Марганец улануы – марганецтың көп мөлшерде сордыруынан туындайтын ауру. Симптомдары: жылдамдық төмендеуі, тітіркену, көңіл күй өзгерісі, мінез-құлық өзгерісі.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Мангандан улану
Manganese poisoning
Манганизм немесе мангандан улану – манганға ұзақ мерзімді әсер етуден туындайтын уытты жағдай. Оны алғаш рет 1837 жылы Джеймс Купер сипаттаған.
Manganism or manganese poisoning is a toxic condition resulting from chronic exposure to manganese. It was first identified in 1837 by James Couper.
Белгілері мен симптомдары
Манганийдің шамадан тыс мөлшеріне ұзақ уақыт бойы әсер ету әртүрлі психикалық және моторлық бұзылыстарға алып келуі мүмкін, бұл манганизм деп аталады. Әдетте, 5 микрограммнан астам Mn/m3 мөлшеріндегі қоршаған ортадағы марганец концентрациясына ұшырау марганец тудырған симптомдарға әкелуі мүмкін. Манганизмнің бастапқы сатыларында неврологиялық симптомдарға реакция жылдамдығының төмендеуі, тітіркену, көңіл-күйдің өзгеруі және мінез-құлықтағы мәжбүрліліктер кіреді. Ұзаққа созылған әсердің салдарынан симптомдар күшейеді және идиопатиялық Паркинсон ауруына ұқсас болады, бірақ олардың арасында белгілі бір айырмашылықтар бар: мысалы, дірілдің сипаты, леводопа сияқты препараттарға реакция және базальдық ганглияның зардап шеккен бөлігі. Симптомдары сондай-ақ Лу Гериг ауруы мен көптік склерозға ұқсас.
Chronic exposure to excessive manganese levels can lead to a variety of psychiatric and motor disturbances, termed manganism. Generally, exposure to ambient manganese air concentrations in excess of 5 micrograms Mn/m3 can lead to manganese induced symptoms. In initial stages of manganism, neurological symptoms consist of reduced response speed, irritability, mood changes, and compulsive behaviors. Upon protracted exposure symptoms are more prominent and resemble those of idiopathic Parkinson's disease, as which it is often misdiagnosed, although there are particular differences in both the symptoms; for example, the nature of the tremors, response to drugs such as levodopa, and affected portion of the basal ganglia. Symptoms are also similar to Lou Gehrig's disease and multiple sclerosis.
Дәнекерлеу
Манганий жұмыс орындарының қауіпсіздігі мәселесі бойынша белсенді мәселе болып табылады, өйткені ол аркалық дәнекерлеу жабдықтарын өндірушілерге қарсы көптеген өнім жауапкершілігі туралы сот процестерінің тақырыбы болды. Бұл сот ісінде дәнекерлеушілер өндірушілерді олардың өнімдері дәнекерлеу түтінінде қауіпті жоғары концентрациядағы марганец болуы мүмкін екендігі туралы жеткілікті ескерту жасамағаны үшін айыптап отыр. Сонымен қатар, "сварщик ауруы" деп аталатын аурудың салдарынан, дәнекерлеушілерді жұмыспен қамтыған компаниялар да сотталуда. Алайда зерттеулер дәнекерлеуші ретінде жұмыс істеу мен манганизм (немесе басқа да неврологиялық проблемалар) арасындағы байланысты көрсете алмайды.
Manganism has become an active issue in workplace safety as it has been the subject of numerous product liability lawsuits against manufacturers of arc welding supplies. In these lawsuits, welders have accused the manufacturers of failing to provide adequate warning that their products could cause welding fumes to contain dangerously high manganese concentrations that could lead welders to develop manganism. Companies employing welders are also being sued, for what colloquially is known as "welders' disease." However, studies fail to show any link between employment as a welder and manganism (or other neurological problems).
Мефкатинонды заңсыз өндіру
Манганийді заңсыз меткатинон өндіру туралы хабарламаларда да анықтаған. Бұл калий перманганат тотықтырғыш ретінде пайдаланылса, манган меткатинон синтезінің қосалқы өнімі болып табылады. Симптомдарға апатия, брадикинезия, жүріс-тұрыстың тұрақсыздығы бар бұзылуы және спастикалық гипокинетикалық дисартрия жатады. Кейде марганецпен ластанған тағы бір көше есірткіні марганец карбонаты пайдаланылатын кокаиннен бос негіз әдісімен дайындалған "Базука" деп аталады.
Manganism is also documented in reports of illicit methcathinone manufacturing. This is due to manganese being a byproduct of methcathinone synthesis if potassium permanganate is used as an oxidiser. Symptoms include apathy, bradykinesia, gait disorder with postural instability, and spastic hypokinetic dysarthria. Another street drug sometimes contaminated with manganese is the so called "Bazooka", prepared by free base methods from cocaine using manganese carbonate.
