Саргаон II: Ассирия патшасы және оның мұрасы

Кіріспе

ежелгі патша, Жаңа Ассирия империясының патшасы Саргон II (Жаңа Ассирия клинописьінде: «, «сенімді патша» немесе «заңды патша» деген мағынаны білдіреді) – Жаңа Ассирия империясының 722 жылдан 705 жылы шайқаста қаза болғанға дейін патшасы. Тиглат Пилезер III-тің (745–727) ұлы болған болуы мүмкін, Саргон, әдетте, оның бауыры Шалманесер V (727–722) құлатылғаннан кейін патша болды деп есептеледі. Ол жаңа династия, Саргонидтер әулетінің негізін қалаушы деп саналады. Өзінің билігін ежелгі патшалар Саргон Аккадтың аңыздарына негіздеп, Саргон II патшалық атын алған, ал Гилгамеш сияқты, Саргон белгілі әлемді жаулап алуға, алтын ғасыр мен жаңа әлемдік тәртіпті бастауға, болашақ ұрпақтардың есінде қалуға және құрметтеуге ұмтылды. Өзінің он жеті жылдық билігі кезінде Саргон Ассирия аумағын едәуір кеңейтіп, маңызды саяси және әскери реформалар енгізді. Шебер жауынгер патша және әскери стратег болған Саргон жеке өзі әскерін шайқасқа жетектеді. Билігінің соңына қарай барлық басты жаулары мен қарсыластары жеңілді немесе тынышталды. Саргонның ең үлкен жетістіктері – Ассирияның Левант аймағындағы бақылауын тұрақтандыруы, солтүстік Уаррту патшалығын әлсіретуі және Вавилонияны қайта басып алуы. 717–707 жылдары Саргон өзінің атын алған жаңа ассириялық астананы салды, Дур Шаррукин («Саргон бекінісі»), оны 706 жылы өзінің ресми резиденциясы етті. Саргон өзін әділдікті сақтау және қамтамасыз ету үшін құдайдан тағайындалған деп санады. Басқа ассириялық патшалар сияқты Саргон да кейде жауларына қатыгез жазалар қолданған, бірақ оның тұсында бейбіт тұрғындарға қатыгездік жасағаны туралы мәлімет жоқ. Ол жаулап алған шетелдік халықтарды империяға қосып, оларға жергілікті ассириялықтар сияқты құқықтар мен міндеттерді берді. Ол бірнеше рет жеңілген жауларын кешіріп, басқа елдердің патшаларымен және өзі жаулап алған елдердің билеушілерімен жақсы қарым-қатынаста болды. Сондай-ақ, Саргон патша сарайында әйелдер мен хатшылардың да ықпалын арттырды. 705 жылы Саргон Анадолиядағы Табалға қарсы соңғы жорығын бастады. Ол шайқаста қаза тауып, ассириялық әскер оның денесін ала алмады, бұл дәстүрлі жерлеуге мүмкіндік бермеді. Ежелгі Месопотамия діні бойынша ол мәңгілікке тыныштанбайтын арбақ болып қала береді. Саргонның тағдыры ассириялықтар үшін үлкен психологиялық соққы болды және оның мұрасына зиян келтірді. Саргонның ұлы Сеннахирим әкесінің өліміне қатты қайғырып, ауыр күнә жасады деп ойлады. Нәтижесінде Сеннахирим Саргоннан алшақтады. Саргонның есімі кейінгі ежелгі әдебиеттерде сирек кездеседі және 19 ғасырда Дур Шаррукиннің қираған жерлері табылғанға дейін ұмытылған еді. 1860 жылдары ғана Ассириологияда ол шынайы патша ретінде толыққанды мойындалды. Жеңістері мен реформаларының арқасында Саргон бүгінде ең маңызды ассириялық патшалардың бірі болып саналады.

the ancient king
King of the Neo Assyrian Empire

Sargon II (Neo Assyrian cuneiform: , meaning "the faithful king" or "the legitimate king") was the king of the Neo Assyrian Empire from 722 BC to his death in battle in 705. Probably the son of Tiglath Pileser III (745–727), Sargon is generally believed to have become king after overthrowing Shalmaneser V (727–722), probably his brother. He is typically considered the founder of a new dynastic line, the Sargonid dynasty. Modelling his reign on the legends of the ancient rulers Sargon of Akkad, from whom Sargon II likely took his regnal name, and Gilgamesh, Sargon aspired to conquer the known world, initiate a golden age and a new world order, and be remembered and revered by future generations. Over the course of his seventeen year reign, Sargon substantially expanded Assyrian territory and enacted important political and military reforms. An accomplished warrior king and military strategist, Sargon personally led his troops into battle. By the end of his reign, all of his major enemies and rivals had been either defeated or pacified. Among Sargon's greatest accomplishments were the stabilization of Assyrian control over the Levant, the weakening of the northern kingdom of Urartu, and the reconquest of Babylonia. From 717 to 707, Sargon constructed a new Assyrian capital named after himself, Dur Sharrukin ('Fort Sargon'), which he made his official residence in 706. Sargon considered himself to have been divinely mandated to maintain and ensure justice. Like other Assyrian kings, Sargon at times enacted brutal punishments against his enemies but there are no known cases of atrocities against civilians from his reign. He worked to assimilate and integrate conquered foreign peoples into the empire and extended the same rights and obligations to them as native Assyrians. He forgave defeated enemies on several occasions and maintained good relations with foreign kings and with the ruling classes of the lands he conquered. Sargon also increased the influence and status of both women and scribes at the royal court. Sargon embarked on his final campaign, against Tabal in Anatolia, in 705. He was killed in battle and the Assyrian army was unable to retrieve his body, preventing a traditional burial. According to ancient Mesopotamian religion, he was cursed to remain a restless ghost for eternity. Sargon's fate was a major psychological blow for the Assyrians and damaged his legacy. Sargon's son Sennacherib was deeply disturbed by his father's death and believed that he must have committed some grave sin. As a result, Sennacherib distanced himself from Sargon. Sargon was barely mentioned in later ancient literature and nearly completely forgotten until the ruins of Dur Sharrukin were discovered in the 19th century. He was not fully accepted in Assyriology as a real king until the 1860s. Due to his conquests and reforms, Sargon is today considered one of the most important Assyrian kings.

Ұрпақ және таққа көтерілу

Саргон II патша болғанға дейінгі өмірі туралы ештеңе белгісіз. Ол шамамен б.з.д. 770 жылы туған, бірақ б.з.д. 760 жылдан кейін тумаған болуы мүмкін. Оның билігіне дейін Тиглат Пилезер III (745–727) және Тиглат Пилезердің ұлы Шалманесер V (727–722) билік еткен. Саргонды жаңа әулеттің негізін қалаушы деп есептегенмен, ол, мүмкін, Адасид әулетінің ұрпағы болған. Саргон Ашурдан III (773–755 б.з.д.) және Ашур нирари V (755–745 б.з.д.) билік еткен кезде өсті, сол кезде Жаңа Ассирия империясында көтеріліс пен оба ауруы болды, Ассирияның беделі мен күші күрт төмендеді. Бұл тенденция Тиглат Пилезердің кезінде өзгерді, ол ықпалды шенеуніктердің ықпалын азайтты, әскерді реформалады және империяның аумағын екі есе артырды. Тиглат Пилезерден айырмашылығы, Шалманесердің қысқа билік ету кезеңі туралы аз мәлімет бар. Әдетте патшалар өз тегін жазуларда кеңінен баяндаса, Саргон Ассирияның ұлттық құдайы Ашур оны таққа шақырғанын мәлімдеді. Саргон өзінің тегін тек екі мәлімделген жазуда атады, онда ол өзін Тиглат Пилезердің ұлы деп атады, ал Боровский стеласында, Сириядағы Хамадан шыққан болуы мүмкін, оның «патша әкелері» туралы айтылған. Көптеген тарихшылар Саргонды Тиглат Пилезердің ұлы деп сақтықпен қабылдайды, бірақ ол Шалманесерден кейін таққа заңды мұрагер емес. Егер Саргон Тиглат Пилезердің ұлы болса, оның анасы патшайым Иаба болған болуы мүмкін. Натали Наоми Мей сияқты кейбір ассириологтар Саргонның империяның батыс бөлігіндегі Адасид әулетінің қосалқы тармағының мүшесі болғанын ұсынады. Бабылда Саргон мен оның мұрагерлері «Ханигалбат әулетінің» (батыс аймағы) бөлігі деп есептелді, ал бұрынғы ассириялық патшалар «Балтил әулетінің» (Балтил – ежелгі Ассирия астанасы Ассурдың ең көне бөлігі) бөлігі деп есептелді. Мүмкін, Саргон ғасырлар бұрын құрылған патшалық әулеттің кіші тармағымен байланысты болған. Джон Энтони Бринкман сияқты кейбір ассириологтар Саргонның тікелей әулеттік тегіне жатпайтынына сенеді. Бабыл жылнамалары Шалманесердің б.з.д. 722 жылдың қаңтарында қайтыс болғанын және сол айда 40-50 жас аралығындағы Саргонның оны алмастырғанын хабарлайды. Оның билікке келуіне байланысты нақты оқиғалар белгісіз. Жозет Элай сияқты кейбір тарихшылар Саргонның заңды түрде таққа отырғанына сенседі. Алайда, көптеген ғалымдар оны узурпатор деп санайды; бір теория бойынша, Саргон Шалманесерді өлтіріп, сарай төңкерісі арқылы таққа отырды. Саргон өзінің алдыңғыларына сирек сілтеме жасады және билікке келгеннен кейін үлкен ішкі қарсылыққа тап болды. Шалманесердің таққа мұрагер бола алатын ұлдары болған болуы мүмкін, мысалы, сарай шенеунігі Ашур дайн аплу, ол Саргонид патшаларының кезінде маңызды лауазымды сақтады. Саргонның Шалманесерге қатысты жалғыз белгілі сілтемесі Ашурдың оны саясаты үшін жазалағанын сипаттайды: Саргон Ассурға қатысты саясат үшін Шалманесерді жауапты деп санамады, өйткені ол басқа жерде олардың көпшілігі алыс өткенде қабылданғанын жазды. Ассур тұрғындарына Тиглат Пилезер емес, Шалманесер мәжбүрлеп жұмыс істетті. Саргон Шалманесердің бірнеше саясатын және әрекеттерін қайтарып алды. Шалманесердің Анатолиядағы Табал аймағындағы патшасы Хули қайтадан билікке отырды және Саргон Шалманесердің Мысырмен сауданы азайту әрекетіне қарсы шықты.

Nothing is known of Sargon II's life before he became king. He was probably born 770 BC and cannot have been born later than 760 BC. His reign was immediately preceded by those of Tiglath Pileser III (745–727) and Tiglath Pileser's son Shalmaneser V (727–722). Although Sargon is generally regarded as the founder of a new dynastic line, the Sargonid dynasty, he was probably a scion of the incumbent Adaside dynasty. Sargon grew up during the reigns of Ashur dan III (773–755 BC) and Ashur nirari V (755–745 BC), when rebellion and plague affected the Neo Assyrian Empire; the prestige and power of Assyria dramatically declined. This trend reversed during the tenure of Tiglath Pileser, who reduced the influence of powerful officials, reformed the army and more than doubled the size of the empire. In contrast to Tiglath Pileser, little is recorded of Shalmaneser's brief reign. Whereas kings typically elaborated on their origin in inscriptions, Sargon stated that the Assyrian national deity Ashur had called him to the throne. Sargon mentioned his origin in just two known inscriptions, where he referred to himself as Tiglath Pileser's son, and in the Borowski Stele, probably from Hama in Syria, which referenced his "royal fathers". Most historians cautiously accept that Sargon was Tiglath Pileser's son but not the legitimate heir to the throne as the next in line after Shalmaneser. If Sargon was Tiglath Pileser's son, his mother might have been the queen Iaba. Some Assyriologists, such as Natalie Naomi May, have suggested that Sargon was a member of a collateral branch of the Adaside dynasty from the western part of the empire. In Babylonia, Sargon and his successors were considered part of the "dynasty of Hanigalbat" (a western territory), while earlier Assyrian kings were considered part of the "dynasty of Baltil" (Baltil being the name of the oldest portion of the ancient Assyrian capital of Assur). Perhaps Sargon was connected to a junior branch of the royal dynasty established at Hanigalbat centuries earlier. Some Assyriologists, such as John Anthony Brinkman, believe that Sargon did not belong to the direct dynastic lineage. The Babylonian Chronicles report that Shalmaneser died in January 722 and was succeeded in the same month by Sargon, who was between forty and fifty years old. The exact events surrounding his accession are not clear. Some historians such as Josette Elayi believe that Sargon legitimately inherited the throne. Most scholars however believe him to have been a usurper; one theory is that Sargon killed Shalmaneser and seized the throne in a palace coup. Sargon rarely referenced his predecessors and, upon accession, faced massive domestic opposition. Shalmaneser probably had sons of his own who could have inherited the throne, such as the palace official Ashur dain aplu, who retained a prominent position under the Sargonid kings. Sargon's only known reference to Shalmaneser describes Ashur punishing him for his policies:

Sargon did not otherwise hold Shalmaneser responsible for the policies placed on Assur, since he wrote elsewhere that most of these had been enacted in the distant past. Tiglath Pileser, not Shalmaneser, imposed forced labor on the residents of Assur. Several of Shalmaneser's policies and acts were revoked by Sargon. Hullî, a king in Tabal (a region in Anatolia) deported by Shalmaneser, was reinstalled and Sargon reversed Shalmaneser's attempt to decrease trade with Egypt.

