Кіріспе
Американдық суретші Гордон Матта Кларк (туған Gordon Roberto Matta Echaurren; 22 маусым 1943 – 27 тамыз 1978) – 1970-ші жылдардағы нақты орынға арналған туындыларымен танымал американдық суретші. Ол сондай-ақ, қоғамдық өнермен байланысты тамақ өнері саласындағы пионер болды.
Gordon Matta Clark (born Gordon Roberto Matta Echaurren; June 22, 1943 – August 27, 1978) was an American artist best known for site specific artworks he made in the 1970s. He was also a pioneer in the field of socially engaged food art.
Өмір және жұмыс
Матта Кларктың ата-анасы суретшілер болған: американдық суретші Энн Кларк және баск, француз және испан тегіндес чилилік сюрреалист суретші Роберто Матта. Ол Марсель Дюшанның әйелі Тиньдің шаңырағына туыс болған. Оның егіз інісі Себастьян, ол да суретші, 1976 жылы өз-өзіне қол жұмсады. Ол 1962-1968 жылдары Корнелл университетінде сәулет өнерін оқыды, соның ішінде Париждегі Сорбоннада бір жыл француз әдебиетін зерттеді. 1971 жылы ол атын Гордон Матта Кларк деп өзгертіп, анасының тегін алды. Ол дәстүрлі сәулетші ретінде емес, "Анархитектура" деп атаған саламен айналысты. Матта Кларк оқыған кезеңде Корнеллдің сәулет бағдарламасын модернизмнің көрнекті теоретигі Колин Роу ішінара басқарды. Матта Кларк өзінің жұмысын фильм, видео және фотосурет сияқты түрлі құралдармен құжаттады. Оның туындыларына перформанстар, қайта өңдеу жұмыстары, кеңістік пен текстуралық композициялар, сондай-ақ "ғимарат кесулері" кіреді. Ол сонымен қатар сөз ойындары мен басқа да тілдік тәсілдерді қолданып, адамдардан бастап сәулетке дейін, алдын ала анықталған рөлдер мен қарым-қатынастарды қайта қарастырды. 1969 жылдың ақпан айында Том Ливитттің шақыруымен Уиллоуби Шарп ұйымдастырған "Жер өнері" көрмесі Корнелл университетінің Эндрю Диксон Уайт өнер мұражайында өтті. Матта Кларк, сол кезде Итакада тұрған, Шарптың шақыруымен "Жер өнері" суретшілеріне көрме үшін жұмыстарын орындауға көмектесті. Содан кейін Шарп Гордон Матта Кларкты Нью-Йоркке көшуге ынталанды, онда ол оны Нью-Йорк өнер әлемінің өкілдерімен таныстырды. Матта Кларктың Клаус Кертесстің Байкерт галереясындағы "Музей" жұмысы 1970 жылдың күзінде "Аваланш" журналының 1-нөмірінде, 4-5 беттерде жарияланды. 1971 жылы Матта Кларк, Кэрол Гудден және Тина Жируард Манхэттеннің Сохо ауданында FOOD атты мейрамхананы ашты, оны суретшілер басқарды. Мейрамхана ашық ас үйімен және тамақ дайындауды бағалайтын экзотикалық ингредиенттерімен тамақтануды ерекше оқиғаға айналдырды. FOOD-тың қызметі Манхэттеннің орталық қаласындағы өнер қауымдастығының өзін қалай анықтағанын түсіндіруге көмектесті. 1970 жылдардың басында және FOOD төңірегіндегі өнер қауымдастығының аясында Матта Кларк "анархитектура" тұжырымын қалыптастырды – анархия және архитектура сөздерінің қосындысы, бұл бос кеңістіктерге, үзілістерге және пайдаланылмаған жерлерге қызығушылықты білдіреді. "Жалған меншіктер" жобасымен Матта Кларк Куинс және Нью-Йорктегі Стейтен аралында аукционда 15 қалған, пайдасыз кішкентай жер учаскесін 25-75 долларға сатып алып, осы емес жерлер мәселесін шешті. Ол оларды фотосуреттер, карталар, бюрократиялық құжаттар және келісімшарттар арқылы құжаттады, олар туралы сөйледі және жазды, бірақ аймақтарға бөлу ережелерінің бұл қалдық элементтерін басқаша пайдалана алмады. 1974 жылы ол "Сүйіспеншілік каналы" бойындағы құлатылатын үйдің қасбетін алып тастап, оның қабырғаларын Артпаркке көшіріп, "Бинго" туындысын жасады. 1975 жылы Париж биенналесі үшін ол "Конустық қиылыс" атты жұмысты жасады, ол сол кездегі дау тудырған Жорж Помпиду орталығының құрылысы үшін бұзылатын Лес-Халл базар ауданындағы 17 ғасырға дейінгі екі қала үйіне үлкен конус пішіндес тесік жасады. Сондай-ақ 1975 жылы ол Манхэттендегі Гудзон өзеніндегі 52-кеуденің құрылымына дөңгелек тесік жасап, "Күндер соңы, конустық инверсия" деп аталатын ұқсас өнерлік араласу жасады. Соңғы ірі жобасы – "Цирк немесе Кариб апельсині" (1978) үшін Матта Кларк Чикагодағы қазіргі заманғы өнер мұражайының бірінші ғимаратының (237 East Ontario Street) жанындағы таунхаустың қабырғалары мен едендеріне шеңбер кесулер жасап, кеңістікті толығымен өзгертті. 1978 жылғы жобадан кейін МКА 1985 және 2008 жылдары Матта Кларктың жұмысының екі ретроспективасын ұсынды. 2008 жылғы "Сен – өлшем" көрмесіне оның 1978 жылғы Чикаго жобасының бұрын-соңды көрсетілмеген мұрағаттық материалдары қосылды. "Сен өлшеміңсің" көрмесі Нью-Йорктегі Уитни атындағы американдық өнер мұражайына және Лос-Анджелестегі қазіргі заманғы өнер мұражайына сапарлады.
Өлім және мұра
Матта Кларк 1978 жылы 27 тамызда Нью-Йоркте 35 жасында қарын безінің қатерлі ісігінен қайтыс болды. Одан кейін жесірі Джейн Кроуфорд қалды. Гордон Матта Кларк мұрағаты Монреальдегі Канадалық сәулет орталығында сақталады. 2019 жылы оның 1974 жылғы "Splitting" туындысы "Нью-Йорк Таймс" газетімен қазіргі заманды сипаттайтын 25 маңызды өнер туындысының бірі деп танылды.