Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Алберта және Британдық Колумбиядағы алғашқы халықтар, Канада.
First Nations in Alberta and British Columbia, Canada
Дане заа (ᑕᓀᖚ, сондай-ақ Dunne za немесе Tsattine деп те жазылады) – атабаска тілінде сөйлейтін алғашқы халықтардың тобы. Олардың дәстүрлі аумағы Альберта мен Британдық Колумбиядағы Бейбітшілік өзені маңында орналасқан. Бүгінде Британдық Колумбияда 1600-ға жуық Дане заа тұрады, олардың шамамен жартысы Дане заа тілінде сөйлейді. Альбертада шамамен 2000 Дане заа тұрады. Еуропалықтар бұл Дане заа халқын бұрын құндыз тайпасы деп атаған.
The Dane zaa (ᑕᓀᖚ, also spelled Dunne za, or Tsattine) are an Athabaskan speaking group of First Nations people. Their traditional territory is around the Peace River in Alberta and British Columbia, Canada. Today, about 1,600 Dane zaa reside in British Columbia and an estimated half of them speak the Dane zaa language. Approximately 2,000 Dane zaa live in Alberta. Europeans historically referred to that Dane zaa are the Beaver tribe.
Атауы
Дуннеза деген атау "Бейбастар арасында өмір сүретіндер" деп аударылған. "Дане заа" жазуы көбінесе "Нағыз адамдар" деген мағынада қолданылады. Осы жазуды Дане заа тілінің басқару органы қолданады. Әртүрлі тайпалар мен алғашқы ұлттар әртүрлі жазуларды пайдаланады. Мысалы, Доиг өзенінің алғашқы ұлты (DRFN) және Halfway River First Nation (HRFN) Dane Zaa-ны қолданады. Пайғамбар өзенінің алғашқы ұлты (PRFN) Дене Тсаа қолданады; ал Батыс Моберли алғашқы ұлттары (WMFNs) Дунне за немесе Дунне За қолданады. Егер сілтемелерде басқа жазулар қолданылса, мысалы, Дунн За (мысалы, Риддингтон 1988), олар өзгеріссіз сақталады және Дане заамен мағынасы бірдей. Тарихи тұрғыдан, ағылшын тіліндегі "Beaver" термині – көрші тайпаларының көпшілігі қолданған атаудың аудармасы. Дакель тайпасы оларды Цаттин / Цаттен деп атаса, ал жазық кри тайпасы Амискивииниу деп атады, екеуі де "Бейбастар арасында өмір сүретіндер" немесе "Бейбау халқы" дегенді білдіреді. Француз тілінде олар "Кастор халқы" деген мағынаны беретін "Gens de Castor" деп аталады.
The name Dunne za has been translated to "Those who live among the beaver." The spelling Dane zaa is typically used for "the Real People." That spelling is used by the Dane zaa Language Authority. Different tribes and First Nations use different spellings. For example, the Doig River First Nation (DRFN) and Halfway River First Nation (HRFN) use Dane Zaa. Prophet River First Nation (PRFN) uses Dene Tsaa; and the West Moberly First Nations (WMFNs) use Dunne za or Dunne Za. Where other spellings are used in citations, such as Dunne Za (e. g., Ridington 1988), they are kept intact and are synonymous with Dane zaa. The historic usual English term Beaver is a translation of the name used by several of their neighboring tribes. The Dakelh called them Tsattine / Tsat'en and the Plains Cree called them Amiskiwiyiniw, both meaning "Those who live among the beaver" or "Beaver People." In French, they are known as the Gens de Castor, meaning "People of the Beaver".
Тарих
19 ғасырдан бұрын дания заалары шығысқа қарай, Атабаска және Клервотер өзендеріне жақын, солтүстікке қарай Атабаска көліне дейін, сондай-ақ жоғарғы Бейбітшілік өзенінің солтүстігіндегі аумақтарда мекендеген (олар оны Саағи Наачи деп атаған, яғни "үлкен өзен"). Чарли көліндегі қазба жұмыстарының нәтижесінде Шарли көлінің Форт-Сент-Джоннан солтүстікке қарай орналасқан аймағы 10 500 жыл бойы түрлі мәдениеттердің жергілікті халықтарымен үздіксіз қоныстанғандығы анықталды. 18 ғасырдың соңында еуропалық канадалықтар Бейбітшілік өзені аймағын тері саудасы үшін ашты. Шотланд-канадтық саяхатшы Александр Маккензи 1794 жылы Моберли өзенінің сағасында Рокки-Маунтин бекінісін салған. Дания заа ауызша тарихы бойынша, Бейбітшілік өзенінің аты Дания заа және Кри тайпалары арасындағы жанжалды реттеуге байланысты қойылған. Кри тайпасы дәстүрлі түрде Жоғарғы Бейбітшілік өзені аймағының оңтүстігінде және шығысында тұрған. Олар отарлаушылармен сауда жасағандықтан, қару-жарақтары болған және 18 ғасырдың соңында Дания зааларын солтүстік-батысқа ығыстырған. 1700 жылдардың соңында немесе 1800 жылдардың басында жасалған бейбітшілік шарты бойынша Кри тайпасы Бейбітшілік өзенінің оңтүстігінде, ал Дания заалары солтүстігінде тұруға келісім берді. Бейбітшілік өзені, жаңа аты алғанға дейін де, кейін де, шекаралық аймақ болды, онда тайпалар сауда жасау, тойлау және дауларды шешу үшін жиналатын. 