Атауы

Саргон II – мың жылдан астам уақыттан бері Саргон есімін алған алғашқы патша. Оның билігінен бұрын Месопотамияда осы атпен екі патша болған: б.з.д. 19 ғасырда өмір сүрген, аса маңызды емес Ассирия патшасы I Саргон (қазіргі тарихшылар Саргон II осы патшадан бастап санап шығарады) және б.з.д. 24-23 ғасырларда өмір сүрген, Месопотамияның көп бөлігін жаулап алып, Аккад империясын құрған Саргон Аккад. Саргонның патшалық аты болған болуы мүмкін. Ежелгі Месопотамияда патша есімдері мұқият таңдалып, патшаның билігіне бағыт берген. Саргон бұл есімді Саргон Аккад қолданғандықтан таңдаған болуы мүмкін. Кейінгі Ассирия мәтіндерінде Саргон II және Саргон Аккадтың есімдері бірдей жазылған. Саргон II кейде тікелей «екінші Саргон» (Šarru kīn arkû) деп аталған. Ежелгі Саргонның жаулап алған жерлерінің нақты аумағы ұмытылғанмен, бұл легендарлы билеуші әлі де «дүние жаулаушы» ретінде есте сақталған. Саргон II өзінің империясын кеңейтуге белсенді түрде ұмтылған. Есімнің тарихи байланысына қоса, Саргон патшалық атын әділеттілікпен байланыстырған. Ол бірнеше жазуда өзінің есімін халқының лайықты өмір сүруін қамтамасыз етуге берілген құдайлық міндеттемеге теңеген, мысалы, Дур Шаррукин жаңа астанасын салу үшін таңдаған жердің иелеріне өтемақы төлегенін сипаттаған жазуда: Есім көбінесе Šarru kīn деп жазылған, бірақ Šarru ukīn да кездеседі. Саргонның есімі әділеттілік және турашылдық мағынасында «сенімді патша» деп түсіндіріледі. Тағы бір болжам бойынша, Šarru kīn – бұл Šarru ukīn есімінің қысқартылған айтылуының фонетикалық бейнесі, яғни оны «патша тәртіп орнатты/қайта жаңғыртты» деп түсіндіру керек, бұл, мүмкін, оның ізашарының немесе Саргонның билікті басып алуының нәтижесінде туған тәртіпсіздікке сілтеме жасайды. Šarru kīn «заңды патша» немесе «нағыз патша» деп те түсіндірілуі мүмкін, және Саргон таққа мұрагерлік құқығы болмағандықтан осы есімді таңдаған болуы мүмкін. Ежелгі Саргон Аккад та патшалыққа билікті басып алу арқылы келген. Саргон есімінің қазіргі заманғы түрінің шығу тегі толыққанды анықталмаған, бірақ бұл, басымен, Еврей Библиясындағы (srgwn) жазуға негізделген болуы мүмкін.

Sargon II was the first king in more than a thousand years to bear the name Sargon. There were two Mesopotamian kings of the same name before his reign: Sargon I, a minor Assyrian king of the 19th century BC (after whom Sargon II is enumerated by modern historians), and the far more prominent 24th–23rd century BC Sargon of Akkad, conqueror of large parts of Mesopotamia and the founder of the Akkadian Empire. Sargon was probably an assumed regnal name. Royal names in ancient Mesopotamia were deliberate choices, setting the tone for a king's reign. Sargon most likely chose the name due to its use by Sargon of Akkad. In late Assyrian texts, the names of Sargon II and Sargon of Akkad are written with the same spelling. Sargon II is sometimes explicitly called the "second Sargon" (Šarru kīn arkû). Though the precise extent of the ancient Sargon's conquests had been forgotten, the legendary ruler was still remembered as a "conqueror of the world". Sargon II also energetically pursued the expansion of his own empire. In addition to the name's historical connections, Sargon connected his regnal name to justice. In several inscriptions, Sargon described his name as akin to a divine mandate to ensure that his people lived just lives, for instance in an inscription in which Sargon described how he reimbursed the owners of the land he chose to construct his new capital city of Dur Sharrukin on:

The name was most commonly written Šarru kīn, although Šarru ukīn, is also attested. Sargon's name is commonly interpreted as "the faithful king" in the sense of righteousness and justice. Another alternative is that Šarru kīn is a phonetic reproduction of the contracted pronunciation of Šarru ukīn to Šarrukīn, which means that it should be interpreted as "the king has obtained/established order", possibly referencing disorder either under his predecessor or caused by Sargon's usurpation. Šarru kīn can also be interpreted as "the legitimate king" or "the true king" and it could have been chosen because Sargon was not the legitimate heir to the throne. The ancient Sargon of Akkad also became king through usurpation. The origin of the conventional modern version of the name, Sargon, is not entirely clear but it is probably based on the spelling in the Hebrew Bible (srgwn).

Ертедегі билік және көтерілістер

Саргонның билігі Ассирияның өзегінде оның үстемдігіне қарсы кең ауқымды қарсылықпен басталды. Бұл саяси тұрақсыздық тез арада басылып тасталғанымен, бірнеше шеткі аймақтардың тәуелсіздігін қайта иеленуіне әкелді. 721 жылдың басында Бит Якин тайпасының халдей сардары Мардук-апла-иддин II Вавилонды басып алып, сегіз жылдық ассириялық үстемдіктен кейін Вавилонның тәуелсіздігін қайта орнатты және шығыстағы Элам мемлекетімен одақтасты. Саргон Мардук-апла-иддиннің Вавилонияны басып алуын қабылдамай, 720 жылы Дер қаласының жанындағы шайқаста оны жеңуге тырысты, бірақ бұл әрекет сәтсіз аяқталды. Осы уақытта Сириядағы Хаманың билеушісі Яху Бихди Солтүстік Леванттағы ұсақ мемлекеттердің коалициясын құрып, Ассирияның үстемдігіне қарсы тұруға шақырды. Бұған қоса, Саргон Шалманесердің билігінен аяқталмаған жанжалдармен де айналысуға мәжбүр болған шығар. 720-ші жылдардың белгілі бір кезеңінде ассириялықтар бірнеше жылдық қоршаудан кейін Самария қаласын (ежелгі қала) басып алып, Израиль патшалығын жойды, оның аумағы жаңа ассириялық Самерина провинциясына айналды. Саргон қаланы басып алғанын мәлімдеді, бірақ Бабыл жылнамалары мен Еврей Киелі кітабы Израильдің құлауын оның билігінің маңызды оқиғасы деп есептегендіктен, қаланы Шалманесер басып алған деген тұжырымға көбірек сенімділік бар. Саргонның қаланы басып алғаны туралы мәлімдемесі Яху Бихдидің бүлігінен кейін қаланың қайтадан басып алынуымен байланысты болуы мүмкін. Шалманесер немесе Саргон Самария халқын Ассирия империясының аумағына таратып жіберді, бұл стандартты қоныс аудару саясаты еді. Бұл қоныс аудару Израильдің жоғалған он тайпасының жоғалуына себеп болды. Саргонның жазбаларында 27 280 израильдікті қоныстандырғаны айтылған. Қоныс аударған халық үшін бұл эмоционалды түрде ауыр болғанымен, ассириялықтар олардың еңбегін бағалап, оларға жақсы қарады, отбасылары мен мүліктерімен бірге қауіпсіз және жайлы түрде тасымалдады. 720 жылы Мардук-апла-иддиннен Вавилонияны қайтарып алмағаннан кейін Саргон Яху Бихдиге қарсы жорыққа шықты. Яху Бихдидің қолдаушыларының арасында Арпад, Дамаск, Шумур және Самария қалалары болды. Көтеріліске қатысқан үш қала (Арпад, Шумур және Дамаск) вассалдық мемлекеттер емес еді; олардың жерлері патша тағайындаған ассириялық әкімдер басқарған Ассирия провинцияларына айналдырылды. Бұл көтеріліс Саргонның алдыңғылары Сирияда құрған әкімшілік жүйені құлатпақ болды, және көтерілісшілер жергілікті ассириялықтарды кездестірген сайын өлтіріп тастады. Саргон Яху Бихди мен оның коалициясымен Оронт өзенінің жанындағы Каркар шайқасында кездесті. Жеңіліске ұшыраған Яху Бихди Каркарға қашып кетті, оны Саргон қоршап алып, басып алды. Саргонның әскері Каркарды қиратты және айналасындағы жерлерді жойды. Яху Бихди отбасымен бірге Ассирияға жер аударылды, содан кейін тірідей терісі шешілді. Хама және басқа да көтерілісші қалалар қайтадан басып алынды. Сириядан көптеген адамдар империяның басқа бөліктеріне қоныс аударған кезде, Саргон да кейбір адамдарды Сирияға қоныстандырды, олардың арасында 6300 "кінәлі ассириялық" болды, яғни Саргон билікке келген кезде оған қарсы соғысқан, бірақ өмірлері сақталған ассириялықтар. Саргон олардың қоныс аударуын мейірімділік актісі деп сипаттады: "Мен олардың жасаған қылмыстарын ескермедім, оларға мейірім көрсеттім". Яху Бихдиге қарсы күрескен шақта, Газаның билеушісі Ханну да Ассирияға қарсы көтерілді. Саргон Яху Бихдиді жеңгеннен кейін оңтүстікке қарай жорық жасады. Экрон және Гиббетон сияқты басқа қалаларды басып алғаннан кейін, ассириялықтар Рафах шайқасында Египеттен келген одақтастарымен бірге Ханну әскерін жеңді. Бұзылғандықтарына қарамастан, Газа толыққанды қосылмады, жартылай тәуелсіз вассалдық мемлекет ретінде сақталды, мүмкін, оның Египет шекарасындағы орны стратегиялық маңызға ие болғандықтан.

Sargon's reign began with large scale resistance against his rule in Assyria's heartland. Although quickly suppressed, this political instability led several peripheral regions to regain independence. In early 721, Marduk apla iddina II, a Chaldean warlord of the Bit Yakin tribe, captured Babylon, restored Babylonian independence after eight years of Assyrian rule and allied with the eastern realm of Elam. Though Sargon considered Marduk apla iddina's seizure of Babylonia to be unacceptable, an attempt to defeat him in battle near Der in 720 was unsuccessful. At the same time, Yahu Bihdi of Hama in Syria assembled a coalition of minor states in the northern Levant to oppose Assyrian dominion. In addition to these revolts, Sargon may have had to deal with unfinished conflicts from Shalmaneser's reign. At some point in the 720s, the Assyrians captured Samaria (ancient city) after a siege lasting several years and ended the Kingdom of Israel, with its territory becoming the new Assyrian province of Samerina. Sargon claimed to have conquered the city, but it is more likely that Shalmaneser captured the city since both the Babylonian Chronicles and the Hebrew Bible viewed the fall of Israel as the signature event of his reign. Sargon's claim to conquering it may be related to the city being captured again after Yahu Bihdi's revolt. Either Shalmaneser or Sargon ordered the dispersal of the city of Samaria's population across the Assyrian Empire, following the standard resettlement policy. This specific resettlement resulted in the loss of the Ten Lost Tribes of Israel. In his inscriptions, Sargon claimed to have resettled 27,280 Israelites. Though likely emotionally damaging for the resettled populace, the Assyrians valued deportees for their labor and generally treated them well, transporting them in safety and comfort together with their families and belongings. Shortly after his failure to retake Babylonia from Marduk apla iddina in 720, Sargon campaigned against Yahu Bihdi. Among Yahu Bihdi's supporters were the cities of Arpad, Damascus, Sumur and Samaria. Three of the cities participating in the revolt (Arpad, Sumur and Damascus) were not vassal states; their lands had been converted into Assyrian provinces governed by royally appointed Assyrian governors. The revolt threatened to undo the administrative system established in Syria by Sargon's predecessors and the insurgents went on a killing spree, murdering all local Assyrians they could find. Sargon engaged Yahu Bihdi and his coalition at Qarqar on the Orontes. Defeated, Yahu Bihdi escaped into Qarqar, which Sargon besieged and captured. Sargon's army destroyed Qarqar and devastated the surrounding lands. Yahu Bihdi was first deported to Assyria together with his family and then flayed alive. Hama and the other insurgent cities were annexed again. At the same time as large numbers of people from Syria were resettled in other parts of the empire, Sargon resettled some people to Syria, including 6,300 "guilty Assyrians", presumably Assyrians from the heartland who had fought against Sargon upon his accession but whose lives had been spared. Sargon described their resettlement as an act of mercy: "their transgression I disregarded, I had mercy on them". Around the same time as Yahu Bihdu, Hanunu of Gaza in the south also rebelled against Assyria. After Sargon had defeated Yahu Bihdu, he marched south. After capturing some other cities on his way, probably including Ekron and Gibbethon, the Assyrians defeated Hanunu, whose army had been bolstered by allies from Egypt, at Rafah. Despite the transgression, Gaza was kept as a semi autonomous vassal state and not outright annexed, perhaps because the location, on the border of Egypt, was of high strategic importance.

