Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Гүлді өсімдіктер тұқымдасы, орамжапырақтар деп белгілі
Family of flowering plants known as broomrapes
Оробанчацеялар (орамжапырақтар Orobanchaceae) – ламиалдар тобына жататын, көбінесе паразит өсімдіктердің тұқымдасы, 90 туысы мен 2000-нан астам түрі бар. Паразит емес бірнеше таксондардан басқа, бұл тұқым өсімдік паразиттигінің барлық түрлерін көрсетеді: мүмкіншілік паразит, міндетті паразит, жартылай паразит және толық паразит.
Orobanchaceae, the broomrapes, is a family of mostly parasitic plants of the order Lamiales, with about 90 genera and more than 2000 species. Apart from a few non parasitic taxa, the family displays all types of plant parasitism: facultative parasite, obligate parasite, hemiparasites, and holoparasites.
Тамырлар мен сабақтар
Паразиттік өсімдіктер қожайынға қоректік заттарды қожайыннан паразитке беретін гаустория арқылы жабысады. Тек гемипаразиттік түрлерде ғана жақтау немесе бүйірлік хаустория деп аталатын қосымша кең тамыр жүйесі бар. Көптеген голопаразиттік түрлерде қысқа, ірі тамырлардың іріленген массасы немесе бір үлкен іріленген аустриялық мүше бар, ол қарапайым немесе құрамдас болуы мүмкін, әдетте терминал немесе бастапқы аустрия деп аталады. Өсімдіктер қысқа вегетативтік сабақтарына дейін қысқарады, олардың ауыспалы жапырақтары ет тәрізді, тіс тәрізді қабыршаққа дейін қысқарады және бездік шаштарымен араласқан көп жасушалы шаштары болады. Жасыл жапырақты гемипаразиттік түрлер (Scrophulariaceae-ден көшірілген) фотосинтез жасауға қабілетті және факультативтік немесе міндетті паразиттер болуы мүмкін.
Parasitic plants are attached to their host by means of haustoria, which transfer nutrients from the host to the parasite. Only the hemiparasitic species possess an additional extensive root system referred to as the lateral or side haustoria. In most holoparasitic species there is a swollen mass of short, bulky roots or one big swollen haustorial organ, which may be simple or composite, commonly called the terminal or primary haustorium. Plants are reduced to short vegetative stems, their alternate leaves are reduced to fleshy, tooth like scales, and have multicellular hairs interspersed with glandular hairs. The hemiparasitic species (transferred from Scrophulariaceae) with green leaves are capable of photosynthesis, and may be either facultative or obligate parasites.
Гүлдер
Гермафродит гүлдері екі жақты симметриялы және рацемаларда немесе тікендерде немесе жұқа сабақтың ұшында жеке өседі. Құбыр тәрізді кесек 2–5 біріккен тостаған жапырақшаларынан тұрады. Біріккен, екі ерінделген бес күлте жапырақшасы гүлдің түйіншесін құрайды, олар сары, қоңыр, қызғылт немесе ақ түсті болуы мүмкін. Жоғарғы еріні екі бөлікті, ал төменгі еріні үш бөлікті. Жіңішке жіпшелерде орналасқан екі ұзын және екі қысқа аталықтар, гүлдің түйіншесінің ортасынан төмен немесе түбінде, түйінше бөліктерімен кезектесіп орналасқан. Бесінші аталық стерильді немесе толығымен жоқ болуы мүмкін. Тозаңдықтар бойлық жарықтар арқылы ашылады. Аналық бір ұялы. Жұмыртқалық жоғары орналасқан. Гүлдерді жәндіктер немесе құстар (мысалы, құсқұстар, Castilleja сияқты) тозаңдатады.
The hermaphroditic flowers are bilaterally symmetrical and grow either in racemes or spikes or singly at the apex of the slender stem. The tubular calyx is formed by 2–5 united sepals. There are five united, bilabiate petals forming the corolla and they may be yellowish, brownish, purplish, or white. The upper lip is two lobed, the lower lip is three lobed. There are two long and two short stamens on slender filaments, inserted below the middle, or at the base of the corolla tube, alternating with the lobes of the tube. A fifth stamen is either sterile or lacking completely. The anthers dehisce via longitudinal slits. The pistil is one celled. The ovary is superior. The flowers are pollinated by insects or birds (e. g., hummingbirds, as in Castilleja).
Жемістер
Жемісі – жарылатын, етсіз, бір ұялы қапшық, ішінде өте ұсақ эндоспермиялық тұқымдар көп. Оробанша тұқымдасының жемістері кішкентай және көп, бір өсімдік 10 000–1 000 000 тұқымға дейін бере алады. Бұл тұқымдар жел арқылы алысқа таралады, бұл олардың жаңа қожайын тауып алу мүмкіндігін арттырады.
The fruit is a dehiscent, non fleshy, 1 locular capsule with many very minute endospermic seeds. Fruits of Orobanchaceae are small and abundant and can produce between 10,000–1,000,000 seeds per plant. These are dispersed by the wind over long distances, which increases their chances of finding a new host.
