Кіріспе

Румыниялық жер асты шабуыл / тұтқынға алу ұшағы Avioane Craiova IAR 93 Vultur (Eagle) - екі реактивті, субсоникалық, жақын қолдау, жер асты шабуыл және тактикалық барлау ұшағы, төменгі деңгейдегі тұтқынға алу ретінде екіншілік қабілеттілігі бар. Ол ұшақпен ұшу және қару-жарақпен жарақтандыру үшін бір орындық негізгі шабуыл нұсқасы немесе жауынгерлік қабілетті екі орындық нұсқа ретінде жасалды. Оны 1970 жылдары Румыния мен Югославия кеңестік техникадан тәуелсіз болу үшін жасақтады. Румын ұшақтарын I. R. Av. Craiova IAR 93 ретінде, ал оның югославтық аналогы Soko Soko J 22 Orao ретінде. Румыния үшін IAR 93 ұшағы МиГ-15 және МиГ-17 ұшақтарын истребитель-бомбардировщик роліне ауыстыруға арналған.

Даму

1971 жылы 20 мамырда Румыния мен Югославия "ЮРом" ҒЗТ бағдарламасына қатысты үкіметтік келісімдерге қол қойды. Бағдарлама менеджерлері - Дипл. Д . Румыниялық партиядан инженер Теодор Замфиреску және югославтық партиядан полковник Видое Кнежевич. Қажеттіліктер жеңіл, дыбыстан төмен ұшақтарды жер асты шабуылдары мен тактикалық барлау миссиясын орындау үшін, сондай-ақ төменгі деңгейдегі әуе соғысын екіншілік мүмкіндік ретінде талап етті. Ол қарапайым құрылымда, жергілікті өндірілген жабдықтар мен авиация (бірақ батыс компоненттерімен үйлесімді), мықты (шөп немесе зақымдалған ұшу-қону жолақтарында жұмыс істей алады), күтіп-ұстау оңай және сенімді. Ұшақ екі қозғалтқышлы, жоғары орнатылған қанатты монопландық конфигурациялы, барлық ұшу беттері сыпырылған. SOKO компаниясының осы қозғалтқышты лицензиялық жасау тәжірибесі болғандықтан, Rolls Royce Viper қозғалтқыш ретінде таңдалды. Бастапқыда Viper қозғалтқыштары үшін арттағы күйдіру құрылғысы жасалуы тиіс еді, бірақ бұл жобада ұзақ уақыт бойы қиындықтар болды, яғни өндіріске дейінгі ұшақтардың ешқайсысында да, ерте өндірістегі үлгілерде де жоқ. 1980-ші жылдары екі ел де сол кезден бастап қол жетімді болған жанудан кейінгі қозғалтқыштардың артықшылықтарын пайдалану үшін сәл әртүрлі нұсқаларын жасады.

Ұшу сынақтары

Румыниялық бір орындық прототипі White 001 өзінің алғашқы ұшуын жасады, ол 21 минутқа созылды, 1974 жылғы 31 қазанда Бакау қаласында (Батяница әуе базасындағы югославтық прототипімен бір мезгілде). Ұшақты полковник Георге Станика ұштырды. 1979 жылғы 20 қыркүйекте ұшақ сынақ ұшу кезінде екі қозғалтқышы тоқтап, ұшқыш катапульданып шықты. Бұл жану камерасына өзгерістер енгізуге себеп болды (барлық жеткізілген ұшақтарды қоса). 1975 жылғы 18 шілдеде ұшақ Николае Чаушескуге Бакау әуежайында көрсетілді. DC (екі орындық) #003 прототипі алғаш рет 1977 жылғы 23 қаңтарда ұшып, 1977 жылғы 24 қарашада құйрық дірілінен жоғалып кетті. Биіктіктегі тегіс ұшу кезінде сол жақ руль бұзылып, Martin Baker Mk RU10J нөлдік-нөлдік катапульдау орнамалары жақсы жұмыс істеді және екі сынақ ұшқышы қауіпсіз түрде катапульданып шықты. Осы оқиғадан кейін ұшақ фюзеляжінің артқы бөлігі күшейтілді. #004 прототипі 1979 жылғы 20 ақпанда Крайова әуе базасында акробатикалық көрсетілім кезінде апатқа ұшырады. Ұшқыш, капитан-инженер Добби Стэн, катапульдануға үлкермеді. 1979 жылғы 23 тамызда үш IAR 93 (#001, #002 және #005) Румынияның ұлттық күніне арналған әскери парадта ұшу кезінде алғаш рет жұртшылық назарына ұсынылды.

