Кіріспе
Чех авиациялық өндірушісі
Aero Vodochody (жиі Aero деп аталады) – чех авиациялық компаниясы. Оның негізгі өндіріс орындары Водоходы әуежайында, Праганың шығыс ауданында, Водоходы және Одолена Вода муниципалитеттерінің аумағында орналасқан. Суық соғыс кезеңінде компания реактивті қозғалтқыштармен жабдықталған жаттығу ұшақтарымен, атап айтқанда L 29 Delfin және L 39 Albatros үлгілерімен танымал болды. Сондай-ақ, L 39 үлгісінен L 59 Super Albatros және L 159 Alca әскери жеңіл шабуылдық ұшақтары жасалды. Aero Vodochody Совет Одағынан басқа, Өзара экономикалық көмек жөніндегі кеңес (COMECON) елдеріндегі ең ірі әуе кемелерін өндіру бағдарламасын жүзеге асырған деп саналады. 1989 жылы Чехословакияда коммунистік үкімет құлағаннан кейін Aero Vodochody өзінің жаттығу ұшақтарының нарығының үлкен бөлігін жоғалтып, бизнесінің қиын кезеңін бастан өткерді. 1990 жылдары Шығыс Еуропада және НАТО елдерінде сату көлемі бейбіт дивиденд нәтижесінде айтарлықтай төмендеді. 1998 және 2004 жылдар аралығында Aero Vodochody американдық Boeing компаниясының бақылауында болды. 2006 жылдың қазан айында компания тағы да жекешелендіріліп, Penta Investments чех-словак инвестициялық тобына шамамен 3 миллиард CZK-қа сатылды. Бағдарлама аясында 3000-нан астам L 29 ұшағы өндірілді, олардың 2000-ға жуығы Совет Одағына жеткізілді, онда ол Совет Әуе күштері үшін стандартты жаттығу ұшағы ретінде пайдаланылды. Қалғандарының ішінде қаруланған және қаруланбаған үлгілер болды, көптеген ұшақтар COMECON елдеріне жеткізілді, ал қалғандары Мысыр, Сирия, Индонезия, Нигерия және Уганда сияқты шетел мемлекеттеріне экспортталды. L 39 Albatros 1960 жылдары Aero L 29 Delfín-ді ауыстыру мақсатымен негізгі жаттығу ұшағы ретінде жобаланды. L 39 базалық конструкциясының бірнеше арнайы түрлері тез арада енгізілді. 1972 жылы мақсаттық мақсатта жасалған L 39V буксирінің алғашқы ұшуы өтті. Аэроғарыш журналы Flight International мәліметтері бойынша, 1980 жылдардың соңында жаттығу ұшақтары нарығында жыл сайын шамамен 200 L 39 ұшағы сатылып отырды. 1996 жылы L 39 өндірісі тоқтатылды. L 59 Super Albatros L 39 үлгісінен алынған, бастапқыда L 39MS деп аталды. Aero өндірісті тоқтату алдында бірнеше L 59 ұшағын ғана өндірді. L 39 Albatros үлгісінен жасалған тағы бір ұшақ – L 159 Alca, жаңғыртылған жауынгерлік бағытталған нұсқа. Бастапқыда Aero Vodochody компаниясы L 159 ұшағын Elbit компаниясымен бірлесіп жасауды жоспарлаған, бірақ Чехия Қорғаныс министрлігі бағдарламаға серіктес болу үшін Rockwell Collins компаниясын таңдады. 2010 жылдары Aero Vodochody L 159 озық жеңіл шабуылдық ұшағы мен Sikorsky S 76 тікұшағын өндірумен айналысты. Сондай-ақ, ол аэроқұрылымдар секторында белсенді жұмыс істейді, Alenia C 27J Spartan жүк таситын ұшағының орталық қанатының қорабын, Embraer 170 және Embraer 190 жолаушылар ұшақтарының есіктерінің қосалқы бөлшектерін, Sikorsky UH 60 Black Hawk тікұшағының кабинасын, Boeing F/A 18E/F Super Hornet истребителінің қару-жарақ бөлімшесінің есіктерін, Airbus A320 ұшақтарының әртүрлі элементтерін және Boeing 767 жолаушылар ұшағының алдыңғы жиек жиынтықтарын шығарады. Компания Прага маңындағы Водоходы әуежайындағы ұшу-қону жолағын халықаралық әуежай стандарттарына сәйкес жаңартуы мүмкін, бұл Прагаға қызмет көрсететін бюджеттік авиакомпаниялар мен чартерлік рейстерге жақсы қызмет көрсетуге мүмкіндік береді. 