Өкілеттілікпен жүргізілетін соғыс және кішігірім қақтығыстар

Саргонды алаңдатқан маңызды мәселе солтүстіктегі Урарту патшалығы еді. Бұрынғыдай күшті болмаса да, күші мен ықпалымен Ассириямен бәсекелескен кездері болған Урарту солтүстіктегі көптеген кіші мемлекеттер үшін балама билік орталығы болып қала берді. 718 жылы Саргон осы мемлекеттердің бірі – Манея ісіне араласты. Бұл жорық әскери және дипломатиялық күш-жігерді қажет етті, өйткені Манея патшасы Иранзу 25 жылдан астам уақыт бойы ассириялық вассал болған және Саргоннан көмек сұраған еді. Урартудың ықпалымен Митатти бастаған көтеріліс Иранзу патшалығының жартысын басып алды, бірақ Саргон Митаттидің көтерілісін басып тастады. Көтерілісшілерді жеңгеннен кейін көп ұзамай Иранзу қайтыс болды, ал Саргон мұрагерлік мәселесіне араласып, Иранзудың ұлы Азаның Манея тағына отыруын қолдады. Азаның басқа ұлы Улусуну ағасының таққа отыруына қарсы шықты, ал оның бұл әрекетін Урарту патшасы Руса I қолдады. Саргонның тағы бір маңызды жауы – Анатолияның орталық бөлігінде орналасқан Фригияның күшті және экспансиялық патшасы Мидас еді. Саргон Фригия мен Урартудың одақтасу мүмкіндігінен және Мидастың ассириялық вассал мемлекеттерді бүлікке ұйытқызып, өкілетті соғыс жүргізуінен алаңдады. Саргон Мидасқа тікелей соғыс жасай алмады, бірақ оның қол астындағы Сиро-Хетт мемлекеттерінің көтерілісімен күресуге мәжбүр болды, олардың көпшілігі Оңтүстік Анатолияның таулы аймақтарында орналасқан. Осы үшін Табал және Куве аймақтарын бақылау өте маңызды болды. Табал – Ассирия, Фригия және Урарту арасында таласқа түскен бірнеше кіші мемлекеттерден тұратын, табиғи ресурстарға (оның ішінде күміске) бай маңызды аймақ еді. Саргон 718 жылы Табалға қарсы жорық жасады, негізінен Шинухтудың Киаккиісіне қарсы күресті, ол салық төлеуден бас тартып, Мидаспен сөз байласты. Табалдың шалқап жатқан және қиын жер бедеріне байланысты Саргон оны жаулап ала алмады. Оның орнына Шинухту Атуннаның Куртиіне берілді, ол бұрын Табал билеушілерімен таласқан еді. Курти 718 және 713 жылдар аралығында Мидаспен бірлесіп әрекет етті, бірақ кейіннен Саргонға адалдығын сақтады. Саргон 717 жылы Сирияға оралып, Кархемиштің Писири бастаған көтерілісін жеңді. Писири бұрын Яху Бихдудың көтерілісі кезінде Саргонды қолдаған, бірақ қазір Мидаспен бірге аймақтағы ассириялық үстемдікті құлату үшін сөз байласты. Көтеріліс жеңілді, Кархемиш халқы жер аударылып, ассириялықтармен алмастырылды. Қала мен оның айналасындағы жерлер Ассирия провинциясына айналдырылды және ассириялық сарай салынды. Бұл жеңіс Саргонды өзінің жаңа астанасын (Дур Шаррукин) салуға ынталандырған болуы мүмкін, бұл жоба Кархемиштен тоналған күміс есебінен қаржыландырылуы мүмкін еді. Саргон Кархемиштен сонша күміс алып кеткендіктен, империядағы валюта ретінде мыс күміспен алмастырыла бастады. Саргонның батыста бірнеше рет жеңіске жеткеніне қарамастан, Левант толыққанды тұрақтандырылмады. Саргон 716 жылы Мысыр шекарасына жақын жерде жаңа сауда бекетін құрып, оны түрлі жаулап алынған елдерден жер аударылған адамдармен қамтамасыз етті және оны жергілікті араб билеушісі Лабанның басқаруына берді, ол ассириялық вассал еді. Кейінгі жазбаларында Саргон белгісіз себептермен осы жылы Мысыр халқын бағындырғанын жалған мәлімдеді. Шындығында, Саргон фараон Осоркон IV-пен дипломатиялық қатынаста болғаны және ол Саргонға он екі жылқы сыйлағаны жазылған. 716 жылы Саргон Урарту мен Елам арасында жорық жасады, бұл осы жауларды әлсірету стратегиясының бір бөлігі болуы мүмкін. Манея арқылы өтіп бара жатқан Саргон, мүмкін, сол жерде бақылау орнату және Урарту немесе Еламмен бетпе-бет келуден бұрын аймақты ықтимал қауіп ретінде бейтараптандыру үшін Медияға шабуыл жасады. Медиялықтар бірікпегендіктен Ассирияға ешқандай қауіп төндірмеді. Саргон оларды жеңіп, ассириялық провинцияларды құрғаннан кейін, жергілікті билеушілерге өз қалаларын вассал ретінде басқаруға рұхсат берді. Оларды алмастыру және жерлерді империялық бюрократияға одан әрі енгізу олардың алыс орналасуына байланысты қымбатқа түсер еді және көп уақытты қажет ететін. Осы шығыс жорығының бір бөлігі ретінде Саргон жергілікті көтерілісшілерді, соның ішінде Уишдистің Баг-датисі мен Кишешимнің Бел-шарру-узурын жеңді. Улусуну Манеяда ағасы Азадан патшалық билікті тартып алды. Ол Улусунуны биліктен алып тастап, жаңа патшаны жариялаудың орнына, Саргон Улусунудың бағынуын қабылдады және оны патша ретінде қолдап, оның көтерілісін кешірді және оған адал болуын талап етті.

A pressing concern for Sargon was the kingdom of Urartu in the north. Though no longer as powerful as it had been in the past, when it at times rivalled Assyria in strength and influence, Urartu still remained an alternative suzerain for many smaller states in the north. In 718, Sargon intervened in Mannea, one of these states. This campaign was as much a military effort as it was a diplomatic one; King Iranzu of Mannea had been an Assyrian vassal for more than 25 years and had requested Sargon to aid him. A rebellion by the Urartu aligned noble Mitatti occupied half of Iranzu's kingdom, but thanks to Sargon Mitatti's uprising was suppressed. Shortly after the victory over the rebels, Iranzu died and Sargon intervened in the succession, supporting Iranzu's son Aza rise to the throne of Mannea. Another son, Ullusunu, contested his brother's accession and was supported in his efforts against him by Rusa I of Urartu. Another of Sargon's prominent foreign enemies was the powerful and expansionist Midas of Phrygia in central Anatolia. Sargon worried about a possible alliance between Phrygia and Urartu and Midas' use of proxy warfare by encouraging Assyrian vassal states to rebel. Sargon could not fight against Midas directly but had to deal with uprisings by his vassals among the Syro Hittite states, most of them located in remote locations in the mountains of southern Anatolia. It was crucial to keep control over the regions of Tabal and Quwê to prevent communication between Midas and Rusa. Tabal—several minor states competing with each other, contested between Assyria, Phrygia and Urartu—was particularly important since it was rich in natural resources (including silver). Sargon campaigned against Tabal in 718, mostly against Kiakki of Shinuhtu, who withheld tribute and conspired with Midas. Sargon could not conquer Tabal because of its isolation and difficult terrain. Instead, Shinuhtu was given to a rival Tabalian ruler, Kurtî of Atunna. Kurtî conspired with Midas at some point between 718 and 713, but later maintained his allegiance to Sargon. Sargon returned to Syria in 717 to defeat an uprising led by Pisiri of Carchemish, who had supported Sargon during Yahu Bihdu's revolt but was now plotting with Midas to overthrow Assyrian hegemony in the region. The uprising was defeated and the population of Carchemish was deported and replaced with Assyrians. The city and its surrounding lands were turned into an Assyrian province and an Assyrian palace was constructed. The conquest might have inspired Sargon to build his own new capital city (Dur Sharrukin), a project which could be financed with the silver plundered from Carchemish. Sargon took so much silver from Carchemish that silver began to replace copper as the currency of the empire. Despite Sargon's repeated victories in the west, the Levant was not fully stabilized. Sargon established a new trading post near the border of Egypt in 716, staffed it with people deported from various conquered lands and placed it under the local Arab ruler Laban, an Assyrian vassal. In later writings, Sargon for unknown reasons falsely claimed that he in this year also subjugated the people of Egypt. In actuality, Sargon is recorded to have engaged in diplomacy with Pharaoh Osorkon IV, who gifted Sargon with twelve horses. In 716, Sargon campaigned between Urartu and Elam, perhaps part of a strategy to weaken these enemies. Passing through Mannea, Sargon attacked Media, probably to establish control there and neutralize the region as a potential threat before confronting either Urartu or Elam. The local Medes were disunited and posed no serious threat to Assyria. After Sargon defeated them and established Assyrian provinces, he let the established local lords continue to rule their respective cities as vassals. Supplanting them and integrating the lands further into the imperial bureaucracy would have been costly and time consuming due to their remoteness. As part of this eastern campaign, Sargon defeated some local rebels, including Bag dati of Uishdish and Bel sharru usur of Kisheshim. In Mannea, Ullusunu had succeeded in taking the throne from his brother Aza. Instead of deposing Ullusunu and proclaiming a new king, Sargon accepted Ullusunu's submission and endorsed him as king, forgiving his uprising and gaining his allegiance.

УрартуАссирия соғысы

Урарту солтүстікте Саргонның негізгі стратегиялық қарсыласы болып қала берді. 715 жылы Урарту орталық Кавказдағы көшпелі халық – киммериялықтарға қарсы сәтсіз жорық салдарынан қатты әлсіреді. Киммериялықтар Урарту әскерін жеңіп, Урарту жерлерін Урмия көлінің оңтүстік-батысына дейін шапты. Манеяның Улусунуы Ассирияға адалдығын білдірді. Руса Улусунудың бірнеше бекінісін басып алып, оны Дайккукпен алмастырды. Бірнеше айдан кейін Саргон Манеяға басып кірді, Улусунудың бекіністерін қайта басып алып, оны таққа отырғызды. Руса Саргонды кері қайтаруға тырысты, бірақ оның әскері Сахандтың етегінде жеңілді. Саргонға тағы бір бұрынғы урарттық вассал – Найридің патшасы Янзудан да салық түсті. Русаға қарсы жорыққа дайындалған Саргон Мидиядағы шағын бүлікшілерді жеңді. Анатолияда Кувелік Урик Саргоннан Фригияның Мидасына адалдығын ауыстырып, Русаға елшілер жіберді. Солтүстік одақтың құрылуын болдырмау үшін Саргон Кувеге шабуыл жасап, Урикті жеңіп, Мидасқа түскен бірнеше қаланы қайтарып алды. Куве вассалдық патшалық ретінде таратылып, аннексияланды. Ассирияның басып кіруінен күдіктенген Руса өзінің әскерінің көп бөлігін Урмия көлінің жанында, ассириялық шекараға жақын орналастырды, ол ассириялық шабуылға қарсы бекітілген еді. Ассириядан Урартудың орталығына ең қысқа жол Таурус тауларындағы Кел-и-Шин асуы арқылы өтті. Осы асудың батысында орналасқан және бекіністермен қорғалған қасиетті Мусасир қаласы Урартудағы ең маңызды орындардың бірі болды. Руса стратегиялық тұрғыдан маңызды жерде, төбеде Гердесораны, жаңа бекіністі салуға бұйрық берді. Ассириялықтар басып кірген кезде Гердесора құрылысы аяқталмаған еді. Саргон 714 жылдың шілдесінде Ассирияның астанасы Нимрудтан аттанды. Кел-и-Шин асуы арқылы ең қысқа жолды таңдамай, Саргон әскерін Үлкен және Кіші Заб өзендерінің аңғарлары арқылы үш күн бойы жетелеп, Құлар тауының жанында тоқтады (оның орны әлі анықталған жоқ). Сол жерде Саргон Керманшах арқылы ұзақ жолды таңдады, себебі ол урарттықтардың асу арқылы шабуыл күтетінін білген. Ұзақ жол ассириялықтарды таулармен және үлкен қашықтықпен кешіктірді. Науқан қазан айына дейін аяқталуы керек еді, өйткені тау асулары қармен жабылатын болар еді. Бұл жағдай, егер мақсат осы болса, жаулап алу мүмкін емес екенін білдірді. Саргон Урмия көлінің жанындағы Гилзануға жетіп, лагерь құрды. Урарту әскері қайта топтасып, Урмия көлінің батысы мен оңтүстігінде жаңа бекіністер салды. Саргонның әскері Мидиядағы вассалдарынан азық-түлік пен сумен қамтамасыз етілгенімен, олар шаршап, көтеріліске жақын болды. Руса келгенде, ассириялық әскер соғысудан бас тартты. Саргон өзінің жеке күзетшілерін жинап алып, оларды урарттық әскерінің ең жақын қанатына қарсы дерлік өлімге тәуекел ететін шабуылға бастады. Саргонның әскері оны қуып, урарттықтарды жеңіп, Урмия көлінен әлдеқайда батысқа қарай қуды. Руса әскерін тастап, тауларға қашып кетті. Ассириялықтар үйлеріне қайта оралғанда Гердесораны қиратты және жергілікті басшы, патша Урзана Саргонды қарсы алудан бас тартқаннан кейін Мусасирді басып алып, тонады. Ассирияға зор мөлшерде олжа әкелінді. Урзана кешіріліп, Мусасирді ассириялық вассал ретінде билеуге рұқсат берілді. Урарту күшті болып қала берді және Руса Мусасирді қайта басып алды, бірақ 714 жылғы жорық Саргонның билігінің соңына дейін Урарту мен Ассирия арасындағы тікелей қақтығыстарға нүкте қойды. Саргон бұл жорықты өзінің билігінің маңызды оқиғаларының бірі деп санады. Ол өзінің жазбаларында егжей-тегжейлі сипатталған, ал оның сарайындағы бірнеше рельефтер Мусасирді тонаудың суреттерімен безендірілген.