Жоғалған ұшақ

Румын баспасөзінен алынған деректер және ішінара лақтыру тарихынан алынған деректер. org. 1977 жылғы 24 қарашада сол жақ лифті қозғалыс кезінде жұмысынан шықты. Екі ұшқыш, полковник Георге Д. Станица және полковник Петру Айлисей аман-есен катапульданып шықты. #003, 1979 жылғы 20 ақпанда Крайова әуе базасында. Капитан-инженер Добби Стен катапульдануға үлкермеді. #001, 1979 жылғы 20 қыркүйекте екі қозғалтқыш тоқтады. Полковник Ильи П. Ботеа қауіпсіз түрде катапульданып шықты. #113, 1983 жылғы 8 наурызда ұшқыш қателігінен қону кезінде құлады. Майор Ион Г. Танасе қауіпсіз түрде катапульданып шықты. #??, 1986 жылғы 14 тамызда Г. М. Стойка (нақтыланбаған немесе толық емес ақпарат). #602, 1992 жылғы 25 тамызда екі ұшқыш, майор Дэн К. Козачану және капитан Трайан Г. Неаго қауіпсіз түрде катапульданып шықты. #200, 1996 жылғы 26 қарашада Рецея Слатинада. Сынақ ұшу кезінде құлады. Капитан-коммандер Матей "Бейби" Константин қауіпсіз түрде катапульданып шықты. #210, 1997 жылғы 9 шілдеде Крайова әуе базасында. Румынияда жасалған кассеталық оқ-дәрілерді сынауға дайындалу кезінде ұшу жолағында жарылды. 16 жердегі қызметкер қаза тапты. Ұшқыш, командир Ион Маркулеску әлі ұшаққа жақындамаған және зардап шекпеген. #219, 1998 жылғы 9 сәуірде Герчештиде, Крайова маңында. Сынақ ұшудан кейін алдыңғы қону шассин түсіру мүмкін болмады. Командир Ион Маркулеску отынды түгел қолданғаннан кейін қауіпсіз түрде катапульданып шықты, ал ұшақ бірнеше шақырым жерге құлады. Бұл осы типтегі ұшақтың соңғы рейсі болды.

Зейнеткерлік

Югославиядағы соғыс пен БҰҰ-ның эмбаргосы салдарынан, 1992 жылы Румынияда IAR 93 бағдарламасы тоқтатылды, бірнеше ұшақтар құрастырудың әртүрлі кезеңдерінде қалды. Шамамен 75 ұшақ әлі де қолданыста болды, олардың бір бөлігі сынақтар мен зерттеулер үшін пайдаланылды (#200 – бірінші B үлгісі, форсажды қозғалтқышы бар, #600 (DC) – жалғыз қанатты ұшақ). Соңғы IAR-93 ұшақтары 1998 жылы Румыния Әуе күштерінен алынып, сақтауға қойылды. Құрылымы сақталған ұшақтар Девеселуде (IAR 93A #116), Тимишоарада (IAR 93MB #214) және Крайовада (шамамен 60 ұшақ) сақтауда, олар ұшуға жарамсыз (қозғалтқыштары және басқа да жабдықтары алынып тасталған) және көпшілігі сатуға шығарылған. 2006 жылға дейін шамамен 20 ұшақ бұзылып, қалғандары 2007 жылы сол тағдырды күтіп тұр. J 22 Orao Сербия Әуе күштерінде әлі де қолданыста. Соңғы югослав ұшағы 1992 жылдың ақпанында жеткізілді, ал одан кейін көп ұзамай Мостардағы зауыт қирады.