Ауыз су, отын қоспасы, Манеб, бояу және болат өндірісі
Баяндамаларда ластанған ішу суы, жанар майға қосылатын метилциклопентадиенил-манганий трикарбонилі (ММТ) – ол жану кезінде манганий фосфаты мен сульфатына ішінара айналып, түтінмен бірге ауаға таралады, сондай-ақ пестицид – манганий этилен бис дитиокарбаматы (Манеб) сияқты көздер де аталады. Ол бояу және болат өндірісі процестерінде көп мөлшерде кездеседі. Ал өте сирек жағдайларда SLC30A10 генінің кемістігінен туындауы мүмкін.
Reports also mention such sources as contaminated drinking water, and fuel additive methylcyclopentadienyl manganese tricarbonyl (MMT), which on combustion becomes partially converted into manganese phosphates and sulfate that go airborne with the exhaust, and manganese ethylene bis dithiocarbamate (Maneb), a pesticide. It is found in large quantities in paint and steelmaking processes. And in very rare cases it can be caused by a defect of the gene SLC30A10.
Патофизиология
Манганий бауырдың жұмысына әсер етуі мүмкін, бірақ жедел уыттану шегі өте жоғары. Керісінше, марганецтің 95 пайызы өт арқылы шығарылады. Қолданыстағы бауыр зақымдануы бұл процесті баяулатып, қан плазмасындағы концентрациясын арттыруы мүмкін. Манганийдің нақты нейротоксикалық механизмі белгісіз, бірақ марганийдің темір, мырыш, алюминиймен өзара әрекеттесуіне қатысты белгілер бар. Манганий COQ7 гидроксилаза ферментіндегі темірді ығыстырады, бұл коэнзим Q10 синтезі үшін қажет. Манганий ерітіндісіне батырылған ашытқы жасушаларына CoQ6 (CoQ10-ның ашытқы түрі) беру митохондриялық функцияны және тірі қалуды қалпына келтірді. Ол Фентон реакцияларына қатысып, соның салдарынан тотығу зақымдануын тудыруы мүмкін, бұл гипотеза зардап шеккен дәнекерлеушілерді зерттеу нәтижелерімен расталады. Зерттелген жұмысшылардың арасында бала туу көрсеткіші айтарлықтай төмен екені анықталды. Бұл марганийдің ұзақ мерзімді жиналуының фертильдікке әсер ететінін көрсетеді. Жүкті жануарларға марганийдің жоғары дозасын қайта-қайта беру нәтижесінде, бақылау тобымен салыстырғанда, кемістікпен туған балалардың саны көбейді.
Manganese may affect liver function, but the threshold of acute toxicity is very high. On the other hand, more than 95 percent of manganese is eliminated by biliary excretion. Any existing liver damage may slow this process, increasing its concentration in blood plasma. The exact neurotoxic mechanism of manganese is uncertain but there are clues pointing at the interaction of manganese with iron, zinc, aluminum, Manganese displaces Iron in the COQ7 hydroxylase enzyme required for coenzyme Q10 synthesis. Supplying CoQ6 (the yeast version of CoQ10) to yeast cells bathed in manganese solution restored mitochondrial function and survival. It participates in Fenton reactions and could thus induce oxidative damage, a hypothesis corroborated by the evidence from studies of affected welders. A study of the exposed workers showed that they have significantly fewer children. This may indicate that long term accumulation of manganese affects fertility. Pregnant animals repeatedly receiving high doses of manganese bore malformed offspring significantly more often compared to controls.
Емдеу
Қазіргі таңда марганизацияны емдеудің негізгі тәсілі – леводопа және ЭДТА-мен келаттау. Екеуінің де тиімділігі шектеулі және көбінесе уақытша ғана. Леводопамен допамин тапшылығын толықтыру бастапқыда экстрапирамидалық белгілерді жақсартады, бірақ емге жауап 2-3 жылдан кейін төмендейді, тіпті марганецке соңғы рет ұшырағаннан кейін 10 жыл өткен соң да пациенттердің жағдайы нашарлауы байқалады. Келаттау терапиясының нәтижесінде манганистің шығарылуы артып, қандағы деңгейі төмендейді, бірақ белгілер көбінесе өзгермейді, бұл емдеудің тиімділігіне күмән тудырады. Адам эмбрионалды бүйрегіндегі (HEK293) жасушаларда ферропорттин протеинінің экспрессиясының артуы, ұяшық ішіндегі марганец концентрациясының төмендеуімен және цитотоксикалық әсердің азайуымен байланысты, бұл марганецтің глютамат сіңіруді төмендетуін кері қайтару және лактат дегидрогеназасы (LDH) шығарылуын азайту арқылы сипатталады.
The current mainstay of manganism treatment is levodopa and chelation with EDTA. Both have limited and at best transient efficacy. Replenishing the deficit of dopamine with levodopa has been shown to initially improve extrapyramidal symptoms, but the response to treatment goes down after 2 or 3 years, with worsening condition of the same patients noted even after 10 years since last exposure to manganese. Enhanced excretion of manganese prompted by chelation therapy brings its blood levels down but the symptoms remain largely unchanged, raising questions about efficacy of this form of treatment. Increased ferroportin protein expression in human embryonic kidney (HEK293) cells is associated with decreased intracellular manganese concentration and attenuated cytotoxicity, characterized by the reversal of manganese reduced glutamate uptake and diminished lactate dehydrogenase (LDH) leakage.