Urartu remained Sargon's main strategic rival in the north. In 715, Urartu was severely weakened by an unsuccessful expedition against the Cimmerians, a nomadic people in the central Caucasus. The Cimmerians defeated the Urartian army and raided Urartian lands as far as immediately south west of Lake Urmia. Ullusunu of Mannea had switched his loyalty to Assyria. Rusa seized some of Ullusunu's fortresses and replaced him with Daiukku as the new king. Months later, Sargon invaded Mannea, recaptured Ullusunu's fortresses and restored him to the throne. Rusa attempted to drive Sargon back, but his army was defeated in the foothills of Sahand. Sargon also received the tribute of Ianzu, king of Nairi, another former Urartian vassal. Preparing for a campaign against Rusa, Sargon defeated some minor rebels in Media. In Anatolia, Urik of Quwê, changed his allegiance from Sargon to Midas of Phrygia and began sending envoys to Rusa. To prevent the formation of a northern alliance, Sargon attacked Quwê, defeating Urik and recapturing some cities that had fallen to Midas. Quwê was abolished as a vassal kingdom and annexed. Suspecting an Assyrian invasion, Rusa kept most of his army by Lake Urmia, close to the Assyrian border, which was already fortified against Assyrian invasion. The shortest path from Assyria to the Urartian heartland went through the Kel i šin pass in the Taurus Mountains. One of the most important places in all of Urartu, the holy city Musasir, was located just west of this pass and was protected by fortifications. Rusa ordered the construction of the Gerdesorah, a new fortress strategically positioned on a hill. The Gerdesorah was still under construction when the Assyrians invaded. Sargon left the Assyrian capital of Nimrud in July 714. Rejecting the shortest route through the Kel i šin pass, Sargon marched his army through the valleys of the Great and Little Zab for three days before halting near Mount Kullar (the location of which remains unidentified). There Sargon chose a longer route through Kermanshah, probably since he knew the Urartians anticipated him attacking through the pass. The longer route delayed the Assyrians with mountains and greater distance. The campaign had to be completed before October, when the mountain passes would become blocked by snow. This meant that conquest, if that had been the intention, would not be possible. Sargon reached Gilzanu, near Lake Urmia, and made camp. The Urartian forces regrouped and built new fortifications west and south of Lake Urmia. Though Sargon's forces had been granted supplies and water by his vassals in Media, his troops were exhausted and nearly mutinous. When Rusa arrived, the Assyrian army refused to fight. Sargon assembled his bodyguards and led them in a near suicidal charge against the nearest wing of the Urartian forces. Sargon's army followed him, defeated the Urartians, and chased them west, far past Lake Urmia. Rusa abandoned his forces and fled into the mountains. On their way home, the Assyrians destroyed the Gerdesorah and captured and plundered Musasir after the local governor, king Urzana, refused to welcome Sargon. An enormous quantity of spoils were carried back to Assyria. Urzana was forgiven and allowed to continue to govern Musasair as an Assyrian vassal. Though Urartu remained powerful and Rusa retook Musasir, the 714 campaign put an end to direct confrontations between Urartu and Assyria for the rest of Sargon's reign. Sargon considered the campaign one of the major events of his reign. It was described in exceptional detail in his inscriptions and several of the reliefs in his palace were decorated with representations of the sack of Musasir.

Дур-Шаррукиннің құрылысы

Дур Шаррукин ("Саргонның қамалы") іргетасы 717 жылы қаланды. Дур Шаррукин Ниневияның солтүстік-шығысында Магганабба ауылының жанында, Хусур өзені мен Мусри тауының арасында салынған. Жаңа қала Мусри тауынан сумен қамтамасыз етілсе де, орналасқан жерінің өзге ешқандай айқын практикалық немесе саяси артықшылығы болған жоқ. Саргонның бір жазуында Мусри тауының етегіне деген құштарлығы былай баяндалған: "Жүрегімнің ықыласымен Ниневия жазығында Мусри тауының етегінде қала салып, оны Дур Шаррукин деп атадым". Таңдалған жерде бұрын ешқандай құрылыс болмағандықтан, бұрынғы сәулеттік ескерлерді ескеру қажеттілігі тумады және ол жаңа қаланы математикалық үйлесімділікке негізделген пропорциялары бар "үлгілі қала" ретінде жобалады. Қаланың әртүрлі аспектілері арасында сандық және геометриялық сәйкестіктер болды, ал Дур Шаррукиннің қала қабырғалары дерлік толық төртбұрыш құрады. Қаланың құрылысы туралы көптеген сақталған дереккөздерге ғимараттардың қабырғаларына қашалған жазулар, құрылыс процесін бейнелейтін рельефтер, сондай-ақ жұмысты сипаттайтын жүзден астам хаттар мен басқа да құжаттар кіреді. Бас үйлестіруші Саргонның бас қазынашысы Таб-шар-Ашур болды, бірақ империяның жиырма алтыдан астам губернаторы да құрылысқа қатысты; Саргон жобаны бүкіл империяның бірлескен күш-жігеріне айналдырды. Саргон жобаның барысын жеке бақылап, сәулеттік ерекшеліктерден бастап материалдарды тасымалдауға және жұмыс күшін жинауға дейін құрылыстың барлық аспектілеріне араласты. Саргонның жиі араласуы және жұмысты ынталандыруға жасаған тырысы қаланың осылайша жылдам және тиімді аяқталуының басты себебі болуы мүмкін. Саргонның ынталандыруы кейде жұмсақ болды, әсіресе жұмысшылардың наразылығын басу кезінде, бірақ кейде қатаң шараларға дейін жетті. Нимруд әкіміне жолданған хатында құрылыс материалдарын сұрағанда былай делінген: Дур Шаррукин Саргонның өзінің бейнесін және империяның оны қалай көруін көрсетуі керек еді. Шамамен үш шаршы километрді алып жатқан қала ежелгі әлемдегі ең ірі қалалардың бірі болды. Саргон "теңдесі жоқ сарай" деп атаған қала сарайы, қаланың солтүстік жағында, қамалдың үстінде, неоассириялық сарайларға тән үлкен жасанды платформаға салынды және жеке қабырғасымен бекітілді. Оның ауданы 100 000 шаршы метрді (10 гектар; 25 акр) құрады, бұл ең ірі ассириялық сарай болды. Сарай өзі тұрғызылған цитадельдің үштен екі бөлігін алып жатты, ал ғибадатханалар мен зиккурат бір бұрышқа орналастырылды. Ол рельефтермен, мүсіндермен, жылтыр кірпіштермен және тас ламассулармен (адам басы бар бұқалармен) әсем безендірілді. Қаладағы басқа да маңызды құрылыстарға ғибадатханалар, оңтүстік-батыстағы ғимарат (экал машарти) деп аталатын қару-жарақ қоймасы және империяның түкпір-түкпірінен әкелінген экзотикалық өсімдіктерге толы үлкен саябақ кірді. Қаланы қоршаған қабырға биік және қалың болды, 15 метр сайын екі жүзден астам бекіністермен нығайтылды. Ішкі қабырға Ашур, сыртқы қабырға Нинурта деп аталды, ал қаланың жеті қақпасы Шамш, Адад, Энлиль, Ану, Иштар, Еа және Белет-или деп, Месопотамия құдайларының құрметіне аталды.

The foundations of Dur Sharrukin ("fortress of Sargon") were laid in 717. Dur Sharrukin was built between the Husur river and Mount Musri, near the village of Magganabba, around northeast of Nineveh. The new city could use water from Mount Musri but the location otherwise lacked obvious practical or political merit. In one of his inscriptions, Sargon alluded to fondness for the foothills of Mount Musri: "following the prompting of my heart, I built a city at the foot of Mount Musri, in the plain of Nineveh, and named it Dur Sharrukin". Since no buildings had ever been constructed at the chosen location, previous architecture did not have to be taken into account and he conceived the new city as an "ideal city", its proportions based on mathematical harmony. There were various numerical and geometrical correspondences between different aspects of the city and Dur Sharrukin's city walls formed a nearly perfect square. The numerous surviving sources on the construction of the city include inscriptions carved on the walls of its buildings, reliefs depicting the process and over a hundred letters and other documents describing the work. The chief coordinator was Tab shar Ashur, Sargon's chief treasurer, but at least twenty six governors from across the empire were also associated with the construction; Sargon made the project a collaborative effort by the whole empire. Sargon took an active personal interest in the progress and frequently intervened in nearly all aspects of the work, from commenting on architectural details to overseeing material transportation and the recruitment of labor. Sargon's frequent input and efforts to encourage more work is probably the main reason for how the city could be completed so fast and efficiently. Sargon's encouragement was at times lenient, particularly when dealing with grumbling among the workers, but at other times threatening. One of his letters to the governor of Nimrud, requesting building materials, reads as follows:

Dur Sharrukin reflected Sargon's self image and how he wished the empire to see him. At about three square kilometers (1.2 square miles), the city was one of the largest in antiquity. The city's palace, which Sargon called a "palace without rival", was built on a huge artificial platform on the northern side of the city astride the wall, as was typical of Neo Assyrian palaces, and was fortified with a wall of its own. At 100,000 square meters (10 hectares; 25 acres), it was the largest Assyrian palace ever built. The palace itself occupied three quarters of the citadel it was constructed on, while temples and the ziggurat were relegated to a single corner. It was richly decorated with reliefs, statues, glazed bricks and stone lamassus (human headed bulls). Other prominent structures in the city included temples, a building in the southwest called the arsenal (ekal mâšarti), and a great park, which included exotic plants from throughout the empire. The city's surrounding wall was high and thick, reinforced at 15 meter (49 ft) intervals with more than two hundred bastions. The internal wall was named Ashur, the external wall Ninurta, the city's seven gates Shamash, Adad, Enlil, Anu, Ishtar, Ea and Belet ili after gods of the Mesopotamian pantheon.

Тағы да кішігірім қақтығыстар

Русаға қарсы жорықтан кейінгі жылдары Саргон солтүстік вассалдарының адалдығын сақтап қалу және Эламның ықпалын шектеу үшін жұмыс істеді. Эламның өзі Ассирияға қауіп төндірмегенмен, Мардук апладдиннің эламдықтармен одағын бұзбай Бабылды қайтадан басып алу мүмкін емес еді. 713 жылы Саргон Загрос тауларында тағы да жорық жасап, Каралла жеріндегі көтерілісті жеңіп, Улусунумен кездесіп, одан салық алды. Сол жылы Саргон өзінің түртануын (бас қолбасшысын) Загрос тауларының арғы жағындағы ассириялық вассал, Эллипидің Талтасына көмекке жіберді. Саргон Эллипимен жақсы қарым-қатынас орнатуды маңызды деп санады, себебі ол Ассирия мен Элам арасындағы маңызды буферлік мемлекет болды. Талтаға көтеріліс қаупі төнген еді, бірақ ассириялықтардың араласуынан кейін ол тағын сақтап қалды. Руса 714 жылы Саргонның жеңісіне қарамастан, Урартияның ықпалын Оңтүстік Анатолияға дейін кеңейтуді көздеді. 713 жылы Саргон Оңтүстік Анатолиядағы Табалға қарсы тағы да жорық жасап, патшалықтың табиғи ресурстарын (негізінен Дур Шаррукин құрылысына қажетті күміс пен ағаш) қамтамасыз етуге және Урартудың Фригиямен байланыс орнатуына және бақылау орнатуына жол бермеуге тырысты. Саргон Табалда «бөліп биле» әдісін қолданды; территория әртүрлі Табалиан билеушілері арасында бөлінді, олардың ешқайсысының күшті болуына және проблема тудыруына жол бермеу үшін. Саргон сондай-ақ, ең күшті Табалиан мемлекетінің, Бит Пруташтың (кейде заманауи тарихшылар оны «Табалдың өзі» деп атайды) басқа Табалиан билеушілеріне қатысты бос үстемдігін нығайтты. Бит Пруташ патшасы Амбариске Саргонның қызы Ахат Абишаны әйел ретінде берді және оған қосымша жер берді. Бұл стратегия сәтті болмады; Амбарис Табалдың басқа билеушілерімен, Русамен және Мидаспен сөз байластыра бастады. Саргон Амбаристі биліктен шеттетуге мәжбүр болды, оны Ассирияға жер аударып, Табалды өзіне қосып алды. 713 жылы филистиндердің Ашдод қаласы өзінің патшасы Азуридің басшылығымен көтеріліс жасады және Саргон немесе оның бір генералы оны жеңді. Азуридің орнына Ахи Мити патша болды. 712 жылы Сирияның солтүстігіндегі Камманудың вассал патшасы Тархунази Мидаспен одақтасуға тырысып, Ассирияға қарсы көтерілді. Тархунази таққа 720 жылы Саргонның Леванттағы жорығы кезінде отырғызылған еді. Бұл көтерілісті Саргонның түртануы жойды; Тархунази жеңілді және оның жерлері аннексияланды. Оның астанасы Мелид Куммухтың Муталуына берілді. Муталу Куммух патшаларының Ассирия сарайымен ұзақ жылдар бойы жақсы қарым-қатынас ұстағандықтан, сенімді одақтас болды. 711 жылы ассириялық әскер Гургум патшалығының көтерілісін жеңіп, оны басып алғаннан кейін, Саргонның Оңтүстік Анатолияны бақылауы салыстырмалы түрде тұрақталды. Саргонның жеңісінен кейін көп ұзамай Ашдод қайтадан көтеріліс жасады. Жергілікті тұрғындар Ахи Митиді биліктен алып тастап, оның орнына Ямани есімді ақсүйек адамды патша етіп жариялады. 712 жылы Ямани Яһуда мен Мысырға одақ құру туралы ұсыныс жасады, бірақ мысырлықтар Яманидің ұсынысын қабылдамай, Саргонмен жақсы қарым-қатынас сақтады. 711 жылы ассириялықтар Яманиді жеңіп, Ашдодты қиратқаннан кейін, Ямани Мысырға қашып кетіп, 707 жылы перғауын Шебитку оны Ассирияға қайтарып берді.