1799–1800 жылдарға арналған пошта журналында бұрынғы Форт-Сент-Джон тобының, қазіргі Доиг және Блюберри өзендерінің алғашқы ұлттарының мүшелерінің ата-бабалары ретінде танылатын, поштада сауда жасаған адамдар туралы мәліметтер бар. Доиг ауызша тарихы қазіргі Дания заа отбасыларының ата-бабалары 1793 жылы Александр Маккензимен алғашқы байланыс жасамас бұрын Жоғарғы Бейбітшілік өзені аймағында болғандығын растайды. Саудагерлер өз сапарларын Жоғарғы Бейбітшілік өзені аймағындағы бай далаларда ауланған бизон еті және майымен қамтамасыз еткен, оны Дания заалары берген. 1823 жылы Гудзон шығанағы компаниясы Солтүстік-Батыс компаниясын басып алған кезде бизонның саны азайып кетті. Дәстүр бойынша, Дания заалары еуропалықтардың келуін болжаған Арманшылардың (Dreamers) үйретімдері мен әндерін ұстанған. Соңғы Арманшы Чарли Яхи 1976 жылы қайтыс болды. Форт-Сент-Джонның Дания заалары 1900 жылы 8-ші шартқа қосылды. Бүгінде олар Солтүстік Бейбітшілік аймағындағы мәдени және экономикалық өмірде маңызды рөл атқаруда. Доиг өзенінің алғашқы ұлтының қарттарымен бірлесіп, Робин және Джиллиан Риддингтон «Бақыт қайда тұрады: Дания заа алғашқы ұлттарының тарихы» атты кітабын жазды, ол 2013 жылы UBC Press баспасынан жарық көрді. Кітапта Дания заа халқының ежелгі заманнан бүгінгі күнге дейінгі ауызша тарихы баяндалған.
Prior to the 19th century, the Dane zaa inhabited lands further east, near the Athabaska and Clearwater Rivers, and north to Lake Athabaska, as well as territory north of the upper Peace River (called Saaghii Naachii, meaning "big river," by them). Archaeological evidence at Charlie Lake Cave establishes that the area of Charlie Lake north of Fort St John has been continuously occupied for 10,500 years by varying cultures of indigenous peoples. In the late 18th century, European Canadians opened the Peace River area to fur trading. Scot Canadian explorer Alexander Mackenzie (explorer) established Rocky Mountain Fort at the mouth of the Moberly River in 1794. According to Dane zaa oral history, the Peace River is named for the settling of a conflict between the Dane zaa and the Cree. The Cree traditionally lived south and east of the Upper Peace River region. Due to their trade with settlers, they had guns and they pushed the Dane zaa northwest in the late 18th century. A peace treaty, negotiated in the late 1700s or early 1800s, stated that the Cree would live south of the Peace River, and the Dane zaa north. The Peace River, before and after its new name, marked a boundary zone, where groups met for trade, celebration, and settling of disputes. A post journal of 1799–1800 mentions people trading at the post who can be identified as the ancestors of members of the former Fort St John Band, now the Doig River and Blueberry River First Nations. Doig oral history confirms that the ancestors of present Dane zaa families were in the upper Peace River area prior to the first contact by Alexander Mackenzie in 1793. Traders provisioned their expeditions with bison meat and grease provided by the Dane zaa in their hunting on the rich prairies of the upper Peace River area. By the time the Hudson's Bay Company took over the North West Company in 1823, bison were scarce. Traditionally, Dane zaa has followed the teachings and songs of Dreamers, who first predicted the coming of the Europeans. The last Dreamer, Charlie Yahey, died in 1976. The Dane zaa of Fort St John took an adhesion to Treaty 8 in 1900. Today they continue to have a strong cultural and economic presence in the North Peace area. In collaboration with the elders of the Doig River First Nation, Robin and Jillian Ridington wrote Where Happiness Dwells: A History of the Dane zaa First Nations, which was published by UBC Press in 2013. It features the oral history of the Dane zaa from pre history to the present day.
Батыс Кри тайпасының кеңесі
Horse Lake First Nation) – Альберта штатының Хайт қаласындағы кеңсесі бар алғашқы ұлт. Ол 8-ші шартқа қатысушы, және Батыс Кри тайпалық кеңесінің мүшесі болғанына қарамастан, Ат көлі ұлты тіл және мәдени жағынан Данезаа немесе "Бобрлардың" құрамына кіреді. Қорғау орындары: Clear Hills IR No. 152C, Horse Lakes IR No. 152Б, халқы: 1 089 адам.
Horse Lake First Nation is a First Nation headquartered in Hythe, Alberta. It is a party to Treaty 8, and despite being a member of the Western Cree Tribal Council, the Horse Lake nation is linguistically and culturally a part of the Danezaa or "Beavers". Reserves: Clear Hills IR No. 152C, Horse Lakes IR No. 152B, Population: 1 089)