Кіріспе

Жапондық қорқынышты көркем шығармалар - Жапонияның танымал мәдениетінен алынған қорқынышты көркем шығармалар, әдетте қорқынышты жанрдың батыс қорқынышты салтқа сай көрінісінен ерекшеленетін ерекше тақырыптық және дәстүрлі қарастырылуымен ерекшеленеді. Жапондық қорқынышты психологиялық қорқынышқа, шиеленісті (саспас) және табиғаттан тыс нәрселерге, әсіресе жындыларға (юрей) және полтергейстерге назар аударады. Жапондық басқа да қорқынышты көркем шығармаларда халықтық діннің, мысалы, иелену, жын-шайтанды қуып шығару, шаманизм, алдын ала тану және йокай сияқты тақырыптары бар. Бұл халық аңыздарының элементтері жапондық қорқыныштың әртүрлі түрлерінде, әсіресе жындылар мен йокай туралы дәстүрлі әңгімелерде жиі қолданылады. Кейдан әңгімелер Жапонияда осы кезеңде баспа технологиясы пайда болғаннан кейін танымал болды, бұл жазба әңгімелер таралуына мүмкіндік берді. Кейданның алғашқы оқиғаларына Асай Рёидің Отоги Боко, Судзуки Шодзоның Инга Моногатари және Огита Ансейдің Отоги Моногатари кіреді. Уақыт өте келе, синтоист құдайлар ғана йокайға айналу мүмкіндігіне ие болған жоқ, бірақ бұл өзгеру қабілеті оларды қоршаған мононоке деп аталатын құлшынысты энергияға ие барлық адамдарға қолданыла бастады. Жапондық театрдың дәстүрлі түрлері - кабуки мен но, жиі өш алу және қорқынышты көріністер туралы қорқынышты әңгімелер бейнелейді. Оларға Окикуның арманы кіреді, ол құдыққа тасталған қызметші қыз, оның арманы оның өлтірушісін азаптау үшін құдықтан аяқ-қолсыз көтеріліп шығады. Бұл халық аңызына байланысты қалыптасқан бейнелер Романға әсер еткен деп есептеледі. Бұл коллекциядағы басқа суреттер - Ойваның арбағы және Кохада Кохейджидің арбағы. Оиваның оқиғасы сатқындық пен кек алуды қамтиды, онда адал әйелді күйеуі өлтіреді, ал оның арманы пайда болып, оны азаптайды және алдап жүреді. Оның бейнесі күйеуі өлтірген улы заттардан мүсіркеген әйелді бейнелейді. Кохада бейнесі әйелі оны өлтіруге сөз байласып жатқан, өлтірілген актердің оқиғасынан алынған. Оның сүйіктісі балық аулау сапарында Кохаданы батырады, ал Хокусай оның балық аулау ауына түскен шіріген және қаңқалы рухын бейнелейді.

