Кіріспе

Санскрит тіліндегі құрметті атау Шри (/ʃ//r//iː/; ,) – санскрит тіліндегі сәнділік, байлық және гүлденуді білдіретін термин, көбінесе құрмет көрсету үшін қолданылады. Монир Уильямс сөздігі түбір етістіктің мағынасын "пісіру, қайнату, жағу, жарық тарату" деп түсіндіреді, бірақ әйелдік абстракті есім ретінде ол "әдемілік, сән, сұлулық; байлық, молшылық, өркендеу" деген жалпы мағынаға ие. Бұл сөз санскритте сын есім ретінде де қолданылуы мүмкін, осыдан қазіргі замандағы Шри атауы пайда болған. Бұл есімнен "śrīmat" (еркек түрі – śrimān, әйел түрі – śrīmatī) деген санскрит сөзі туындайды, оған иелік білдіретін жұрнақ қосылады, яғни "жарыққа ие" (адам, құдай, т.б.). Бұл қазіргі халық тілінде тұрмысқа шыққан әйелдерге арналған Шримати (қысқартылған түрі Смт) деген сөз ретінде қолданылады, ал Сушри (басына "су" – "жақсы" деген сөз қосылған) барлық әйелдерге (отбасылық жағдайына қарамастан) қолданылуы мүмкін.

Есімнің жазылуы мен айтылуы

Санскрит, хинди, маратхи және басқа тілдердегі деванагари жазуында бұл сөз үш дыбыстың бірігісінен тұрады: ш, р және и (, ұзын i). Үндістанда осы сөзді ағылшын тіліне транслитерациялаудың екі қағидасы бар: кейбіреулер ш (нақтырақ транскрипцияда тек स् дыбысын көрсетеді) әрпін Шри-Ланка мен Шринагардағыдай қолданады, ал басқалары Шимла мен Шимогадағыдай sh әрпін қолданады. Сол сияқты, ри (; р + и) тіркесі де ағылшын тілінде екі түрлі жолмен – ri және ree деп транслитерацияланады, бірақ соңғысы хинди тілінде стандартты емес. Сондықтан бұл сөзді ағылшын тілінде Shri (стандартты жазылу), Shree, Sri немесе Sree деп беруге болады; басқа транслитерацияларға Shri, Shiri, Shrii жатады. Транслитерация қандай болмасын, оның айтылуы өзгермейді. Санскрит басқа да көптеген үнді жазуларында жазылады, олардың әрқайсысының осы деванагари әріптеріне сәйкес әріптері бар; санскрит тілінің айтылуы жазудан тәуелсіз, бірдей болып қалады.

Қолданылуы

Шри – ағылшын тіліндегі "мырза" немесе "ханым" сөздеріне балама әдепті тілдеу формасы. Шри индуистік кейбір құдайлардың эпитеті ретінде де жиі қолданылады, онда ол көбінесе ағылшын тіліне "қасиетті" деп аударылады. Тілде және жалпы қолданыста, егер Шри жеке қолданылса және одан кейін есім келмесе, ол жоғарғы сананы, яғни Құдайды білдіреді. Шри, сондай-ақ Шридеви деп те аударылады, ол Лакшмидің эпитеті. Ведаларда Шри басқа құдайлар құштарлықпен іздеген он қасиетті бейнелейтін әйел құдай ретінде сипатталған: тағам, патшалық, қасиеттілік, мемлекет, бақыт, билік, ақсүйектілік, күш, турашылдық және сұлулық. Ведалық Шри патшалық пен қадір-қасиеттің символы ретінде Лакшми туралы кейінгі түсініктермен байланысты деп есептеледі.

Қазіргі кездегі басқа да пайдалану

Құжаттың басында "Шри" сөзін жеке жолдың ортасына орналастырып, бірінші сөз ретінде жазу кең таралған. Тағы бір қолданылуы – бұл құрметті күшейтпелі сөз тіркесі (ол бірнеше рет қайталана беруі мүмкін: шри шри, немесе шри шри шри, т.б.), әсіресе патшалық стильде, мысалы, Дарбар Шри, Десай Шри және Такур Шри, немесе әлеуметтік және рухани қозғалыс Ананда Марганың (Бақыт жолы) негізін қалаушы Шри Шри Анандамурти. Бұл құрметті атау сондай-ақ, сикхтердің діни кітабы Шри Гуру Грант Сахиб сияқты, кеңінен құрметтелген заттар мен ұғымдарға да қолданылуы мүмкін. Рамаянаны қайта ойнау дәстүрі Рамлила мекеме ретінде айтылғанда, "Шри Рамлила" термині жиі қолданылады. Сикхтердің кең таралған сәлемі – "Сат Шри Акаал" (Gurmukhi: ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ), яғни "Ақиқат – мәңгілік және құдайлық" деген мағынаны білдіреді. Мұндағы "Шри" сөзі құдайлықты немесе қасиеттілікті білдіреді.

Үнді музыкасы

Бұл термин рагалардың (музыкалық үлгілердің) атауларында, алға қосылып немесе соңына қосылып жиі қолданылады. Мысалдар: Шри, Бхагьяшри, Дханашри, Джаяшри, Субхашри, Итишри, Джитешри және Шри ранджани.