Эволюция
Хаусторияның дамуы – паразиттік өсімдіктердің өркендеуіне мүмкіндік берген маңызды эволюциялық оқиға болды. Оробанкелер (Orobanche) – оробанкелер тұқымдасындағы гемипаразиттіктен толық паразиттікке жасалған алғашқы ауысуды көрсететін толық паразиттік клад. Scrophulariaceae және Orobanchaceae тұқымдастарында ұқсас морфологиялық белгілер кездессе де, соңғысы қазір морфологиялық және молекулалық тұрғыдан монофилетикалық деп есептеледі, бірақ оның көптеген туыстары бұрын Scrophulariaceae отбасының құрамына кіретін деп саналған. Lindenbergia, бір кезде Scrophulariaceae-ның мүшесі саналған, Orobanchaceae ішіндегі жалғыз автотрофты туыстардың бірі болып табылады. Ол отбасы ішіндегі гемипаразиттік туыстардың туыс тобы деп саналады.
Development of the haustoria was a significant evolutionary event that allowed for the advancement of parasitic plants. The holoparasitic clade, Orobanche, delineates the first transition from hemiparasitism to holoparasitism within Orobanchaceae. Despite the similar morphological traits found in both Scrophulariaceae and Orobanchaceae, the latter is now morphologically and molecularly considered monophyletic, though many of its genera were once considered a part of the family Scrophulariaceae. Lindenbergia, once treated as a member of the Scrophulariaceae, is the one of the only autotrophic genera within Orobanchaceae. It is believed to be the sister group to the hemiparasitic genera within its family.
Геномдық
Паразиттік және оның әртүрлі түрлері геном эволюциясына әсер ететіні болжанады, паразиттік емес таксондарға қарағанда паразиттік организмдерде ДНҚ алмасу жылдамдығы жоғарылайды. Мысалы, Оробанша тұқымдасының толық паразиттік таксондары үш пластид геніндегі сол тұқымдасқа жататын жартылай паразиттік түрлерге қарағанда жылдам молекулалық эволюцияны көрсетеді. Паразиттік және паразиттік емес таксондардың молекулалық эволюция жылдамдықтарын салыстырған зерттеуде 12 жұп гүлді өсімдіктер отбасылары – Аподанталар, Цитиналар, Раффлезиялар, Циномориялар, Крамериялар, Митрастемоналар, Борагиналар, Оробаншалар, Конволулалар, Лауралар, Гидноралар және Санталалар/Олакалар – қарастырылды. Зерттеу көрсеткендей, паразиттік таксондар митохондриялық, пластидтік және ядролық геном тізбектері бойынша өздеріне жақын туыстарына қарағанда орташа есеппен жылдам эволюциялайды. Оробаншалар пластидтік ДНК бойынша осы тенденцияға сәйкес келсе, ядролық және митохондриялық ДНК-ны салыстырғанда паразиттік емес түрлерінен баяу эволюциялаған сияқты көрінеді.
The parasitism and its different modes have been suggested to have an impact on genome evolution, with increased DNA substitution rates in parasitic organisms compared to non parasitic taxa. For example, holoparasite taxa of Orobanchaceae exhibit faster molecular evolutionary rates than confamilial hemiparasites in three plastid genes. In a study comparing the rates of molecular evolution of parasitic versus non parasitic taxa for 12 pairs of angiosperm families — including Apodanthaceae, Cytinaceae, Rafflesiaceae, Cynomoriaceae, Krameriaceae, Mitrastemonaceae, Boraginaceae, Orobanchaceae, Convolvulaceae, Lauraceae, Hydnoraceae, and Santalaceae/Olacaceae —, parasitic taxa evolve on average faster than their close relatives for mitochondrial, plastid, and nuclear genome sequences. Whereas Orobanchaceae fit to this trend for plastid DNA, they appear to evolve slower than their non parasitic counterpart in comparisons involving nuclear and mitochondrial DNA.
Экология
Бұл тұқымның экономикалық маңызы өте зор, себебі Orobanche және Striga туыстарындағы кейбір түрлері егінге үлкен зиян келтіреді. Олар көбінесе қант қамысы, жүгері, тары, сорғы, және бұршақ, күнбағыс, кендір, помидор сияқты маңызды ауыл шаруашылығы дақылдарына паразит болады. Осы паразиттердің дамып келе жатқан елдерде кең таралғандығына байланысты, 100 миллионнан астам адамның күнкөрісіне әсер етеді және залал деңгейіне қарай 20-ден 100 пайызға дейін егін қырылуына себеп болады. Кейбір туыстар, әсіресе Cistanche және Conopholis, адам қызметінен, оның ішінде мекендеу ортасын жоюдан және өсімдіктердің және олардың иелерінің көптеп терілуінен қорқады. Бұл тұқымдасқа қатысты зерттеулер жинау, саяхаттау және зерттеуге рұқсат қажеттілігіне байланысты қиын болуы мүмкін.
This family has tremendous economic importance because of the damage to crops caused by some species in the genera Orobanche and Striga. They often parasitize cereal crops like sugarcane, maize, millet, sorghum, and other major agricultural crops like cowpea, sunflower, hemp, tomatoes, and legumes. Because of the ubiquitous nature of these particular parasites in developing countries, it is estimated to affect the livelihood of over 100 million people, killing 20 to 100 percent of crops depending on infestation. Some genera, especially Cistanche and Conopholis, are threatened by human activity, including habitat destruction and over harvesting of both the plants and their hosts. Research for this plant family can often be difficult due to its permit requirements for collection, travel, and research.