Кіріспе

928-953 жылдар аралығында Багратид Армениясының патшасы болған Абас (өл. 953 ж.) Багратид (Багратуни) әулетінен шыққан патшалық әулеттің мүшесі еді. Ол Смбат I-нің ұлы және Ашот II Темірдің інісі, соның орнына отырды. Алдыңғы патшалардың билігінен өзгеше, Абастың билігі көбінесе бейбіт өтті, ол соғыстан зардап шеккен мемлекетті қайта жаңғыртумен және Карс қаласын дамытумен шұғылданды.

Өмір

Патша болғанға дейін Абас патшалықтың спарапеті (бас генерал) қызметін атқарды, бірақ оны өзінің де спарапет болған және Абас деп аталған сіңілісімен шатастырмау керек. Абас 929 жылы мұрагерсіз қайтыс болған ағасы Ашот II-нің орнына патша болды. Абастың билеуі туралы оның алдыңғыларына қарағанда аз мәлім, себебі Католикос Ованнес Драсканакертцидің тарихы 923-924 жылдары аяқталады. Таққа отырғаннан кейін Абас патшалық астанасын Ширакаваннан өзінің қамал қаласы Карсқа көшірді. Абас Двинге қайта басып кіруге немесе патшалығын кеңейтуге тырыспады, керісінше, өзінің астанасы Карсты дамытуға және қорғауға күш салды. Арабтармен қақтығыстар да аз болды, бірақ Абас қасиетті Вагаршапат қаласының жанында әскери жеңіліске ұшырады. Византиялықтарға қатысты ол одан да аз келісімді болды, себебі олар армян жерлеріне шабуыл жасап, қосып алу арқылы одақтас ретінде сенімсіздіктерін бірнеше рет көрсеткен еді. Византиялықтар Абасқа «князьдердің князі» атағын беруден де бас тартты. Алайда Византия императоры Романос I Лекапенос араб Хамданидтерімен күресуге көбірек назар аударды, соның нәтижесінде Абастың патшалығы бейбіт күйде қалды. Карс соборы, бүгінгі күнге дейін сақталған, Абастың билеу кезеңінде салынды. Салынғаннан кейін Абас Халкедондық обряд бойынша шіркеуді қадірлеуді көздеген Абхазия князі Бердің (оның кім екені белгісіз) басқыншылығына тап болды. Бер Аракс өзені бойында әскерімен пайда болды, бірақ Абас ешқандай жеңілдік жасаудан бас тартты және таңертең Бердің әскеріне шабуыл жасады. Одан кейін бірнеше шайқас болды және Бер Абастың әскерімен тұтқындалды. Абас князьді жаңа шіркеуіне алып барды, оған енді оны ешқашан көрмейтінін айтты, оны соқыр етіп Абхазияға қайтарып жіберді. Абастың билеу кезеңінде Горомос (934) және Нарек (935) сияқты ірі монастырьлар да салынды. Абастың немесе оның ізбасарының билеу кезеңінде Армян шіркеуінің патриархалды тағы Багратидтер жеріне қайта оралды, Католикос Анания I Васпуракан корольдігінің Ахтамарынан Аргинаға көшіп келді. Абас 953 жылы қайтыс болды және патшалығын екі ұлына, Ашот III және Мушегке қалдырды. Ашот Армения патшасы болды және астанасын Аниде орнатты, ал Мушег Карстың патшасы болды.