In the years following the campaign against Rusa, Sargon worked to retain the loyalty of his northern vassals and to curb the influence of Elam; though Elam itself did not pose a threat towards Assyria, it would not be possible to reconquer Babylonia without first breaking Marduk apla iddina's alliance with the Elamites. In 713, Sargon campaigned in the Zagros Mountains again, defeating a revolt in the land of Karalla, meeting with Ullusunu and receiving some tribute. In the same year, Sargon sent his turtanu (commander in chief) to help Talta of Ellipi, an Assyrian vassal beyond the Zagros Mountains. Sargon probably considered it important to keep good relations with Ellipi since it was a key buffer state between Assyria and Elam. Talta was threatened by a revolt, but after Assyrian intervention he retained his throne. Rusa still intended to extend Urartian influence into southern Anatolia despite Sargon's 714 victory. In 713 Sargon campaigned against Tabal in southern Anatolia again, trying to secure the kingdom's natural resources (mainly silver and wood, required for the construction of Dur Sharrukin) and to prevent Urartu from establishing control and contacting Phrygia. Sargon used a divide and rule approach in Tabal; territory was distributed between the different Tabalian rulers to prevent any one of them from growing strong enough to present a problem. Sargon also encouraged the loose hegemony of the strongest Tabalian state, Bit Purutash (sometimes called "Tabal proper" by modern historians), over the other Tabalian rulers. The king of Bit Purutash, Ambaris, was granted Sargon's daughter Ahat Abisha in marriage and some additional territory. This strategy was not successful; Ambaris began conspiring with the other rulers of Tabal and with Rusa and Midas. Sargon deposed Ambaris, deporting him to Assyria, and annexed Tabal. The Philistine city of Ashdod rebelled under its king Azuri in 713, and was crushed by Sargon or one of his generals. Azuri was replaced as king by Ahi Miti. In 712 the vassal king Tarhunazi of Kammanu in northern Syria rebelled against Assyria, seeking to ally with Midas. Tahunazi had been placed on his throne during Sargon's 720 campaign in the Levant. This revolt was dealt with by Sargon's turtanu; Tarhunazi was defeated and his lands were annexed. His capital, Melid, was given to Mutallu of Kummuh. Mutallu was a trusted ally since the kings of Kummuh had long maintained good relations with the Assyrian court. After the Assyrian army defeated a revolt by the kingdom of Gurgum in 711 and it was annexed, Sargon's control of southern Anatolia became relatively stable. Shortly after Sargon's victory, Ashdod revolted again. The locals deposed Ahi Miti and in his stead proclaimed a noble named Yamani as king. In 712, Yamani approached Judah and Egypt for an alliance but the Egyptians refused Yamani's offer, maintaining good relations with Sargon. After the Assyrians defeated Yamani in 711 and Ashdod was destroyed, Yamani escaped to Egypt and was extradited to Assyria by Pharaoh Shebitku in 707.

Бабылды қайтадан басып алу

710 жылы Саргон Вавилонды қайта басып алуға бел буды. Бұл жорықты ақтау үшін Саргон Вавилонның ұлттық құдайы Мардуктың оңтүстікті зұлым Мардук апла-иддинадан азат етуді бұйырғанын жариялады. Вавилон мен Еламның қарым-қатынасы әлі де жақсы болғанымен, олардың арасындағы әскери одақ бұзылған еді. Саргон дипломатиялық жолмен Вавилон қалалары мен тайпаларын Мардук апла-иддинаға қарсы сатқындық жасауға көндірді. Құпия келіссөздер арқылы Солтүстік Вавилондағы бірнеше тайпалар мен қалалар, оның ішінде Сиппар қаласы және Бит Даккури және Бит Амуккани тайпалары өз жағына тартылды. Саргон Вавилонға Тигр өзенінің шығыс жағалауымен жүріп, Мардук апла-иддина бекініп алған, бірақ тез жеңіліп, Дур Набу деп аталған Дур Атара қаласына жеткенге дейін шабуыл жасады. Саргон қаланы қоршап тұрған Гамбулу деген жаңа провинцияны құрды. Дур Атара, мүмкін, Еламдықтардың Мардук апла-иддинаға маңызды көмек жіберуіне кедергі келтіру үшін басып алынған болуы мүмкін. Саргон Дур-Атарада біраз уақыт болды, сол кезде ол өз әскерлерін шығысқа және оңтүстікке экспедицияларға жіберіп, қалалар мен тайпаларды өзінің үстемдігіне бағынуға көндірді. Саргонның әскері арамейліктер мен еламдықтардың жасағын Укну өзені жағасында талқандады. Саргон Тигр және Евфраттың бір тармағын кесіп өтіп, Вавилонға жақын Дур-Ладинни қаласына жеткенде, Мардук апла-иддина қорқып кетті. Ол Вавилон халқы мен дін қызметкерлерінен аз қолдау алған болуы мүмкін, немесе Дур-Атарада әскерінің көп бөлігін жоғалтқан болуы мүмкін. Мардук апла-иддина Еламға қашып, онда патша Шутрук Нахунт II-ге көмек сұрады. Мардук апла-иддинаның кетуінен кейін Саргон оңтүстікке қарай аттанғанда көп қарсылыққа ұшырамады. Вавилон халқы қақпаларын құлшынып ашты және ол салтанатты түрде қалаға кірді. 2017 жылы Элай Саргон қаланың дін қызметкерлерімен келісім жасаған болуы мүмкін деп болжады, олардың шелдік патшадан гөрі ассириялық үстемдікті қалауы мүмкін. Қаладағы бірнеше рәсімдерден кейін Саргон өзінің әскерімен Кишке көшті, соғысты жалғастыру және қалған қарсылықты басу үшін. Мардук апла-иддина Месопотамияға оралып, өзінің туған қаласы Дур Якинге қоныстанды және қарсылық көрсетуді жалғастырды. Дур Якин бекітілді, оның қабырғаларын қоршап үлкен ор қазылды және Евфраттан қазылған канал арқылы айналасы су басқан. Су тасқынымен қоршалған Мардук апла-иддина қала қабырғасының сыртында лагерь құрды. Оның әскері Саргон әскерімен жеңілді, олар су басқан жерді кедергісіз кесіп өтті. Мардук апла-иддина ассириялықтар оның қаза тапқан сарбаздарынан олжа жинап алуды бастағанда қалаға қашып кетті. Саргон Дур Якинды қоршады, бірақ қаланы басып ала алмады. Қоршау созылған сайын келіссөздер басталды және 709 жылы Саргон Мардук апла-иддинаның өмірін сақтап қалу үшін қаланың беріліп, сыртқы қабырғаларын бұзуға келісетіні туралы келісімге келді. Мардук апла-иддина, оның отбасы және жақтастарымен бірге Еламға жер аударылып, өмір сүруге рұхсат етілді.

In 710, Sargon decided to reconquer Babylonia. To justify the impending expedition, Sargon proclaimed that the Babylonian national deity Marduk had commanded him to liberate the south from the evil Marduk apla iddina. Though Babylonia and Elam still maintained good relations, the military alliance between the two had disintegrated. Sargon used diplomacy to convince cities and tribes within Babylonia to betray Marduk apla iddina. Through secret negotiations, several tribes and cities in northern Babylonia were won over, including the city of Sippar and the tribes Bit Dakkuri and Bit Amukkani. Sargon invaded Babylonia by marching alongside the eastern bank of the river Tigris until he reached the city of Dur Athara, which had been fortified by Marduk apla iddina but was quickly defeated and renamed Dur Nabu. Sargon created a new province surrounding the city, Gambulu. Dur Athara might have been seized specifically to prevent the Elamites from sending any significant aid to Marduk apla iddina. Sargon spent some time at Dur Athara, sending his soldiers on expeditions to the east and south to convince cities and tribes to submit to his rule. Sargon's forces defeated a contingent of Aramean and Elamite soldiers by a river referred to as the Uknu. Once Sargon crossed the Tigris and one of the branches of the Euphrates and arrived at the city Dur Ladinni, near Babylon, Marduk apla iddina became frightened. He may have had little support from the people and priesthood of Babylon or had lost most of his army at Dur Athara. Marduk apla iddina fled to Elam, where he unsuccessfully petitioned King Shutruk Nahhunte II for aid. After Marduk apla iddina's departure, Sargon met little opposition on his march south. The people of Babylon opened the gates with enthusiasm and he made a triumphal entry. Elayi speculated in 2017 that Sargon may have made an agreement with the city's priests, who might have preferred Assyrian rule over a Chaldean king. After some ceremonies in the city, Sargon relocated with his army to Kish to continue the war and suppress remaining resistance. Marduk apla iddina returned to Mesopotamia, taking up residence in his home city of Dur Yakin and continuing to resist. Dur Yakin was fortified, a great ditch was dug surrounding its walls and the surrounding countryside was flooded through a canal dug from the Euphrates. Guarded by the flooded terrain, Marduk apla iddina set up his camp outside the city walls. His forces were defeated by Sargon's army, which had crossed through the flooded terrain unimpeded. Marduk apla iddina fled into the city as the Assyrians began collecting spoils of war from his fallen soldiers. Sargon besieged Dur Yakin but was unable to take the city. As the siege dragged on, negotiations were started and in 709 it was agreed that the city would surrender and tear down its exterior walls in exchange for Sargon sparing Marduk apla iddina's life. Marduk apla iddina, along with his family and supporters, were granted passage to Elam to live in exile.

Соңғы жылдар

710 жылы Вавилонды басып алғаннан кейін Саргон қала тұрғындары тарапынан Вавилон патшасы деп жарияланды және келесі үш жылды Вавилонда, Мардук Апла-иддиннің сарайында өткізді. Осы жылдары Ассирия істеріне Саргонның ұлы Сеннахирим қадағалау жасады. Саргон жыл сайынғы Вавилондық Акиту (Жаңа жыл) мерекесіне қатысып, Бахрейн мен Кипр сияқты империясының орталығынан алыс елдердің билеушілерінен құрмет пен сыйлықтар алды. Саргон Вавилониядағы түрлі ішкі мәселелермен айналысты, Борсиппадан Вавилонға жаңа канал қазып, Сиппар маңында керуендерді тонаған Хамарандықтар деп аталатын халықты жеңді. Саргонның осы кезеңдегі жазбаларында ол патшалық титулдарында дәстүрлі вавилондық элементтерді пайдаланды және Ассириядағыларға қарағанда Вавилонияда кең таралған құдайларды жиі атады. Ассириялықтардың кейбіреулері, тіпті патшалық отбасының мүшелері де Саргонның вавилондықтарға жақындығына наразылық білдірді. Саргонның болмаған кезінде империяның қалған бөлігіндегі мәселелермен оның шенеуніктері мен генералдары айналысты. Фригиялық Мидас Ассирия мүдделеріне қауіп төндірді; Ассирияның Анатолиядағы қарауындағы елдермен байланыс пен сауданы сақтап қалу үшін ассириялықтар оны мұқият бақылады. 709 жылы Кувэнің ассириялық әкімі Ашур-шарру-усур фригиялық қауіпті жоюға бел буды. Фригияға жасаған шабуылдары мен, мүмкін, Хилакку болған тау бекінісін басып алуы Мидасты қорқытып, оны Саргонның қарауындағы елге айналдырды. 709 жылы Ассирия Кипрге экспедиция жіберді. Бұл ассириялықтардың арал туралы толыққанды білім алған алғашқы реті болды. Саргон бұл жорыққа жеке қатыспады және ассириялықтар көлік үшін Леванттың қарауындағы елдерге сүйенді. Кипр алыс болғандықтан, оны бақылау қиынға соқты, бірақ экспедиция нәтижесінде бірнеше кипрлік билеушілер Саргонға салық төледі. Экспедиция кеткеннен кейін кипрліктер, шамасы, патша сарайынан жіберілген ассириялық тас қалаушының көмегімен Саргонның стеласын жасады. Стела – Ассирия патшасының ықпал ету аймағының шекарасын көрсететін және Кипрдің ассириялықтардың «таныс әлеміне» енгенін белгілейтін идеологиялық нысан болды. Стелада патшаның суреті мен сөздері болғандықтан, ол Саргонның бейнесі ретінде және оның қатысуының орнына қойылды. 709 жылы Саргонның бірі офицері Финикияның Тир қаласын қоршауға алды, себебі оның басшысы Ассириямен одақтасудан бас тартқан. Бұл Саргонның билігіндегі сирек әскери қателіктердің біріне айналды; қала Саргонның қайтыс болуына дейін бірнеше жыл бойы ассириялықтарға қарсы тұрды, содан кейін ассириялық әскерлер кері шегінді. 708 жылы Куммухтың Муталлусы себептерін білмей Ассирияға салық төлеуден бас тартып, жаңа Урарту патшасы Аргишти II-мен одақтасты. Саргон Куммухты басып алу үшін офицерлерінің біреуін жіберді. Ассириялықтар Куммухты тонап, оның жерлерін аннексиялады. Муталлу аман қалды, шамасы, Урартуға қашып кетті. Дур Шаррукин құрылысы аяқталып, он жылдық еңбектен кейін 707 жылы аяқталды. Саргон қаланың ашылуына дайындық жасау үшін Ассирияға оралды. Бір жылдан кейін ол патша сарайын Дур Шаррукинге көшірді. Салтанатты ашылу Саргонның Дур Шаррукинге «құдайларды шақыруымен» басталды, қаланың храмдарына түрлі құдайлардың мүсіндері қойылды. Саргон «барлық елдердің әміршілерін, менің жерімнің әкімдерін, хатшыларды, қарауылдаушыларды, ақсүйектерді, шенеуніктерді және Ассирияның ақсақалдарын» үлкен тойға шақырды. Қаланың құрылысына көмектескен қарапайым халық та тойға шақырылып, патшамен бірге залда тамақтанды. Жаңа астана ашылғаннан кейін көп ұзамай тығыз қоныстанды.

