жартастарда ұялайды, сондықтан көбейтін кезеңде ересек құстар жергілікті болады.
This species nests on cliff ledges, so breeding adults are local during the breeding season.
Жұмыртқа
Далалық соқыр әдетте төрт жұмыртқа туады, олар сопақтау келген, қызғылт түсті және қоңыр, қызыл қоңыр, күлгін нүктелермен өрнектелген. Олардың ыстық және құрғақ шөлді климатқа бейімделуінің бір бөлігі ретінде, далалық соқырдың жұмыртқалары қарасоралы аз және суды жақсы сақтайды, бұл олардың бауырлары – сарышұқаның жұмыртқаларынан гөрі осы жағдайларда жоғарырақ шығу деңгейіне алып келеді.
The clutch averages four eggs, which are subelliptical and pinkish with brown, reddish brown, and purplish dots. As part of their adaptation to hotter and lower humidity desert climates, the eggs of the prairie falcon are less porous and retain water better than those of their peregrine falcon cousins, leading to a higher hatching rate under these conditions.
Инкубация
Инкубациялық кезең 31 күнге созылады және ең соңғы екінші немесе соңғы жұмыртқа салынған күні басталады. Кейінірек салынған жұмыртқалардың инкубациясы күшейе түседі, нәтижесінде шайқау уақыты біркелкі болады.
The incubation period is 31 days, beginning with the 2nd to last or last egg laid. Incubation becomes more intense after later eggs are laid, somewhat evening out hatching times.
Жұмысты бөлу
Құс салкын үшін қалыпты жағдай бойынша, аналық көбінесе жұмыртқаны күтумен және баланы қорғаумен айналысады, ал аталық көбінесе азық-түлік әкеледі, сонымен қатар аналық балалар 12-14 күнге толғаннан кейін аң аулауға қатысады.
As is typical for falcons, the female does most of the incubating and brooding, and the male brings most of the food, with the female also hunting after the young are 12 to 14 days old.
Балапандар
Жас қозылар (алғаш рет ұшқандар) жұмыртқадан шыққаннан кейін 36-41 күн аралығында ұша бастайды. Олар ұшуға және аң аулауға үйренгенге дейін ата-аналарының күтімінде болады, ата-аналары қозылардың аң ауру дағдылары жетілген сайын берілетін тамақ мөлшерін азайтады. Шамамен 65 күндікке келгенде олар өздігімен күшін табуға және туған жерлерінен тарап кетуге дайын болады.
The young fledge (first fly) from 36 to 41 days after hatching. They continue to be supported by their parents while learning to fly and hunt, with the parents gradually winding down the amount of food they provide as the youngsters' hunting skills improve. At approximately 65 days of age they are ready to be self sufficient, and disperse from their natal area.
Жарыс
Оның ареалында далалық соқыр азық және кеңістік үшін басқа, көбінесе үлкен жыртқыштармен – саяшы соқыр, қызылқұйрықты бүркіт, Харрис соқолы, темір соқыр, үлкен мүйізді соуль және алтын бүркітпен бәсекелеседі. Үлкен, күшті және күрт қимылдайтын алтын бүркіт осы ареалдағы басты жыртқыш құс болып табылады және көбінесе осы басқа жыртқыштардың кез келгеніне шабуыл жасап, өлтіруге дайын және қабілетті. Тиісті жағдайларда осы түрлердің барлығы кейде далалық соқырды ығыстырып, ал кейде өлтіре де алады. Дегенмен, далалық соқыр өзінің аумағын кез келген жыртқышқа қарсы агрессивті түрде қорғайды, аталық және аналық бірігіп шабуылға шығып, көбінесе осы үлкен жыртқыштардың қырсығын береді. Фаунаны зерттеушілер далалық соқырдың өзінен үлкен жыртқыштарды қууы және кейде өлтіруін көптеген рет байқаған. Олар өзінен үлкен жыртқыштарды өлтіргенде, құрбанға шабуыл жасағандағы сияқты, тез қарқынмен су түсіп соққы береді. Ол қарсыласының басына немесе қанатына күшті соққы беру үшін тырнақтарын жиырып, тұмсықтай етіп қолданады, немесе өлімге әкелетін жара жасау үшін қылыш сияқты созылған тырнағымен шабады. Алайда, далалық соқырлардың жақын маңдағы жыртқыштармен әрдайым қақтығыс бола бермейді. Азық мол жылдары далалық соқырлар үлкен мүйізді соульдер, саяшы соқырлар, қызылқұйрықты бүркіттер және алтын бүркіттердің жанына бірнеше жүз метрге жуық ұя салады, екі ата-ана да балаларын сәтті өсіреді.
