Кіріспе

Сан-Хуан (saŋ ˈxwan) – Аргентинаның Куйо аймағындағы Сан-Хуан провинциясының астанасы және ең ірі қаласы. Сан-Хуан өзенінің батысында, Тулум аңғарында, теңіз деңгейінен жоғары орналасқан. Халық саны шамамен 112 000 адамды құрайды (метрополиялық аймақта 500 000-нан астам). Бұл – кең көшелері мен жаяу жолдары бар, әртүрлі ағаштармен көмкерілген, арналармен суарылатын қазіргі заманғы қала, сондықтан оған «оазис қаласы» деген лақап ат берілген. Қаланың тұрғын үй және көлік инфрақұрылымы жақсы дамыған. Ерекшеленетін нысандар: қазіргі заманғы ғимараттар, айналасы, су қоймасы, Улум бөгеті, шипажайлар, мұражайлар, жүзімдіктердің кең алқаптары және әртүрлі ауыл шаруашылық дақылдары, олардың ішінде ең маңыздысы – шарап өнімдері.

Тарих және сәулет

Испан конкистадоры келгенге дейін бұл жерде гуарпе индейлері өмір сүрген. Сан-Хуан де ла-Фронтераны 1562 жылы 13 маусымда Хуан Джуфре Сан-Хуан өзенінің жағалауында құрды. 1593 жылы су тасқыны қалаға зақым келтірді, сондықтан оның орналасуы оңтүстікке қарай қазіргі орналасқан жеріне көшірілді. Сан-Хуан отаршылдық дәуірде (1562-1810) ұйқылы, провинциялық қала болған және Аргентинаны оның Ұйымдастыру кезеңінде (1820-1860) қиратып кеткен ішкі соғыстарға қатыспаған. Алайда, Аргентинаның Испаниядан тәуелсіздігін жариялаған 1816 жылғы Тукуман конгресінің екі ең көрнекті мүшесі Сан-Хуаннан келді: конгресс президенті болған Франсиско Нарсисо де Лаприда және Сан-Хуанның епискобы Фрайар Юсто Санта-Мария-де-Оро, доминикандық монах және сөйлеуші оратор, оның ынандырғыш ораториясы Аргентинаның Бразилия сияқты монархия емес, республика болуына үлкен себеп болды. Мүмкін, ең маңызды және әйгілі қала ұлы Фрай Юстоның немересі және Аргентина президенті 1868-1874 жылдар аралығында Доминго Фаустино Сармиенто болды, оның туған жері 1910 жылы президент Роке Саенс Пеньяның әкімшілігі кезінде Ұлттық тарихи ескерткішке айналды. 1944 жылдың 15 қаңтарында қалада қатты жер сілкінісі болып, 10 мыңға жуық адам қаза тауып, провинция тұрғындарының жартысы баспанасыз қалды. 1977 жылы 23 қарашада Рихтер шкаласы бойынша 7,4 балдық жер сілкінісі болды. 1944 жылғы апаттан кейін қала концентрикалық бульварларда қайта құрылды, тура, жақсы жарықтандырылған, ағашпен қапталған даңғылдар мен заманауи тұрғын үйлер болды. Ол негізінен отарлаушылық көрінісін жоғалтты, бірақ ашық, күндізгі Жерорта теңізі көрінісін сақтады.

География

Сан-Хуан қаласы құнарлы аңғарда, таулы-тасты аймақта орналасқан. Қысқы температура әдетте қоңыл, орташа температурасы 1 °C (34 °F) пен 16 °C (61 °F) аралығында, бірақ кейде 9 °C (16 °F) төмендейді. Жазы ыстық, орташа температурасы 19 °C (66 °F) пен 35 °C (95 °F) аралығында, ал ең жоғары температура 1995 жылғы 20 желтоқсанда 46.7 °C (116 °F) тіркелген. Орташа айлық температураның ауытқуы 19,4 °C құрайды, бұл Оңтүстік Америкадағы ең жоғары көрсеткіштердің бірі болуы мүмкін. Барлық айларда күнды ауа-райы жиі кездеседі, Сан-Хуанда күндізгі сәуле шамамен 3361,3 сағатқа жетеді, бұл мүмкін болатын күн сәулесінің 76% құрайды. Маусым айында бұл көрсеткіш 68%-ға төмендесе, мамыр айында 81%-ға жетеді. Кёппен климат жіктелімі бойынша Сан-Хуан шөлді климат аймағында орналасқан (BWh/BWk). Аймақта жауын-шашын аз болғандықтан, Сан-Хуан өзеніне бөгет салынып, қаланың тұрақты сумен қамтамасыз етілуі қамтамасыз етілді. Осының нәтижесінде Улумда су қоймасы пайда болды, ол Кебрада-де-Уллум бөгеті деп аталады. Бөгет аймақтың электр қуатымен де қамтамасыз етеді. Аймақтағы ауыл шаруашылығы өнімінің 65% шарап өндірісімен байланысты.