After he took Babylon in 710, Sargon was proclaimed king of Babylon by the citizens of the city and spent the next three years in Babylon, in Marduk apla iddina's palace. Affairs in Assyria were in these years overseen by Sargon's son Sennacherib. Sargon participated in the annual Babylonian Akitu (New Years) festival and received homage and gifts from rulers of lands as far away from the heartland of his empire as Bahrain and Cyprus. Sargon engaged himself in various domestic affairs in Babylonia, digging a new canal from Borsippa to Babylon and defeating a people called the Hamaranaeans that had been plundering caravans near Sippar. In Sargon's inscriptions from this time, he used some traditionally Babylonian elements in his royal titles and frequently mentioned deities popular in Babylonia rather than those popular in Assyria. Some Assyrians, even members of the royal family, disagreed with Sargon's pro Babylonian attitude. In Sargon's absence, developments in the rest of the empire were dealt with by his officials and generals. Midas of Phrygia remained a threat to Assyrian interests; to ensure that communication and trade remained open to Assyrian vassals in Anatolia, the Assyrians carefully monitored him. In 709, the Assyrian governor of Quwê, Ashur sharru usur personally resolved to end the Phrygian threat. His raids into Phrygia and the capture of a mountain fortress, perhaps Hilakku, frightened Midas, who willingly became Sargon's vassal. In 709, Assyria sent an expedition to Cyprus. This was the first time that the Assyrians gained detailed knowledge of the island. Sargon did not personally participate in the campaign and the Assyrians relied on their Levantine vassals for transportation. Because Cyprus was far away, actually controlling the island would have been difficult, but the campaign resulted in several Cypriote rulers paying tribute to Sargon. After the departure of the expedition, the Cypriotes, probably with the aid of an Assyrian stonemason sent by the royal court, fashioned the Sargon Stele. The stele was an ideological marker indicating the boundary of the Assyrian king's sphere of influence and to mark the incorporation of Cyprus into the Assyrians' "known world". Since it had the king's image and words on it, it served as a representation of Sargon and a substitute for his presence. In 709, one of Sargon's officers besieged the Phoenician city of Tyre after its leader refused to ally with Assyria. It proved to be one of the few military blunders of Sargon's time; the city resisted the Assyrians for several years until Sargon's death, after which the Assyrian army left. In 708, Mutallu of Kummuh withheld his tribute to Assyria for unknown reasons and allied with the new Urartian king Argishti II. Sargon sent one of his officers to capture Kummuh. The Assyrians heavily plundered Kummuh and annexed its lands. Mutallu survived, probably escaping to Urartu. Dur Sharrukin was completed in 707 after a decade of construction. Sargon returned to Assyria to prepare the city's inauguration. A year later, he moved the royal court to Dur Sharrukin. The inauguration began with Sargon "inviting the gods" to Dur Sharrukin, placing statues of various gods in the city's temples. Sargon invited "princes of (all) countries, the governors of my land, scribes and superintendents, nobles, officials and elders of Assyria" to a great feast. The common people who had helped build the city were also invited to partake in the celebration, dining in the same hall as the king. Already shortly after its inauguration, the new capital was densely populated.

Соңғы жорық және өлім

Саргонның соңғы жорығы мен өлімі туралы сақталған деректер аз. Ассириялық есімдер тізімі мен Бабыл жылнамаларына сүйенсек, оқиғалардың ең ықтимал барысы 705 жылдың жазының басында Саргон өзіне қарсы көтерілген Табалға қарсы жорыққа шыққан болуы мүмкін. Бұл жорық Табалды Ассирияның бақылауына алуға жасалған соңғы әрекет болды. Саргонның өзі Табалға қарсы жорықты нелістен басқарғаны белгісіз, өйткені оның шенеуніктері мен генералдары көптеген жорықтарды жүргізген. Табал Ассирия империясына нақты қауіп төндірмеді. Элайидің пікірінше, Саргон бұл жорықты Дур Шаррукиндегі тыныш сарай өмірінен қызықты алаңдату ретінде қараған болуы мүмкін. Саргонның соңғы жорығы апатқа ұшырады. Анатолияның бір жерінде Кулуммалық Гурди, көбінесе белгісіз болған тұлға, ассириялық лагерьге шабуыл жасады. Гурди сол кезде Табалдағы көтерілісшілермен одақтасқан киммерийлердің тайпа басшысы немесе Анатолиядағы жергілікті билеуші болған деп есептеледі. Нәтижесінде болған шайқаста Саргон қаза тапты. Шабуылдан қашқан ассириялық сарбаздар патшаның денесін қайтарып ала алмады. Саргон Дур Шаррукиннің ашылуынан кейін бір жылдан астам уақыт өткен соң қайтыс болды.

Отбасы және балалар

Сальманеср V Саргонның бауыры болғанымен, Саргонның кіші бауыры Син ахуусур (Sîn ahu usur) болды, ол 714 жылы Саргонның патшалық атты әскерінің қолбасшысы болды. 706 жылы Дур Шаррукиннің ашылуынан кейін, оған жаңа астанада жеке резиденция берілді. Ол үлкен везирдің ықпалды лауазымын атқарған сияқты. Саргонның екі әйелі белгілі: Раима (Раима) және Аталия (Аталия). Аталия Саргонның патшайымы болған; оның қабірі 1989 жылы Нимрудта табылды. Зерттеушілердің басым көпшілігінің пікірінше, Ассирия патшаларының бірнеше әйелі болуы мүмкін, бірақ бір уақытта тек бір әйел ғана патшайым ретінде танылған. Алғашқыда Сеннахирим Аталияның ұлы деп есептелген, бірақ қазір ол Раиманың ұлы екені мәлім, себебі 2014 жылы аударылған Ассурдан табылған стела Раиманы оның анасы деп көрсетеді. Раиманың Саргонның патшайымы болғанына ешқандай дәлел жоқ. Аталия Саргоннан ұзақ өмір сүрген деп саналады және 1989 жылы табылған оның қалдықтары оның қайтыс болған кезде шамамен 30-35 жаста болғанын көрсетеді. Раима Аталиядан әлдеқайда үлкен болуы керек, өйткені ол 745 жылы Сеннахиримді дүниеге әкелді. Раима Саргоннан кейін де өмір сүрген болуы мүмкін, өйткені б.з.д. 692 жылы Сеннахирим жазған бір жазуда ол туралы айтылады, бірақ бұл оның өлімінен кейін жазылған болуы да мүмкін. Саргонның Сеннахирим туылмас бұрын кем дегенде екі ұлы болған, бірақ олар Сеннахирим туғанға дейін қайтыс болған. Бұл туралы Сеннахиримнің аты, аккад тілінде Sîn ahhī erība, "[Құдай] Син бауырларды алмастырды" дегенді білдіреді. Сеннахирим сияқты, үлкен ұлдары да Раиманың ұлдары болған. Саргоннан кейін патшалыққа отырған Сеннахирим (705–681) Саргонның билікке келген кезде ересек болған. Ол Саргонның тұсында тәж мұрагері болып тағайындалды және империяны басқаруда әкесіне көмектесті; ол Ассирия тыңшылар желісінен ақпарат жинап, оны қорытындылауға көмектесті. Саргонның Сеннахиримнен кіші кем дегенде екі баласы болған, бірақ олардың есімдері белгісіз. Олардың бар екендігі Саргонның билік кезеңінде жазылған бір хатта көрсетілген: "Ассириядағы тәж мұрагері Сеннахирим және ханның барлық ұлдары/қыздары". Саргонның жалғыз қызы Ахат Абиша (Ahat Abiša) болды, ол Табалдың Амбарисіне үйленді. 713 жылы Саргон Амбаристі тақтан түсіргеннен кейін, Ахат Абиша, мүмкін, Ассирияға қайтып келген.

In addition to Shalmaneser V probably being Sargon's brother, Sargon had a younger brother, Sin ahu usur (Sîn ahu usur), who was by 714 the commander of Sargon's royal cavalry guard. After the inauguration of Dur Sharrukin in 706, he was granted his own residence in the new capital. He appears to have held the influential position of grand vizier. Two wives of Sargon are known: Ra'ima (Ra'īmâ) and Atalia (Ataliā). Atalia was Sargon's queen; her tomb was discovered in Nimrud in 1989. The general assumption among researchers is that Assyrian kings could have multiple wives, but only one woman at a time could be recognized as queen. Sennacherib was once believed to have been Atalia's son, but he is now known to have been the son of Ra'ima, since a stele from Assur, translated in 2014, explicitly refers to Ra'ima as his mother. There is no evidence that Ra'ima was ever Sargon's queen. Atalia is believed to have outlived Sargon and her remains found in 1989 indicate that she was aged approximately 30–35 at the time of death. Ra'ima must have been significantly older than Atalia given that she gave birth to Sennacherib 745. It is possible that Ra'ima also outlived Sargon since an inscription written by Sennacherib 692 BC references her, though it might have been written after her death. Sargon had at least two sons before Sennacherib was born, though they died prior to Sennacherib's birth, indicated by Sennacherib's name, Sîn ahhī erība in Akkadian, meaning "[the god] Sîn has replaced the brothers". Like Sennacherib, the older sons were presumably sons of Ra'ima. Sennacherib, who succeeded Sargon as king (705–681), was an adult at the time of Sargon's accession. He was named crown prince early in Sargon's reign and assisted his father in running the empire; he helped collect and summarize intelligence reports from the Assyrian spy network. Sargon had at least two children younger than Sennacherib, though their names are unknown. Their existence is indicated by a letter from Sargon's reign mentioning "Sennacherib, the crown prince [and all] the princes/children of the king (who are) [in] Assyria". Sargon's only known daughter was Ahat Abisha (Ahat Abiša), who married Ambaris of Tabal. When Ambaris was dethroned by Sargon in 713, Ahat Abisha probably returned to Assyria.

Жауынгер патша

Саргон II – сарбаз патша және жаулап алушы, ол өз әскеріне жеке басшылық етті және Саргон сияқты әлемді жаулап алуды армандады. Саргон әлемдік үстемдікпен байланысты Месопотамияның дәстүрлі атақтарын, мысалы, "әлемнің патшасы" және "дүние төрт бұрышының патшасы", сондай-ақ "үлкен патша" және "қуатты патша" сияқты билікті қабылдады. Жаңаассириялық патшалардың атақтары қалыптасқан болғанымен, олар көбінесе өздерінің ерекше қасиеттері мен ұмтылыстарын көрсету үшін қосымша эпитеттерді пайдаланды. Саргонның эпитеттері оны жеңіске жете алмайтын жауынгер ретінде бейнелейді, мысалы, "қуатты батыр, қорқынышпен қапталған, жауды жеңу үшін қаруын жіберген, батыл жауынгер, билікке келген күнінен бастап оған теңдес билеуші болған жоқ, жеңімпаз немесе бәсекелессіз". Саргон өзінің барлық жерде болушы және жауынгерлікке құштар патша ретінде танылғысы келді. Саргонның барлық науқандарда майдан желінде шайқасқаны екіталай, себебі бұл империяға үлкен қауіп төндіретін еді, бірақ ол өзінің алдыңғылары мен ізбасарларына қарағанда соғысқа қатысуға көбірек қызығушылық танытқаны анық және ол соңында шайқаста қаза тапты. Саргон өте табысты әскери стратегияшы болды, ол кең тыңдау желісін қолданды, ол әкімшілік және әскери іс-әрекеттер үшін пайдалы болды, сондай-ақ науқан кезінде барлау үшін жақсы дайындалған барлаушыларды пайдаланды. Ассирия империясы өзінің барлық жауларынан әлдеқайда күшті болғанымен, осы жаулар империяны қоршап алды. Бір уақытта бір нысанаға ғана шабуыл жасауға болатындықтан, апаттан сақтану үшін оларды сақтап таңдау қажет еді. Саргон бірнеше рет жауларын алдады, мысалы, Урартумен соғыста күтпеген бағытты таңдау арқылы. Саргонның жылдам әрекет ету және қиындықтарға бейімделу қабілеті оны бұрынғылардан ерекшелендірді. Саргон ассириялық армияны да нығайтты; ол ат әскерінің соғыс әлеуетін бағалаған алғашқы ассириялық патша болды және түрлі жаңалықтар енгізді, соның ішінде белгілі бір жылқы тұқымдарын таңдады, жалдамалы ат әскерін пайдаланудың жаңа әдістерін жасады. Оның хаттарының мазмұнына сүйенсек, Саргон тәлім-тәрбие мен мойынсұнушылықты құлшыныш арқылы емес, қорқыныш арқылы қамтамасыз еткенін көреміз. Әскер жинағанда, ол кейде оларды Ассирияның ең мықты жауларына қарсы қолданылған жазалармен қорқытты. Ассирияның жауларына қарсы осындай жазалар туралы көптеген жазбалар бар болғанымен, Саргонның қорқытулары орындалғанына ешқандай дәлел жоқ – олардың орындалмауы ықтимал. Көп жағдайда жауынгерлер өздері де жауларына жазалау шараларын қолданғандықтан, қауіп-қатерлердің өзі жеткілікті болды. Осы тәсілге қарамастан, Саргон әскерде танымал болды; оған қарсы әскер көтерілісі туралы жазбалар жоқ, сондай-ақ әскер офицерлерінің сөз байласуына қатысқандары туралы деректер де жоқ. Сонымен қатар, ассириялықтардың әскерге аттануының басты себебі патшаның қатерінен емес, жеңіске жеткеннен кейін алынатын жиі олжа болуы мүмкін.