In its range the prairie falcon must compete for food and space with other often larger raptors including the peregrine falcon, red tailed hawk, Harris's hawk, ferruginous hawk, great horned owl, and golden eagle. The large, powerful, and surprisingly agile golden eagle is the apex avian predator in this range, and is generally willing and able to attack and kill any of these other raptors. Under the right circumstances all these species are capable of sometimes displacing and occasionally killing the prairie falcon. However, the prairie falcon will aggressively defend its territory against any of them, with male and female often mounting a coordinated attack, and often turns the tables on these larger raptors. Wildlife biologists report numerous observations of prairie falcons successfully driving away and sometimes killing raptors larger than themselves. When a prairie falcon kills a larger raptor, it usually does so in a diving stoop with striking methods similar to what it uses against prey much larger than itself. It may use a foot with talons clinched like a fist to make a high energy strike against the head or wing of its opponent, or use an extended talon in a rapier like thrust to create a fatal wound. However, it is not a given that prairie falcons will always be in conflict with nearby raptors. In years when food is plentiful, prairie falcons have been known to nest within a few hundred meters of great horned owls, peregrine falcons, red tailed hawks, and golden eagles, with both sets of parents successfully rearing their young.
Халық саны
2006 жылы далалық сокольдердің саны тұрақты немесе 5000-нан астам жұппен өсіп жатыр деп есептелді, мүмкін 200 жұп Идаходағы жылан өзенінің жыртқыш құстар ұлттық қорығында өседі. Ал ДДТ-мен ластанудың әсерінен 1950 және 1960 жылдары АҚШ-тың шығыс бөлігінде мекендейтін сойқылардың саны 350-ге дейін төмендеді. Прериялық соколь негізінен DDT әсерінен жұмыртқа қабығының жұқаруынан пергрериннің көбейген популяциясын жоғалтудан аулақ болды деп есептеледі, өйткені оның шалғайда орналасқан ортасы оны пестицидтерден қорғады. Қаңғыбас популяцияның жоғалуы далалық сокольдердің тарихи далалық сокольдер аумағынан тыс жерлерде бұрын қаңғыбас сокольдер мекендеген жерлерде жартастан ұя салатын жерлерге дейін кеңейтуге мүмкіндік берді. Америка Құрама Штаттарының шығыс және орталық бөлігінде пергрегриндерді сәтті қайта әкелу пергрегрин мен прериялық соколды осы аймақтарда бәсекеге қайта әкелді. 1974 жылдан 1997 жылға дейін "Peregrine Fund" қоры жүргізген реинтродукция бағдарламасы бойынша 4000-нан астам пергрегринді өсіріп, босатты. Бағдарламада тұтқында өсірілген, үлкен денелі пергрегиндердің генетикалық әсері күшті, қол жетімді пергрегиндер қоры пайдаланылды. Аралас тұқымдық пергрегиннің құрылған тұқымы далалық сойқанадан ауыр және күшті болады, ал олар ұя салатын жерлер туралы дауласқан кезде олар көбінесе далалық сойқаналарды ығыстырады. Алайда, бұл қайта енгізілген қаңғыбас жануарлар табиғи аумақтағы далалық соколь популяцияларына аз қауіп төндіреді, өйткені далалық соколь өзінің жылуға төзімділігі, күнделікті азық-түлік қажеттілігі төмен және кең аулау базасы бар, ол өркендеу үшін дамыған қатал биік шөлдік ортада тіршілік ету артықшылығына ие.