Тарих және эволюция

1945 жылы Хиросима мен Нагасакиде бомбаға ұшырылғаннан кейін жапондық қорқынышты киносы негізінен кекшіл арбақтар, радиациялық мутанттар және Годзилладан бастап кайдзюлерден (ұлан-қызыл сәулеленген монстрлар) тұратын болды (1954). Соғыстан кейінгі дәуірде жауқыр жанры Жапонияда кең танымал болды. Фильм тарихи қорқынышты драма ретінде жіктеледі, онда әйел мен оның қарындасы азаматтық соғыс кезінде аман қалуға тырысады. «Квайданнан» кейін жарық көрген басқа фильмдердің мысалдары: «Жылқалам» (1998), «Қарақ» (2004) және «Эксте» (2007). Қазіргі жапондық қорқынышты фильмдерде жиі кездесетін ерекшелік – арбалы үйлер мен ядролық отбасылардың ыдырауы. Киёси Куросаваның «Sweet Home» (1989) фильмі қазіргі заманғы «Үй қорқынышы» жанрының негізін қалады және «Resident Evil» ойындарына шабыт берді. Жапон мәдениетінде отбасылық өмірге басымдық беріліп, жоғары тұрғандарға адалдық мәні төмендеді. Сондықтан, отбасын тарату кез келген әрекет қорқынышты тудыратын, жапондық қорқынышты медиада ерекше қызығушылық оятарлық тақырыпқа айналды. Фильм жапон киносына және әсіресе жапондық қорқынышты киноға жалпы әлемдік қызығушылықты арттырды, бұл батыста J-Horror терминінің пайда болуына әкелді. Бұл «Жаңа Азиялық қорқыныш» толқыны «Ju-on: The Grudge» және «Dark Water» сияқты табысты фильмдерге жол ашты. Жапондық өндірістерден басқа, бұл жарылыс сонымен бірге Оңтүстік Корея («Екі қарындастың әңгімесі») және Гонконг («Көз») сияқты Шығыс Азия елдеріндегі ұқсас фильмдерге назар аударуға мүмкіндік берді. 2000 жылдардың басынан бері жапондық қорқынышты фильмдердің көптеген фильмдері қайта түсірілді. «Ring» (1998) ағылшын тілінде қайта түсірілген алғашқы фильмдердің бірі болды, кейін «The Ring Two» жарық көрді (бірақ бұл жалғасы түпнұсқа жапондық жалғасына ұқсамайды). Басқа да ерекше мысалдар: «The Grudge» (2004), «Dark Water» (2005) және «One Missed Call» (2008). «The Ring» фильмінен басқа, жапондық қорқынышты фильмдердің ағылшын тіліндегі көптеген қайта түсірулері жағымсыз пікірлер алды (дегенмен «The Grudge» аралас пікірлер алды). «One Missed Call» ең нашар қабылданып, Rotten Tomatoes сайтында 0% сыншылардың мақұлдауына ие болғандықтан «Moldy Tomato Award» сыйлығына ие болды. 2010 жылы Paramount компаниясы «The Ring 3D» фильмін қаржыландырды, кейін фильм «Rings» деп аталды және 2017 жылдың басында көрсетілді. Көптеген азиялық режиссерлер, осы қорқынышты фильмдерді түсірген, ағылшын тіліндегі қайта түсірулерді де режиссерлік етті. Мысалы, «Ring» фильмінің режиссері Хидео Наката «The Ring Two» фильмінің қайта түсірілген нұсқасын, ал «Ju-on» фильмінің режиссері Такаси Шимидзу «The Grudge» және оның жалғасы «The Grudge 2» фильмдерін режиссерлік етті. Азияның басқа да бірнеше елдері жапондық қорқынышты фильмдерді қайта түсірді. Мысалы, Оңтүстік Корея жапондық «Ring» классикалық фильмінің өзінің нұсқасын жасады, оны «The Ring Virus» деп атады. 2007 жылы Лос-Анджелесте тұратын жазушы-режиссер Джейсон Куадрадо «Tales from the Dead» фильмін шығарды, ол төрт бөлімнен тұратын қорқынышты фильм, Куадрадо АҚШ-та жапондық актерлердің қатысуымен түсірді.

Кайджу жындылары фильмдері

Жапондық қорқынышты фильмдердің алғашқылары кейжу монстр фильмдері болды, олардың ең танымалсы – 1954 жылы түпнұсқа Годзилланы көрсеткен Годзилла сериясы. 1973 жылы "Monster Times" журналы ең танымал кино монстрін анықтау үшін дауыс беру жүргізді. Годзилла ең танымал кино монстрі деп танылды, ол Universal Studios-тың Конт Дракула, Кинг Конг, Қасқыр адам, Мумия, Қара лагунадан келген жаратылыс және Франкенштейннің монстры сияқтыларын жеңіп шықты. Годзилла, Монстрлардың патшасы! (1956) – Солтүстік Америка нарығы үшін түпнұсқа Годзилланың американдық нұсқасы, жас кезінде Стивен Спилбергке ерекше әсер еткен. Ол Годзилланы "барлық динозавр фильмдерінің ең шебер туындысы" деп атады, себебі "ол оқиғаның шын мәнінде болып жатқанына сендіретін" еді. Годзилла сонымен қатар Мартин Скорсезе және Тим Бертон сияқты режиссерлерге шабыт берген.