Sargon II was a warrior king and conqueror who commanded his armies in person and dreamt of conquering the world like Sargon of Akkad. Sargon assumed traditional Mesopotamian titles relating to world domination, such as "king of the universe" and "king of the four corners of the world", and great power, including "great king" and "mighty king". Although Neo Assyrian kings' titles were formulaic, they typically used additional epithets to highlight their unique qualities and aspirations. Sargon's epithets present him as if he were an invincible warlord, for example, "mighty hero, clothed with terror, who sends forth his weapon to bring low the foe, brave warrior, since the day of whose (accession) to rulership, there has been no prince equal to him, who has been without conqueror or rival". Sargon wished to be seen as an omnipresent and eager warrior. Sargon is unlikely to have fought on the frontlines in all campaigns since this would greatly have jeopardized the empire, but it is clear that he was more interested in participating in war than his predecessors and successors and he did eventually die in battle. Sargon was a highly successful military strategist who employed an extensive spy network, useful for administration and military activities, and employed well trained scouts for reconnaissance when on campaign. Even though the Assyrian Empire was vastly more powerful than any of its enemies, these enemies also surrounded the empire. Because only one target could be attacked at a time, they had to be picked wisely in order to avoid disaster. Sargon outwitted his enemies on multiple occasions, for instance through the unexpected route he took in the war with Urartu. Sargon's ability to quickly react and adapt to setbacks distinguished him from his predecessors. Sargon also strengthened the Assyrian army; he was the first Assyrian king to appreciate the war potential of cavalry and made various innovations, including picking certain breeds of horses, developing new methods of harnessing and recruiting mercenary cavalry. Based on the contents of his letters, Sargon seems to have ensured discipline and obedience through fear rather than inspiration or adoration. When raising troops, he at times threatened them with the same type of punishments enacted against Assyria's worst enemies, should they disobey him. Unlike the numerous records of such punishments against Assyrian enemies, there is no evidence that Sargon's threats were realized—it is unlikely that they ever were. Because the soldiers in many cases had themselves participated in punishments against their enemies, the threats themselves were probably sufficient. Despite this approach, Sargon was not unpopular with the military; there are no records of army uprisings against him, nor of any army officers engaging in conspiracies. It is also probable that the main motivating factor for Assyrians serving in the army was not being threatened by the king, but rather the frequent spoils of war that could be taken after victories.

Атақ-даңққа ұмтылу

Ассирия патшаларының көбі өздерінің бұрынғыларынан басым түсуді және даңқты басшылар ретінде танылуды қалады. Саргон барлық алдыңғы патшалардан, тіпті Аққад патшасы Саргондан да жоғары көтерілуге талпынды. Ол жеке тұлғасына табынуды орнатып, дамытты, мысалы, өзін қаһарлы патша ретінде бейнелейтін стелалар жасап, оларды империяның түкпір-түкпірінде, көбінесе көпшілікке көрінетін орындарда, жиі қолданылатын жолдар сияқты жерлерге орналастырды. Саргон Дур Шаррукиндегі сарайының қабырғаларын өзінің және оның жетістіктерін көрсететін рельефтермен әсемдеді. Ол болашақ ұрпақтардың өзін ең ұлы патшалардың бірі деп есептеуін үміттенеді. Саргонның атақ-даңққа құштарлығы Дур Шаррукинде де көрінеді, ол, мүмкін, негізінен идеологиялық мәлімдеме ретінде салынған, өйткені оның орналасқан жерінің айқын артықшылығы болмады. Аққад қаласын негіздеуші ретінде Аққадтың Саргоны құрғандығынан шабыттанған Саргон II Дур Шаррукинді өзінің даңқы үшін салдырды және қала мен оның басқа да құрылыс жұмыстарын ұрпақтар бойы есте сақтау үшін салған еді. Дур Шаррукиндегі жазбалар Саргонның алтын ғасырды бастау және жаңа әлемдік тәртіпті орнату ниетін көрсетеді. Олар сондай-ақ Саргонның еңбектерін жоятындарды айыптайды және болашақ патшаларды оның есімін құрметтеуге шақырады. Саргонның құлшынған тағы бір тұлғасы – ежелгі Шумер патшасы Гилгамеш, Саргон заманында негізінен «Гилгамеш жырларынан» белгілі болған. Сақталған бірнеше мәтіндерде Саргон II-нің ерліктері осы жырмен салыстырылды. Саргонның жазбаларында Урартуға қарсы жорықтарда Саргонның урартиандармен ғана емес, сонымен қатар жер-сумен де күресіп жатқандай көрінеді. Таулардың Саргонның жорығына қарсы тұрып, қылыштар мен найзалар сияқты көтерілгендей сипатталған бөлімі, ассириялық оқырмандарға «Гилгамеш жырларының» ұқсас бөлімін еске түсірген болар, бұл Саргонның ежелгі батырдың қауіп-қатеріне тең екенін көрсетеді. Дур Шаррукиндегі алып рельефте арыстанды құшақтап тұрған күшті адам бейнеленген. Бұл рельефте оның кім екенін көрсететін жазу болмаса да, ғалымдар оны көбінесе Гилгамештің суреті деп санайды. «Гилгамеш жырларында» Гилгамеш, нақты өлместікке қол жеткізе алмаса да, Урукты қоршаған әсерлі қабырғаны салған арқылы бір түрлі өлместікке қол жеткізеді, бұл құрылыс жұмысы одан кейін де оның есімін сақтап қалады.

Nearly all Assyrian kings wished to outdo their predecessors and be remembered as glorious rulers. Sargon aspired to surpass all previous kings, even Sargon of Akkad. He established and cultivated his own cult of personality, for instance through having stelae made with depictions of him as a formidable king and placing these across the empire, often in highly visible places such as frequented passageways. In his palace in Dur Sharrukin, Sargon decorated the walls with reliefs depicting himself and his achievements. He hoped that future generations would regard him as one of the greatest kings. Sargon's aspiration for renown is also reflected in Dur Sharrukin, which was likely founded mainly as an ideological statement given its location's lack of obvious merit. Perhaps inspired by Sargon of Akkad being credited as the founder of the city of Akkad, Sargon II built Dur Sharrukin for his own glory and intended the city, and his various other building works, to preserve his memory for generations to come. The inscriptions in Dur Sharrukin evoke Sargon's desire to initiate a golden age and to mark the beginning of a new world order. They also condemn those who would destroy Sargon's works and encourage future kings to honor his memory. In addition to Sargon of Akkad, another figure idolized by Sargon II was the ancient Sumerian ruler Gilgamesh, chiefly known in Sargon's time through the Epic of Gilgamesh. In several surviving texts, Sargon II's feats were implicitly compared to the legend. In Sargon's inscriptions, the campaign against Urartu includes portions where it seems that Sargon is fighting not only the Urartians but also the landscape itself. A section where the mountains are described as if they are rising up as swords and spears to oppose Sargon's advance would probably have reminded Assyrian readers of a similar section in the Epic of Gilgamesh, implying that Sargon faced dangers equal to those of the ancient hero. A giant relief at Dur Sharrukin depicts a muscular man holding a lion to his chest. Though the relief bears no inscription that proves its identity, scholars generally identify it as a depiction of Gilgamesh. In the Epic of Gilgamesh, Gilgamesh, though failing to gain actual immortality, achieves a type of immortality through his creation of an impressive wall surrounding Uruk, a building work that will outlast him and perpetuate his memory.

Әділет қорғаушысы

Саргон өзін "әділдікті қорғаушы" деп атады және өзін "әділдік пен құқықты сақтау", "күшсіздерге нұсқау беру" және "әлсіздерге зиян келтірмеу" үшін Құдайдан тағайындалған деп санады. Саргон өзінің билігіндегі халықтың қауіпсіздігі мен әуселесін қамтамасыз ету үшін жұмыс істеді. Тиглат-Пилесердің тұсында ассириялықтар бағындырылған шетелдік халықтарды ассимиляциялау және қосуға белсенді түрде кірісті. Саргон бұл саясатты жалғастырып, кеңейтті, шетелдіктерді түпкі ассириялықтармен тең дәрежеге қойды. Саргонның жаулап алу туралы есептерінде жаңа территориялардың халқына да, Ассирияның орталық аймағындағы халыққа да бірдей салық салынғаны нақты айтылған. Саргон сондай-ақ ассимиляцияны, мәдени араласуды және ассириялық өмір салтын күшпен таңудың орнына үйретуді ынталандырды. Мысалы, Дур Шаррукиннің құрылысы туралы есептердің бірінде былай делінген:

Саргонның билігінде патша сарайындағы әйелдердің күші мен ықпалы артты. Ол патшайымға бағынышты жаңа әскери бөлімдер құрды, олар Саргонның ізбасарларының тұсында көлемі мен әртүрлілігі жағынан өсті. Бұл бөлімдер империяның әскери күшінің бір бөлігі болды және жорықтарға қатысты. Саргонның мұндай қадамға не себеп болғаны белгісіз, бірақ ол ықпалды шенеуніктердің ықпалын азайту мақсатымен сенімді туыстарына, соның ішінде әйелдерге билік пен жауапкершілікті жүктеуді көздеген болуы мүмкін. Түртану лауазымы екіге бөлінді, олардың бірі патшайымның әскеріне берілді. Ассириялық патшалық идеологиясында Ассирия патшасы Ашшурдың құдайдан тағайындалған, өлшеулі өмірі бар өкілі саналды. Патша Ассирияны кеңейтудің моральдық, адамгершілік және қажетті міндеті деп есептелді, өйткені Ассирияның шегінен тыс жерлер өркениетсіз және Ассирия империясының ішіндегі ғаламдық және құдайлық тәртіпке қауіп төндіретін деп саналды. Осылайша, экспансия хаосты өркениетке айналдырудың моральдық міндеті ретінде қарастырылды. Ассирия билігіне қарсылық көрсету құдайдың еркіне қарсы күрес ретінде қарастырылды; бүлікшілер мен жаулар құдайдың дүниелік тәртібіне қарсы қылмыскерлер болып есептелді және жазаға лайық болды. Саргонның жазбаларында жау әскерлерінің денелерімен тау аңғарларын толтыру және тұтқындардың көздерін жою сияқты кейбір қатыгездіктер тіркелгенімен, Саргонның жазбаларында басқа патшалардың (мысалы, Ашурнасирпал II) жазбаларынан айырмашылығы, көп ашық садизм байқалмайды. Ассирия патшалары жасаған қатыгездіктердің көпшілігі сарбаздар мен элитаға ғана бағытталған; 2016 жылға дейін Саргонның белгілі жазулары мен рельефтерінде бейбіт тұрғындарға зиян келтірілгені көрсетілмеген. Көптеген басқа ассириялық патшалардың айырмашылығы, Саргон тек агрессия арқылы билік жүргізбеді, сонымен қатар бірнеше шетелдік билеуші топтармен және сыртқы патшалармен жақсы қарым-қатынас жасады, адал вассалдарды марапаттады, одақтарды нығайтуға тырысты және бірнеше рет тәубеге келген жауларын кешірді. Саргон өзін ерекше епті деп санайтын, алдыңғыларынан да ақылды болды. Ол ассириялық жоғары топтың әдеттегі білімін алған болуы мүмкін, аккад және шумер тілдерін, сондай-ақ арифметиканы үйренген. Саргон өнер мен әдебиет саласында да білім алған болуы мүмкін; ол сарайында кітапхана салып, сарай қабырғаларын өнер туындыларымен безендірді. Саргон жазу және хатшылық мәдениетін белсенді түрде қолдады; Саргонның тұсында сарай ғалымдары бұрынғыдан да, кейінгі кездерден де танымал болды. Саргонның тұсынан мыңнан астам клинопись хаттары белгілі, бұл оның үш ізбасарының тұсынан табылган хаттардың жалпы санынан көп.

