Кіріспе

Жапондық қабылдау бөлмелеріндегі шағын ойыс А (床の間) немесе жай ғана (床) – жапон стиліндегі қабылдау бөлмесіндегі көркемдік құнды заттарды көрсететін арнайы орын. Ағылшын тілінде токономаны "альков" деп атауға болады.

Тарих

Токономаның алдыңғы түрі туралы екі теория бар: біріншісі, ол Хэйан дәуірінде (794–1185) гүлденіп, Муромачи дәуірінде (1336–1573) төмендеген шинден зукури бөлме құрылысынан пайда болған; екіншісі, ол Камакура дәуіріндегі (1185–1333) Дзен монастырьларының бөлме құрылысынан шыққан. Монастырь бөлмесінде шамдар, құрылыстар және вазалар сияқты буддалық құрбандық заттарын көрсететін (押板) деп аталатын тақта болған. Ошитаның артындағы қабырғада буддалық тақырыптағы ілулі сурет болған. Екінші теория бойынша, ошиита мен артқы қабырға Муромачи дәуірінде шоин зукури стиліндегі токономаға айналған. Муромачи дәуірінде дамыған шоин зукури архитектуралық стилінде токонома бөлмені безендіру үшін қолданыла бастады, ал үй иесі әртүрлі заттармен безендірілген токономаның алдында отырып, қонақтарды қарсы алды. Бірақ, маңызды қонақтар келгенде, үй иесі оларға құрмет көрсетіп, токономаның алдында отыруға мүмкіндік берді.

Сипаттамалары

Токономаға әдетте каллиграфиялық немесе суреттерден тұратын туындылар мен икебана гүл композициясы қойылады. Бонсай мен окимоно да жиі кездеседі, бірақ дәстүрлі түрде бонсай мұндай құрметті орынға лайық деп есептелмеген. Токонома және оның ішіндегі заттар дәстүрлі жапон интерьерінің маңызды элементтері болып табылады. Канжиде токо (床) сөзі "еден" немесе "жатын" дегенді білдіреді, ал ма (間) – "кеңістік" немесе "бөлме". Жапон стиліндегі бөлмеде қонақтарды отырғызғанда, ең құрметті қонақты токономаға жақын жерге отырғызу дұрыс саналады, себебі ол кіреберістен ең алыс жерде орналасқан, бұл жер камиза деп аталады. Токономаның ішіне рұқсатсыз кіруге қатаң тыйым салынады, тек экспонаттарды ауыстыру үшін ғана кіруге болады, мұнда қатаң әдеп сақталуы керек. Токономаның бір жағындағы бағана (床柱) әдетте арнайы дайындалған ағаштан жасалады. Ол қабығы бар шикі ағаш түбінен бастап, түзу талшықтары бар төртбұрышты жүрек ағашына дейін болуы мүмкін. Токо башираның таңдауы токономаның ресмилігін анықтайды. Америкалық архитектор Франк Ллойд Райт жапон архитектурасының ықпалында болды. Ол токономаның мағынасын батыстық эквиваленті – каминге аударды. Бұл әрекет оның архитектурасында маңызды орталық элементке айналды.