2014 жылдың шілде айында Aero Vodochody Farnborough Airshow көрмесінде L 39NG бағдарламасын таныстырды. 2015 жылдың сәуірінде Aero Vodochody, американдық қорғаныс мердігері Draken International және қозғалтқыш өндірушісі Williams International арасында бағдарламаны жүзеге асыру және L 39NG-ді Солтүстік Америка нарығында бәсекеге қабілетті ету үшін серіктестік құрылды. L 39NG жаңарту бағдарламасының (1-ші кезең) FJ44 4M қозғалтқышын орнату және L 39 Albatros-қа 2-ші кезеңдегі авиониканы қосу жоспарланған. Екінші кезең (II кезең) жаңадан салынған L 39NG ұшақтарын қамтиды, бұл алдыңғы жаңартудан алынған бөлшектерді пайдалану мүмкіндігін береді, егер бастапқы ұшақ құрылымының қызмет мерзімі аяқталса. Бірінші кезең 2015 жылдың 14 қыркүйегінде L 39NG технологиясын көрсетуші (L 39CW) алғашқы ұшуымен аяқталды. 2017 жылдың 20 қарашасында Aero Vodochody L 39CW дамуын аяқтағанын мәлімдеді; 2018 жылдың 14 наурызында жаңа қозғалтқышпен және жаңа авионикамен жабдықталған L 39CW-тің типтік сертификат алғанын хабарлады. Жаңа L 39NG ұшағы 2018 жылдың 22 желтоқсанында алғашқы ұшуын жасады. 2020 жылдың қыркүйегінде, екі жылдан кейін, ұшақ Чехия Республикасы Қорғаныс министрлігінің Әскери авиация басқармасынан сертификат алды. 2021 жылдың қыркүйегінде Aero Vodochody компаниясын сату бойынша мәміле сәтті аяқталды. 2021 жылдың шілдесінде қол қойылған келісімге сәйкес, венгр компаниясы HSC Aerojet Zrt. Aero компаниясының 100% үлесіне ие болды. HSC Aerojet Zrt. компаниясының көп бөлігі венгр бизнесмені Кристоф Салай Бобровницкийге, ал қалған бөлігі чех компаниясы OMNIPOL a. s. компаниясына тиесілі. Сатуға Водоходы әуежайы да кірді.
Ұшақ
Модель атауы Бірінші ұшу Салынған саны Типі Aero Ae 01 1919 1 Жалғыз поршеньді қозғалтқышты екі қанатты оқу ұшағы Aero Ae 02 1920 1 Жалғыз поршеньді қозғалтқышты екі қанатты жорық ұшағы Aero Ae 03 1 Жалғыз поршеньді қозғалтқышты бір қанатты барлау ұшағы Aero Ae 04 1921 1 Жалғыз поршеньді қозғалтқышты екі қанатты жорық ұшағы Aero A.8 1921 1 Жалғыз поршеньді қозғалтқышты екі қанатты жол тасымалдау ұшағы Aero A.10 1922 5 Жалғыз поршеньді қозғалтқышты екі қанатты жол тасымалдау ұшағы Aero A.11 1925 ~250 Жалғыз поршеньді қозғалтқышты екі қанатты жеңіл бомбалаушы ұшақ Aero A.12 1923 93 Жалғыз поршеньді қозғалтқышты екі қанатты жеңіл бомбалаушы ұшақ Aero A.14 1922 1 Жалғыз поршеньді қозғалтқышты екі қанатты барлау ұшағы Aero A.15 1 Жалғыз поршеньді қозғалтқышты екі қанатты барлау ұшағы Aero DH.50 Лицензия бойынша салынған жалғыз поршеньді қозғалтқышты екі қанатты жол тасымалдау ұшағы Aero A.16 Салынбаған