As of 2006, the population of prairie falcons was estimated to be stable or increasing at over 5,000 pairs, with perhaps 200 pairs breeding at the Snake River Birds of Prey National Conservation Area in Idaho. By contrast, in the years before DDT contamination extirpated the eastern U. S. peregrine falcon population in the 1950s and 1960s, the number of eastern peregrines in the United States had already dropped to about 350 pairs. It is thought the prairie falcon mostly avoided the population loss suffered by the peregrine from DDT induced egg shell thinning due to its more remote environment partly insulating it from pesticide contamination. The loss of peregrine population allowed the expansion of prairie falcon range to cliff nesting sites in areas formerly occupied by peregrines moderately outside historic prairie falcon territory. The successful reintroduction of peregrines to eastern and central United States brought peregrine and prairie falcons back into competition in these areas. The reintroduction program led by the Peregrine Fund bred and released more than 4,000 peregrine falcons from 1974 to 1997. The program necessarily made use of available captive bred peregrine stock with a strong genetic influence from larger bodied peregrine subspecies. The created strain of mixed subspecies peregrine tends to be heavier and stronger than the prairie falcon, and where they conflict over nesting sites they often displace prairie falcons. However, these reintroduced peregrines are little threat to prairie falcon populations within their natural range, as the prairie falcon with its greater heat tolerance, lower daily food requirement, and wider prey base has the survival advantage in the harsh high desert environment in which it has evolved to prosper.
Құс аулауда пайдалану
Бұл түрді көбінесе соколовта қолданады. Бұл Америка Құрама Штаттарында соколовка мақсатында аңшылықтан ұсталған ең танымал соколь, себебі оның көптігі және сатып алудың салыстырмалы оңайлығы. Ол өзінің агрессивтілігі, шапшаңдығы және аңды құлатуға деген құлшынысы үшін бағаланады. Кейбір аңшылар далалық сорғақты үйрету қиын және болжау қиын деп санаса да, басқалары оның шыдамсыз табиғатын ескере отырып, дұрыс оқытумен ол саяхатшы сорғақтай тиімді болуы мүмкін екенін айтады. Брюс Хаак "Аңшылық соколы" атты кітабында былай дейді: "Айылда ол өздігінен аң аулауда адал әрі сәнді серігі ретінде соколды қарсы алатыны сөзсіз". Кіші және жылдам еркектер ұрғашы құстар сияқты ұсақ аңдарды, мысалы, көгершін, бақа және кіші итті, ал үлкен және күшті әйелдер үлкен итті үлкен иттің және тіпті фазанның көлемінде сенімді түрде алады. Кейбір далалық сокольдер қаздар мен үлкен сальва-граус сияқты үлкен аңдарға шабуыл жасайды, бірақ олардың бұлай істеуге дайындығы сокольді зақымдау қаупі бар. Әсіресе, сальвиялық балапандар қиын аң, еркектерінің салмағы 8 фунт, және бұлшық еттері соншалықты мықты, тәжірибесіз сокольдер оларды жылдамдықпен соққы кезінде оңай зақымдануы мүмкін. Бұл үшін оларды басына немесе қанатына қатты, бірақ мұқият және дәл соққы беруді білетін тәжірибелі соқа қажет. Бұл қиын олжа үшін тәжірибелі соколовшылар әдетте үлкен әйелдер, гирсокококондар немесе гирсококококо гибридтерін артық көреді, бірақ кейбір әйелдер дала сокококолары үлкен ойынды түсіру өнерін меңгерген. Олар, пергриннен айырмашылығы, айналмалы жемтікті ұстап жаттығуды жақсы қабылдамайды, өйткені жемтікті жоғалту олардың шыдамсыздығын көрсетеді. Прериялық соқаларды көтерілуге және "күте тұруға" үйрету үшін, ол аңды құлату немесе соқаның бірнеше жүз метр немесе одан да жоғары орын алған кезде аңды қууға арналған көгершіндер сияқты тірі құстарды қызмет ету арқылы жақсы орындалады. Бұл аңға сабырлылықпен, күту орнын дұрыс ұстаған кезде, ол аңды қауіпсіз жерге шығарады. Бұл туралы ойласа, ол аң аулаушымен тиімді жұмыс істей бастайды. Соңғы жылдары коммерциялық мақсатта өсірілген соколдылардың көп болуы соколды аулау үшін оларды жабайы табиғаттан аулау қажеттілігін азайтты. Қазір далалық соколды, қаңғыбас соколды және гирсоколды тұтқындықта өсіру арқылы көптеп кездестіруге болады. Прериялық соколды кейде далалық соколдың агрессивтілігі мен жылу төзімділігін, үлкен далалық соколдың жеңіл жаттығушылығы мен сәл күштілігін немесе гирсоколдың үлкен көлденең жылдамдығын және айтарлықтай үлкен өлшемі мен күшін біріктіретін соколды жасау үшін гирсоколдымен будандастырады.