The power and influence of the women at the royal court was increased in Sargon's reign. He created new military units subservient to the queen, which grew in size and diversity under Sargon's successors. These units were part of the military might of the empire and participated in campaigns. Sargon's motivation is not known, but perhaps he wanted to reduce the influence of powerful officials by delegating authority and responsibilities to trusted relatives, including women. The office of turtanu was split into two, one being assigned to the forces of the queen. In Assyrian royal ideology, the Assyrian king was the divinely appointed mortal representative of Ashur. The king was seen as having the moral, humane and necessary obligation to extend Assyria since lands outside Assyria were regarded to be uncivilized and a threat to the cosmic and divine order within the Assyrian Empire. Expansionism was thus cast as a moral duty to convert chaos to civilization. Resistance against Assyrian rule was seen as fighting against divine will; rebels and enemies were criminals against the divine world order, deserving punishment. Though some atrocities are recorded in Sargon's inscriptions, including "filling the mountain valleys" with the bodies of enemy soldiers and gouging out the eyes of prisoners, Sargon's inscriptions do not appear to contain much overt sadism (unlike the inscriptions of some other kings, such as Ashurnasirpal II). Atrocities enacted by Assyrian kings were in most known cases directed only towards soldiers and elites; as of 2016 none of the known inscriptions or reliefs of Sargon mention or show harm being done to civilians. Unlike virtually all other Assyrian kings, Sargon did not solely exert dominion through aggression, but maintained good relations with several foreign ruling classes and external kings, rewarded loyal vassals, worked to seal alliances, and several times spared and forgave repentant enemies. Sargon saw himself as exceptionally intelligent, more so than any of his predecessors. It is probable that he received the usual education of the Assyrian upper class, learning both Akkadian and Sumerian, as well as some arithmetic. Sargon was perhaps also educated in art or literature; he built a library in his palace and covered the palace walls in artwork. Sargon heavily promoted writing and scribal culture; court scholars became more prominent in Sargon's reign than both before and after. Over a thousand cuneiform letters are known from Sargon's time, more than from the reigns of his three successors combined.

Саргон ұмытылды

Саргонның ежелгі Ассириядағы мұрасы оның өлімінің жолымен ауыр зардап шекті; әсіресе, оның денесін таба алмауы Ассирия үшін зор психологиялық соққы болды. Осы оқиға мен теологиялық салдары оның ізбасарларының билігін ондаған жылдар бойы қиындатты. Ежелгі ассириялықтар жерленбеген өлгендердің арбаққа айналып, тірілерді мазалап, қуалайтынына сенген. Саргонның өмірі азапқа толы болатынына сенеді, оның рухы жер бетінде мәңгі тынышсыз және ашық жүретін еді. Саргонның қазасы туралы жаңалық Ассирияның орталық аймақтарына жеткеннен кейін, ықпалды кеңесші және жазушы Набу-зуқуп-кена Гилгамеш дастанының XII тақтасын көшірді. Бұл тақтада Саргонның өліміне ұқсас бөлім бар, ондағы аянышты жағдайлар егжей-тегжейлі сипатталған, бұл жазушыны таңқалдырып, қатты мазалады. Левантта Саргонның мақтанышы күлкіге қалды. Киелі кітаптағы Ишая кітабындағы шетелдік билеушінің сөзі Саргонға қатысты деп саналады. Сеннахирим әкесінің өлімінен қатты қорқып, үлкен қайғыға батты. Ассириолог Эккарт Фрам Сеннахиримнің осы оқиғадан соншалықты әсерленгендіктен, ол жарақаттан кейінгі стресс синдромынан зардап шегуі мүмкін деп есептейді. Сеннахирим болған оқиғаны қабылдай да, түсіне де алмады. Саргонның шайқаста қаза табуы және оны жерлемеуі, оның ауыр және кешірілмейтін күнә жасағанын, сондықтан құдайлар оны тастап кеткенін көрсетеді. Сеннахирим Саргонның Вавилон құдайларын ренжітіп, қаланың билігін басып алғаны үшін олардың наразылығына ұшырағанын болжайды. Сеннахирим Саргоннан алыстауға тырысып, оның есімін құрметтеу үшін ешқандай жазба немесе құрылыс жасаған жоқ. Оның алғашқы құрылыс жобаларының бірі – жер асты құдайы Нергалға арналған ғибадатхананы қалпына келтіру болды, бұл, мүмкін, Саргонның тағдырына қатысы бар деп саналған құдайды ынаюға бағытталған. Сеннахирим сондай-ақ, Дур-Шаррукин жаңа және патша сарайын орналастыру үшін салынған болса да, астананы Ниневияға көшірді. Саргон өзінің билігінің бір бөлігін Гилгамешке негіздегендіктен, Фрам Сеннахиримнің Гилгамеш дастанының ықпалымен Дур-Шаррукиннен бас тартқанын айтады. Мұндай қуатты патшаның ашулы және ашыққан рухынан қорқуы, Сеннахиримнің онда билік жүргізе алмайтынына себеп болуы мүмкін. Сеннахирим империяны Саргонның бейнесінен және оның істерінен арылту үшін көп күш жұмсады. Саргонның Ассурдағы ғибадатханада салған бейнелері аула деңгейін көтеру арқылы жасырылды, ал Саргонның әйелі Аталия қайтыс болғанда дәстүрлі рәсімдерді ескермей, бір табутқа басқа әйелмен бірге асығыс жерленді. Осыған қарамастан, Сеннахирим 704 жылы Гурдиді өлтіру және, мүмкін, Саргонның денесін қайтарып алу үшін Табалға экспедиция жіберіп, әкесінің өліміне кек қайтаруға тырысты; оның сәтті болғаны белгісіз. Сеннахиримнің билігінен кейін Саргон кейде кейінгі патшалардың атасы ретінде еске алынды. Ассирия біздің заманымыздан бұрын VII ғасырдың соңында құлады. Солтүстік Месопотамияның жергілікті халқы ежелгі Ассирияны ешқашан ұмытпаса да, Батыс Еуропадағы Ассирия туралы білім келесі ғасырларда классикалық авторлардың жазбалары мен Киелі кітаптан алынды. Сеннахиримнің күш-жігерінің арқасында Саргон осы еңбектер жазылған кезде жақсы есте қалмады. Саргон 19 ғасырда Дур-Шаррукиннің қайта ашылуына дейін ассириологияда белгісіз болды. Оның есімі Киелі кітапта бір рет кездеседі (Ишая 20.1) және ол классикалық дереккөздерде аталмайды. Ассириологтар бұл есімнің Киелі кітапта кездесуіне орай, оны жақсы белгілі патшалардың бірі, әдетте Салманасер, Сеннахирим немесе Есархаддонның екінші аты деп санады.

Sargon's legacy in ancient Assyria was severely damaged by the manner of his death; in particular, the failure to recover his body was a major psychological blow for Assyria. The shock and theological implications plagued the reigns of his successors for decades. The ancient Assyrians believed that unburied dead became ghosts that could come back and haunt the living. Sargon was believed to be doomed to a miserable afterlife; his ghost would wander the Earth, eternally restless and hungry. Soon after the news of Sargon's death reached the Assyrian heartland, the influential advisor and scribe Nabu zuqup kena copied Tablet XII of the Epic of Gilgamesh. This tablet contains a section eerily similar to Sargon's death, with the miserable implications described in detail, which must have left the scribe stunned and distressed. In the Levant, Sargon's hubris was mocked. It is believed that a foreign ruler chided in the Biblical Book of Isaiah is based on Sargon. Sennacherib was horrified by his father's death. The Assyriologist Eckart Frahm believes that Sennacherib was so deeply affected that he began suffering from posttraumatic stress disorder. Sennacherib was unable to acknowledge and mentally deal with what had transpired. Sargon's dishonorable death in battle and his lack of a burial was seen as a sign that he must have committed some serious and unforgivable sin that made the gods completely abandon him. Sennacherib concluded that Sargon had perhaps offended Babylon's gods by taking control of the city. Sennacherib did everything he could to distance himself from Sargon and never wrote or built anything to honor Sargon's memory. One of his first building projects was restoring a temple dedicated to Nergal, god of the underworld, perhaps intended to pacify a deity possibly involved with Sargon's fate. Sennacherib also moved the capital to Nineveh, despite the fact that Dur Sharrukin was entirely new and built to house the royal court. Given that Sargon modelled parts of his reign on Gilgamesh, Frahm believes that it is possible that Sennacherib abandoned Dur Sharrukin on account of the Epic of Gilgamesh. The furious and hungry spirit of a mighty king might have been feared to mean that Sennacherib would be unable to hold court there. Sennacherib spent a lot of time and effort to rid the empire of Sargon's imagery and work. Images Sargon had created at the temple in Assur were made invisible through raising the level of the courtyard and Sargon's queen Atalia was buried hastily when she died, without regard to traditional burial practices and in the same coffin as another woman. Despite this, Sennacherib attempted to avenge his father, sending an expedition to Tabal in 704 to kill Gurdî and perhaps retrieve Sargon's body; whether it was successful is not known. After Sennacherib's reign, Sargon was sometimes mentioned as the ancestor of later kings. Assyria fell in the late 7th century BC. Though the local population of northern Mesopotamia never forgot ancient Assyria, knowledge of Assyria in Western Europe throughout the centuries thereafter derived from the writings of classical authors and the Bible. Due to the efforts of Sennacherib, Sargon was poorly remembered by the time these works were written. Sargon was obscure in Assyriology prior to the rediscovery of Dur Sharrukin in the 19th century. His name appears once in the Bible (Isaiah 20.1) and he is not mentioned in classical sources. Assyriologists were puzzled by the name's appearance in the Bible and tended to identify it as a second name of one of the better known kings, typically Shalmaneser, Sennacherib or Esarhaddon.

Саргон қайтадан табылды

Еуропалық зерттеушілер мен археологтар Месопотамияның солтүстігінде 19 ғасырдың басында қазба жұмыстарын бастады. Осы шамада кейбір ғалымдар Саргонды Салманасер мен Санхейриб арасындағы жеке патша деп қарастыра бастады. Дур Шаррукин кездейсоқ жағдайда табылды; Пол Эмиль Ботта 1843 жылы Ниневияда қазба жұмыстарын жүргізіп жатқанда, жергілікті тұрғындардан оның жайлы естіген. Ботта мен оның көмекшісі Виктор Плейс басшылығымен, сарайдың дерлік барлық бөлігі, сондай-ақ айналасындағы қаланың бір бөлігі қазылып алынды. 1847 жылы Лувр мұражайында Саргон сарайынан табылған заттардан тұратын алғашқы ассириялық мүсіндер көрмесі өтті. Боттаның 1849 жылы жарияланған еңбегі ерекше қызығушылық тудырды. Дур Шаррукинде қазылған көптеген нәрсе өз орнында қалдырылса да, рельефтер мен басқа да артефакттар Лувр, Чикаго университетінің Шығыс институты және Ирак мұражайы сияқты әлемнің әртүрлі жерлерінде көрсетілді. 1845 жылы Исидор Лёвенстерн Саргонның Дур Шаррукиннің құрылысшысы болғанын алғашқы болып айтты, бірақ бұл тұжырымын клинописьтің дұрыс емес оқылуына негіздеді. Клинописьтің мағынасы ашылғаннан кейін, археолог Адриен Превост де Лонпьер 1847 жылы патшаның аты Саргон екенін растады. Талқылаулар мен пікірталастар бірнеше жылға созылды және Саргонды ассириологтар 1860 жылдарға дейін жеке патша ретінде толыққанды мойындамады. Оның заманынан қалған көптеген деректердің арқасында Саргон көптеген ізашарлары мен мұрагерлерінен, сондай-ақ ежелгі Аккад Саргонынан жақсы белгілі. Қазіргі ассириологтар Саргонды, оның билігінде жүзеге асырған саяси және әскери реформалары мен ассириялық территорияның кеңеюі ескере отырып, ең маңызды ассириялық патшалардың бірі деп санайды. Саргон тұрақты және күшті империя қалдырды, бірақ оны басқару оның ізбасарлары үшін қиын болды. Санхейриб өзінің билігіне қарсы бірнеше көтерілістерге тап болды, олардың кейбіреулері Саргонның өліміне байланысты болды, бірақ олардың барлығы соңында жеңіліске ұшырады. Элай 2017 жылы Саргонды "империяның нағыз негізін қалаушы" және "өмірінде барлық ісінде сәтті болған, бірақ өлімінде толық сәтсіздікке ұшыраған" адам деп бағалады. 20 ғасырдың басынан бері Саргон есімі қазіргі ассириялықтар арасында кең таралған.

European explorers and archaeologists first began excavations in northern Mesopotamia in the early 19th century. Around this time some scholars began to place Sargon as a distinct king between Shalmaneser and Sennacherib. Dur Sharrukin was found by chance; Paul Émile Botta was conducting excavations at Nineveh when he heard about it from locals in 1843. Under Botta and his assistant Victor Place, virtually the entire palace was excavated, as were portions of the surrounding town. In 1847, the first ever exhibition on Assyrian sculptures was held in the Louvre, composed of finds from Sargon's palace. Botta's report on his findings, published in 1849, garnered exceptional interest. Though much of what was excavated at Dur Sharrukin was left in situ, reliefs and other artifacts have been exhibited across the world, including the Louvre, the Oriental Institute of the University of Chicago and the Iraq Museum. In 1845, Isidore Löwenstern was the first to suggest that Sargon was the builder of Dur Sharrukin, although he based this identification on erroneous readings of cuneiform. After cuneiform was deciphered, archaeologist Adrien Prévost de Longpérier confirmed the king's name to be Sargon in 1847. Discussions and debate continued for several years and Sargon was not fully accepted by Assyriologists as a distinct king until the 1860s. Through the large number of sources left behind from his time, Sargon is better known than many of his predecessors and successors, and than the ancient Sargon of Akkad. Modern Assyriologists consider Sargon to have been one of the most important Assyrian kings given the substantial expansion of Assyrian territory undertaken in his reign and his political and military reforms. Sargon left a stable and strong empire, though it proved difficult to control by his successors. Sennacherib had to face several revolts against his rule, some of them motivated by the manner of Sargon's death, though they were all eventually defeated. Elayi assessed Sargon in 2017 as "the real founder of the empire" and a man who "succeeded in everything in his life, but completely failed in his death". Since the early 20th century, Sargon has also been a common name among modern Assyrian people.