Кіріспе

Соломон аралдары Таумако – Тынық мұхитындағы Соломон аралдарының Дафф аралдарының ең ірі аралы. Бұл аралдың беткейлері тік және теңіз деңгейінен биікке көтеріледі. Ол, Дафф аралдарындағы басқа аралдар сияқты, базальттық лава мен пирокластикалық тау жыныстарынан құралған. Наму зираты маңызды археологиялық қызығушылық тудырады.

Тарихқа дейінгі дәуір

Даф аралдарында адамдар 3000 жылдан бері өмір сүріп келеді. Бұл аралдардың алғашқы тұрғындары жергілікті жерде қол жетімді балшық пен құмды араластырып, қыш ыдыстар жасаған. Бұл ыдыстардың бір бөлігі ерекше Лапита стилінде тіс іздерімен безендірілген. Алғашқы адамдар жоғары сапалы, сонымен қатар жергілікті шерттен тас құралдар жасады. Осындай шерт жақын орналасқан Риф аралдарындағы археологиялық қазбаларда да табылған, ол Даф аралдарындағы ең алғашқы іздерге қарағанда кем дегенде екі ғасыр бұрынғысы. Кейінгі археологиялық орындар, біздің заманымыздың 1000-жылдарынан 19-ғасырға дейінгі кезеңге жатады, онда түрлі жеке әшекейлер кездеседі. Олардың көпшілігі Санта-Круздан алынған этнографиялық коллекциялардағы және әлемнің көптеген мұражайларындағы заттарға ұқсас. Осы әшекейлердің кейбіреулерінің 3000 жылдық тарихы бойында қолданылғаны дәлелденген. Олардың ішінде әйгілі Тридакна қабығынан жасалған көкірек әшекейлері бар. Кейбір үлгілерде жіптен тоқылған матаның іздері сақталған, бұл тарихқа дейінгі Океанияда тоқыма станогының болғанына ең нақты дәлел. Тоқыма станогы Тынық мұхиты аймағында, оның ішінде Тайваньдағы Атаяль халқы, Микронезиядағы Яп аралдары, Капинамаранги полинезиялық атолы және Соломон аралдарындағы Санта-Крус аймағында ерекше таралуға ие. Даф аралдарының тарихында Фиджи-Самоа аймағынан және басқа Тынық мұхиты аралдарынан келген халықтармен байланыс болғанына археологиялық дәлелдер бар. Бұл осы аралдардағы тас балталардың құрамындағы базальттың тек Америкалық Самоадағы Тутуиланың тас карьерлерінде ғана табылғанынан көрінеді. Дегенмен, байланысқа қатысты көптеген мәліметтер Таумакоға жақын, әсіресе Санта-Крус аймағынан алынған. Осы кең ауқымды сыртқы байланыстар нәтижесінде Меланезиялық және Полинезиялық физикалық ерекшеліктерінің араласуынан пайда болған халық қалыптасқан. Даф аралдарындағы өмір ежелгі дәуірде жұқпалы аурулардың, әсіресе безгек ауруының кең таралғанымен сипатталды. Бұл ауру балалар мен ересектерге әсер етіп, кейінірек өмірде мүгелектікке алып келді (сол жерде: 229). Сондай-ақ, археологиялық зерттеулерде қақтығыстарға қатысты іздер табылды, олардың салдарынан адамдар найзаның жарақатынан қайтыс болған. Бұл жергілікті топтардың арасындағы немесе алыс аймақтардан келген жаңа келгендермен болған соғыстардың нәтижесі болуы мүмкін.

Тарих

Даф аралдарына еуропалықтардың алғашқы сапары 1606 жылы испан саяхатшысы Кирос басқарған экспедиция болды. Кейінгі археологиялық қазбалардың бірінде еуропалық материалдардан жасалған заттар табылды. Олардың ішіндегі бір керамика сынығының минералдық құрамы Кирос заманындағы испан керамикасына ұқсас. Бұған қоса, шағын мыс бөлігінің химиялық құрамы да сол кезге тән екенін көрсетеді.

Дәстүрлі кеме қатынасы

Дэвид Льюис пен Марианна (Мими) Джорджтың зерттеулері осы аралдарда дәстүрлі полинезиялық навигациялық тәсілдер әлі де сақталғанын көрсетті. Таумако халқы ең ерте құжатталған проа типті қайықтардың бірін, Те Пуке деп аталатын қайықты жасады, ол батыс елдерінде Тепукей немесе ТеПуке деп белгілі. Сыртқы риф аралдарының және Солтүстік-Шығыс Соломон аралдарының көптеген тұрғындары да осы үлгіні "Пуки" деп атайды және ТеПуке мен Те Ало Лили немесе басқа Таумако үлгілері арасында ешқандай айырмашылық жасамайды. 1996 жылдан бастап Тынық мұхитының дәстүрлері қоғамының Вака Таумако жобасы Таумако халқына ежелгі полинезиялық теңіз жүзу шеберлігін сақтап қалуға көмектесуде. 2017 жылдан бері бұл жұмысты Таумаконың Вака Вало қауымдастығы жүзеге асырып келеді.

Адамдар

Даф аралдарының тұрғындары полинезиялықтар, ал олардың тілі – ваэакуа таумако, полинезия тілдерінің самои тобына жатады. Аралдарда кем дегенде б.з.д. 900 жылы Лапита мәдениетіне жататын қыш ыдыстар жасаған адамдар қоныстанған. Археологиялық зерттеулер көрсеткендей, бұл ыдыстар аралдың жергілікті балшығы мен құмынан жасалған. Лапита халқы Папуа-Жаңа Гвинеяның жағалауынан Тонга және Самоа аралдарына дейін, яғни Меланезия және Полинезия аймарларында кеңінен тараған. Осының салдарынан Таумако халқының тарихында меланезиялық және полинезиялық мәдениеттердің ықпалы болды деуге болады. 1999 жылғы халық санағы бойынша Даф аралдарында шамамен 511 адам тұрды. Адамдардың өмір салты дәстүрлі – егіншілік пен балық аулау есебінен күнкөріс табу.

Қол жеткізу

Таумакода жол, әуежай, телефон, немесе электр қуаты жоқ. Сыртқы әлеммен байланыс батареямен жұмыс істейтін теңіз радиосы арқылы және Хониарадан ай сайын келетін (бірақ көбінесе кешігіп қалатын) аралдар аралық кеме арқылы жүзеге асырылады. Дегенмен, радио тек клиника пайдалануына арналған, ал батареясы көбінесе тозығып қалады.

Қызықты орындар

Наму жерлеу орны зор археологиялық маңызы бар, адам дене қалдықтары аралдағы тамақтану және өмір салтының басқа да жақтары туралы мәліметтер береді.