This species is often used in falconry. It is the most popular falcon captured from the wild for falconry purposes in the United States, due to its abundance and relative ease to acquire. It is valued for its aggressiveness, agility, and determination to bring down game. Although some falconers considered the prairie falcon hard to train and unpredictable, others note that with proper training taking into account its impatient nature it may be as effective as the peregrine falcon. In his book The Hunting Falcon, biologist and falconer Bruce Haak states "In the field, the prairie falcon leaves no doubt that it can hold its own against the peregrine as a stylish and dedicated hunting companion." The smaller and more agile males are particularly effective in the taking of small game birds such as dove, quail, and smaller ducks, while the larger and more powerful females reliably take larger game up through the size of large ducks and even pheasants. Some prairie falcons will strike still larger game such as geese and greater sage grouse, but their willingness to do so runs the risk of injury to the falcon. The sage grouse in particular is difficult game, with the males weighing as much as 8 lbs, and being so hard muscled that inexperienced falcons can easily be injured in striking them in a high speed stoop. It takes a skilled falcon that knows how to forcefully but carefully and accurately strike them in the head or wing to bring them down cleanly. For this difficult prey experienced falconers usually prefer larger peregrine females, gyrfalcons, or gyr peregrine hybrids, though some female prairie falcons do master the art of bringing down larger game. Unlike the peregrine, they do not respond well to training with the swung lure, as missing the lure brings out their impatience. Teaching prairie falcons to climb and “wait on” to stoop on game is best accomplished by a reward system of flushing game or serving live birds such as pigeons for the falcon to chase when the falcon has assumed the proper position several hundred feet or more above the falconer. The prairie falcon's eagerness to hunt and chase requires that it be patiently taught that when it assumes the proper waiting on position the falconer can be trusted to reliably flush game. As the falcon comes to understand this, it learns to hunt as an effective team with the falconer. The availability of commercially bred falcons has in recent years reduced the need to capture falcons from the wild for use in falconry. The prairie falcon along with the peregrine and gyrfalcon is now often available via captive breeding. The prairie falcon is also sometimes hybridized with the peregrine falcon or gyrfalcon to create a falcon combining the aggressiveness and heat tolerance of the prairie falcon with the easier trainability and slightly greater strength of the larger peregrine subspecies, or the greater horizontal speed and significantly larger size and strength of the gyrfalcon.
Қорғау және жағдайы
Бұл түрдің кең ареалы және көбейіп бара жатқан популяциясы болғандықтан, IUCN оны қауіпсіз түрлер тізіміне енгізген.
Due to this species' large range and apparently increasing population, it has been classified by the IUCN as least concern.
Өлім-жітім және оның себептері
Өлім-жітімге елеулі үлес қосушы – үлкен мүйізді соу (Bubo virginianus), бірақ одан аз дәрежеде Haematosiphon inodorus паразиттік шаруасы және кейбір жағдайларда Oeciacus vicarius та жас құстардың ауруына себеп болуы мүмкін.
A major contributor to mortality has been the Great horned owl (Bubo virginianus) but to a lesser extent, it has been observed that infestations of Haematosiphon inodorus and in some cases Oeciacus vicarius may be a cause of fledgling morbidity.