Көлік

Қалада заманауи көлік инфрақұрылымы бар және ол айналма жолмен, сондай-ақ Оңтүстік кіру автожолы арқылы қолжетімді. Қаланың сыртқа қарай өсуі екінші айналма жолдың қажеттігін тудырды, қазіргі таңда жоба жүзеге асырылуда. Автомагистраль Үлкен Сан-Хуаннан қала орталығына дейінгі сапар уақытын қысқартады, сонымен қатар ірі жүк көліктерінің қозғалысын жеңілдетеді (оны қала ішінде бұрып жібереді). Бұдан бөлек, бұл жоба Сан-Хуан қаласының орталығын Роусон және басқа оңтүстік қала маңындағы елді мекендермен байланыстыратын Оңтүстік дәлізі деп аталатын тағы бір автожол құрылысын қарастырады. Сан-Хуан қаласының қалалық қоғамдық көлігін сандар мен әріптермен (мысалы, 19 немесе 26А) белгіленген автобус бағдарлары құрайды, олар қала орталығын түрлі аудандармен және Үлкен Сан-Хуанның қалған бөлігімен байланыстырады. Қалада такси және жеке такси қызметтері де бар. Қаланың қарқынды өсуі жаңа көлік түрлерінің қажеттігін тудырды, соған байланысты қала орталығы мен Үлкен Сан-Хуан арасында троллейбус жүргізу мүмкіндігін зерттеуге тапсырыс берілді. Ұсынылған бағдарлар Чимбас (орталық) – Сан-Хуан, Вилла Краузе және Ривадавия (орталық) – Сан-Хуан, Санта-Люсия, сондай-ақ қала орталығын айналатын бір бағдарды біріктіруді көздейді. Алыс қашықтыққа жүзе тасымалын заманауи автобус терминалы қамтамасыз етеді, оның платформаларының ауданы 6000 шаршы метрден астам (64 000 шаршы фут). Терминалда әкімшілік кеңселер, билет сату кассалары, ақпарат бюросы, полиция бөлімшесі, медициналық пункт, телефон кабиналары, дүкендер, мейрамхана және басқа да қосымша жабдықтар бар. Доминго Фаустино Сармиенто әуежайы қаладан 15 шақырым қашықтықта, 9 шілде департаментінде, дәлірек айтқанда Лас-Шакритас ауылында орналасқан. Бұл әуежай Сан-Хуаннан Буэнос-Айреске рейстерді жүзеге асырады. Қала 40-шы республикалық тас жолында орналасқан, ол оңтүстікке қарай Мендосамен (168 км) және солтүстікке қарай Ла-Риохамен (449 км) байланыстырады; 20-шы республикалық тас жолы Сан-Хуанды Сан-Луиспен (шығысқа қарай 323 км) байланыстырады. Басқа маңызды қалаларға дейінгі қашықтық: Кордова (585 км), Катамарка (623 км) және Буэнос-Айрес (1110 км).

Шарап өсіру аймағы

Сан-Хуан Аргентинаның шарап өндіретін провинцияларының арасында екінші орында тұр. Оның өңделген жерінің ауданы 116 700 акрды құрайды, ал биіктігі теңіз деңгейінен 1970 (601 м) мен 4590 фут (1399 м) аралығында. Бұл аймақ Syrah, Malbec, Cabernet Sauvignon, Bonarda, Chardonnay және Torrontés сияқты өрімдерге мамандандырылған. Аймақтың жартылай шөлді климатына байланысты жүзім шаруашылығы Сан-Хуан және Ячал өзендерінен суаруға тәуелді.

Спорт

Сан-Хуан халықаралық деңгейде роллер-хоккейдің бекінісі ретінде танымал, Аргентина ұлттық роллер-хоккей командасының (ерлер және әйелдер) көп бөлігін осы қаладан шығарады. Роллер-хоккейден әлем чемпионаттары 6 рет осында өткізілді. Сан-Хуан 2022 жылғы World Skate Games ойындарына, 2002 жылғы FIVB ерлер волейбол әлем чемпионатына, 2014 жылғы Халықаралық алты күндік эндуро жарысына және 2017 жылғы каноэ фристайл әлем чемпионатына да төңкерілді.