екі қанатты бомбалаушы ұшақ Aero A.17 Глайдер Aero A.18 1923 20 Жалғыз поршеньді қозғалтқышты екі қанатты жорық ұшағы Aero A.19 Жалғыз поршеньді қозғалтқышты екі қанатты жорық ұшағы Aero A.20 1923 1 Жалғыз поршеньді қозғалтқышты екі қанатты жорық ұшағы Aero A.21 1926 8 Жалғыз поршеньді қозғалтқышты екі қанатты оқу ұшағы Aero A.22 3 Жалғыз поршеньді қозғалтқышты екі қанатты көп мақсатты ұшақ Aero A.22 (II) Салынбаған төрт қозғалтқышты ауыр бомбалаушы ұшақ Aero A.23 1926 7 Жалғыз поршеньді қозғалтқышты екі қанатты жол тасымалдау ұшағы Aero A.24 1925 1 Екі поршеньді қозғалтқышты екі қанатты бомбалаушы ұшақ Aero A.25 15 Жалғыз поршеньді қозғалтқышты екі қанатты оқу ұшағы Aero A.26 1923 23 Жалғыз поршеньді қозғалтқышты екі қанатты барлау ұшағы Aero A.27 Екі поршеньді қозғалтқышты екі қанатты бомбалаушы ұшақ Aero A.27 (II) Салынбаған екі қозғалтқышты жол тасымалдау ұшағы Aero A.28 Оқу ұшағы Aero A.29 1926 9 Жалғыз поршеньді қозғалтқышты екі қанатты барлау ұшағы, суға қондырғысы бар Aero A.30 1926 79 Жалғыз поршеньді қозғалтқышты екі қанатты жеңіл бомбалаушы ұшақ Aero A.31 Салынбаған жорық ұшағы Aero A.32 1927 116 Жалғыз поршеньді қозғалтқышты екі қанатты жеңіл бомбалаушы ұшақ Aero A.33 Салынбаған үш қозғалтқышты жол тасымалдау ұшағы Aero A.34 Kos 1929 11 Жалғыз поршеньді қозғалтқышты екі қанатты спорттық ұшақ Aero A.35 1928 12 Жалғыз поршеньді қозғалтқышты жоғары қанатты бір қанатты жол тасымалдау ұшағы Aero A.36 Салынбаған үш қозғалтқышты екі қанатты бомбалаушы ұшақ Aero A.38 1929 6 Жалғыз поршеньді қозғалтқышты екі қанатты жол тасымалдау ұшағы Aero A.40 Салынбаған жарыс ұшағы Aero A.42 1929 2 Жалғыз поршеньді қозғалтқышты бір қанатты бомбалаушы ұшақ Aero A.44 Салынбаған екі қозғалтқышты бомбалаушы ұшақ Aero A.46 1931 1 Жалғыз поршеньді қозғалтқышты екі қанатты оқу ұшағы Aero A.48 Салынбаған жол тасымалдау ұшағы Aero A.49 Салынбаған өте жеңіл ұшақ Aero A.55 Салынбаған өте жеңіл ұшақ Aero A.60 Салынбаған үш қозғалтқышты тасымалдау ұшағы Aero A.100 1933 44 Жалғыз поршеньді қозғалтқышты екі қанатты жеңіл бомбалаушы ұшақ Aero A.101 1934 50 Жалғыз поршеньді қозғалтқышты екі қанатты жеңіл бомбалаушы ұшақ Aero A.102 1934 2 Жалғыз поршеньді қозғалтқышты бір қанатты жорық ұшағы Aero A.104 1937 2 Жалғыз поршеньді қозғалтқышты бір қанатты бомбалаушы ұшақ Aero A.125 12 Жалғыз поршеньді қозғалтқышты екі қанатты оқу ұшағы Aero A.130 1 Жалғыз поршеньді қозғалтқышты екі қанатты жеңіл бомбалаушы ұшақ Aero A.134 1 Жалғыз поршеньді қозғалтқышты екі қанатты спорттық ұшақ Aero A.200 1934 2 Жалғыз поршеньді қозғалтқышты бір қанатты спорттық ұшақ Aero MB.200 1935 74 Лицензия бойынша салынған екі поршеньді қозғалтқышты бір қанатты бомбалаушы ұшақ Aero A.202 Салынбаған екі қозғалтқышты жол тасымалдау ұшағы Aero A.204 1936 1 Екі поршеньді қозғалтқышты бір қанатты жол тасымалдау ұшағы Aero A.206 Нұсқаулық екі поршеньді қозғалтқышты бір қанатты бомбалаушы ұшақ Aero A.210 Салынбаған төрт қозғалтқышты жол тасымалдау