Зомбилер туралы көркем әдебиеттер

Жапондық зомби туралы көптеген туындылар бар. Жапон зомби фильмдерінің ең ертегілерінің бірі – Кадзуо Комидзу режиссері түсірген «Battle Girl: The Living Dead in Tokyo Bay» (1991) фильмінде қанды-жойқын көріністер көптеп кездеседі. Дегенмен, бұл фильм жапондық кинопрокатта үлкен қызығушылық тудырмады. 1996 жылы Capcom компаниясының «Resident Evil» және Sega компаниясының «The House of the Dead» атты екі жапон зомби ойыны шыққанға дейін зомби тақырыбына халықаралық қызығушылық жоқ болатын. Осы ойындардың табысы зомби медиасына әлемдік қызығушылықты оятып, көптеген режиссерлерді зомби фильмдерін түсіруге ынталандырды. Ким Ньюманның «Nightmare Movies» (2011) кітабында айтылғандай, «зомбилердің қайта жандануы 1990 жылдардың соңында Қиыр Шығыста» басталды. Бұл, негізінен, 1996 жылы жарық көрген екі жапон зомби ойынының ықпалымен болды: «Resident Evil» (бұл ойын «Resident Evil» видео ойындары сериясын бастады) және Sega компаниясының аркадалық ойыны «House of the Dead». Осы екі ойынның табысы Азияда зомби фильмдерінің толқынына жол ашты, мысалы, зомби комедиясы «Bio Zombie» (1998) және әрекет фильм «Versus» (2000). Қиыр Шығыста басталган зомбилердің қайта жандануы «Resident Evil» және «The House of the Dead» жапондық зомби ойындарының дүниежүзілік табысынан кейін бүкіл әлемге тарады. Бұл ойындар 2002 жылдан бастап «Resident Evil» және «House of the Dead» фильмдеріне бейімделді, сонымен қатар, түпнұсқалық бейнеойындар «28 Days Later» (2002) және «Shaun of the Dead» (2004) сияқты зомби фильмдеріне де әсер етті, нәтижесінде 2000 жылдары зомби фильмдері қайта жанданды. 2013 жылы Джордж Ромеро «Resident Evil» және «House of the Dead» видео ойындары оның зомби концепциясын 21 ғасырдың басындағы халық мәдениетінде танымал еткенін мәлімдеді. «The House of the Dead» ойындарында ұшырасатын жылдам жүгіретін зомбилер 2000 жылдары зомби фильмдерінде де пайда бола бастады, оның ішінде «Resident Evil» және «House of the Dead» фильмдері, «28 Days Later» және 2004 жылғы «Dawn of the Dead» қайта түсірілімі. Бұл фильмдер жапондық кинопрокатта рекордтық табысқа жетіп, бюджетінен мың есе артық пайда тапты.

Аниме және манга

Қорқынышты манга – Эдо дәуірінде ағаш блоктарында басылған мәтіндер түрінде жарық көрген сериалдық әңгімелердің қазіргі заманғы дамуы. Бұл комикстер көбінесе буддизмнің рокудо (алты әлем) және осы әлемдердің арасында кездейсоқ түрде, мысалы, көк, жер және тозақ арасында өту мүмкіндігі, сондай-ақ әлемдердің өзара байланыстылығы туралы қорқынышты түсініктерге негізделген қорқынышты тарихи мотивтерді бейнелейді. «Томи», «Узумаки» және «Йоген» сияқты танымал жапон қорқынышты фильмдерінің кейбіреулері осы мангалар негізінде түсірілген. «Death Note», «Yamishibai: Japanese Ghost Stories» және «Boogiepop Phantom» қорқынышты анимеге мысал бола алады.

Бейне ойындар

Жапондық қорқыныш жанрындағы бейнеойындардың мысалдарына Resident Evil, Ghost House, Castlevania, Silent Hill және Fatal Frame кіреді.