ұшағы Aero A.212 Салынбаған көп мақсатты ұшақ Aero A.230 25 Жалғыз поршеньді қозғалтқышты екі қанатты жеңіл бомбалаушы ұшақ Aero A.300 1938 1 Екі поршеньді қозғалтқышты бір қанатты бомбалаушы ұшақ Aero A.302 Салынбаған шабуыл ұшағы Aero A.304 1937 19 Екі поршеньді қозғалтқышты бір қанатты бомбалаушы ұшақ Aero A.321 Жалғыз поршеньді қозғалтқышты екі қанатты жеңіл бомбалаушы ұшақ Aero A.330 Жалғыз поршеньді қозғалтқышты екі қанатты жеңіл бомбалаушы ұшақ Aero A.351 Aero A.404 Салынбаған екі поршеньді қозғалтқышты бір қанатты бомбалаушы ұшақ Aero A.430 Жалғыз поршеньді қозғалтқышты екі қанатты жеңіл бомбалаушы ұшақ Aero C 3 Лицензия бойынша салынған екі поршеньді қозғалтқышты бір қанатты оқу ұшағы Aero C 4/C 104 Лицензия бойынша салынған жалғыз поршеньді қозғалтқышты екі қанатты оқу ұшағы Aero C 103 Лицензия бойынша салынған екі поршеньді қозғалтқышты бір қанатты жол тасымалдау ұшағы Aero D 44 Лицензия бойынша салынған екі поршеньді қозғалтқышты бір қанатты тасымалдау ұшағы Aero Ae 45 1947 200 Екі поршеньді қозғалтқышты бір қанатты көп мақсатты ұшақ Aero Ae 50 1949 1 Жалғыз поршеньді қозғалтқышты бір қанатты барлау ұшағы Aero Ae 53 Нұсқаулық тасымалдау глайдері LB P 1 Салынбаған екі қозғалтқышты оқу ұшағы LB P 16 Салынбаған төрт қозғалтқышты жол тасымалдау ұшағы Aero Ae 148 Салынбаған екі қозғалтқышты жол тасымалдау ұшағы Aero B 34 Салынбаған шабуыл ұшағы Aero HC 2 Heli Baby 1954 23 Жалғыз поршеньді қозғалтқышты көп мақсатты тікұшақ Aero L 60 Brigadýr 1953 273 Жалғыз поршеньді қозғалтқышты бір қанатты көп мақсатты ұшақ Aero L 260 Жалғыз поршеньді қозғалтқышты бір қанатты көп мақсатты ұшақ Aero L 29 Delfín 1959 3,665 Жалғыз реактивті қозғалтқышты бір қанатты оқу ұшағы Aero L 229 Салынбаған жалғыз реактивті қозғалтқышты бір қанатты шабуыл ұшағы Aero L 260 Салынбаған ұшақ Aero L 360 Жалғыз поршеньді қозғалтқышты бір қанатты көп мақсатты ұшақ Aero L 429 Жалғыз реактивті қозғалтқышты бір қанатты акробатикалық ұшақ Aero S 102 821 Лицензия бойынша салынған жалғыз реактивті қозғалтқышты бір қанатты жорық ұшағы Aero S 103 620 Лицензия бойынша салынған жалғыз реактивті қозғалтқышты бір қанатты жорық ұшағы Aero S 104 Лицензия бойынша салынған жалғыз реактивті қозғалтқышты бір қанатты жорық ұшағы Aero S 105 103 Лицензия бойынша салынған екі реактивті қозғалтқышты бір қанатты жорық ұшағы Aero S 106 194 Лицензия бойынша салынған жалғыз реактивті қозғалтқышты бір қанатты жорық ұшағы Aero L 39 Albatros 1968 2,900 Жалғыз реактивті қозғалтқышты бір қанатты оқу ұшағы Aero L 270 Жалғыз қозғалтқышты көп мақсатты ұшақ Aero L 59 Super Albatros 1986 71 Жалғыз реактивті қозғалтқышты бір қанатты оқу ұшағы Aero Ae 270 Ibis 2000 Жалғыз турбовинтті қозғалтқышты бір қанатты көп мақсатты ұшақ Aero L 159 ALCA 1997 72 Жалғыз реактивті қозғалтқышты бір қанатты жеңіл шабуыл ұшағы Aero L 39NG 2018 5 Жалғыз реактивті қозғалтқышты бір қанатты оқу ұшағы Aero F/A 259 Striker Жалғыз реактивті қозғалтқышты бір қанатты шабуыл ұшағы