Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Әлеуметтік категория немесе корпоративтік әлеуметтік топ
Social category or corporate social group
Антропологияда жас тобы – ұқсас жастағы адамдардан құралған, ортақ идентитіге ие, ұзақ жылдар бойы тығыз байланыста болып, жасқа қатысты мәртебелерден бірге өтетін әлеуметтік категория немесе корпоративтік әлеуметтік топ. Бұл жеке адамдардың уақыт өте келе жеке-жеке өтетін жас сатыларынан өзгеше. Мектептегі жыл немесе сынып жас тобының қарапайым мысалы ретінде қарастырылуы мүмкін (мысалы, "2004 жылғы сынып"), бірақ бұл термин көбінесе тайпалық қоғамдардағы жүйелерді сипаттау үшін қолданылады. Бұл құбылыс Шығыс Африка, Бразилияның орталық бөлігі және Жаңа Гвинеяның кейбір аймақтарында кең таралған, онда көптеген қоғамдарда жасқа негізделген әлеуметтік топтардың маңыздылығы туыстық және ұрпақтарға негізделген әлеуметтік топтардан басым. Мұндай қоғамдарда жас топтары әдетте ер адамдардан тұрады және белгілі бір ат пен ұжымдық идентитіге ие корпоративтік бірлік ретінде құрылады. Оның мүшелері үлкейген сайын топ бірігіп қалады және ескі топтар жойылғанда, ал олардың орнына жаңа топтар құрылғанда мәртебесі артады. Жастар тобы және олардың құрамындағы жүйелер циклдік немесе прогрессивті болып қарастырылуы мүмкін. Циклдік жүйеде топтардың саны шектеулі, әрқайсысы бірнеше ұрпақ бойы жаңа мүшелермен қайталанып отырады. Прогрессивті жүйеде жас тобы бір рет пайда болады және оның мүшелері қайтыс болған кезде тарап кетеді. Көбінесе циклдік немесе прогрессивті жүйелері бар мәдениеттер космология және уақыттың мәні туралы ұқсас көзқарастарға ие болады.
In anthropology, an age set is a social category or corporate social group, consisting of people of similar age, who have a common identity, maintain close ties over a prolonged period, and together pass through a series of age related statuses. This is in contrast to an age grade, through which people pass individually over time. While a year group or class in a school could be regarded as a simple example of an age set (e. g. 'Class of 2004'), the term is most commonly used to refer to systems in tribal societies. The phenomenon is most prevalent in East Africa, central Brazil and parts of New Guinea, where in many societies the importance of social groupings based on age eclipses that of social groupings based on kinship and descent. Age sets in these societies are formed by the periodic grouping together of young people—usually men—into a corporate unit with a name and a collective identity. As its members age the set stays together and increases in seniority as older sets die off and new ones are formed beneath it. Age sets and the systems within which they exist can be regarded as either cyclical or progressive. In a cyclical system there is a finite number of sets and each recurs over the course of a few generations, with new membership. In progressive systems an age set appears once, and when its members have died it ceases to exist. It is often the case that cultures with either cyclical or progressive systems have equivalent ideas about cosmology and the nature of time.
Үлгілі мысал
Оңтүстік-Шығыс Африка жүйелері классикалық мысалдарды ұсынады, мысалы, зулулардың жас топтарына негізделген импи әскерлік құрылымы. Кисинг (1981) Уганданың каримоджон тайпасын мысалға келтіреді, олардың арасында кез келген уақытта шамамен алты жас тобы белсенді болады. Жастар ең кіші жас тобына қабылданады, ол елу немесе алпыс жылдан кейін жабылып, жаңасы ресми түрде ашылады. Шығыс Африканың көптеген жүйелерінің күрделілігіне сай, каримоджон жас топтары бес қатарынан келетін жас топтарынан тұратын ұрпақ топтарына біріктірілген. Барлығы төрт мұндай ұрпақ тобы бар; әрқайсысы өз атауымен белгілі және шамамен жүз жыл сайын қайталанып отырады. Белгілі бір уақытта екі ұрпақ тобы белсенді болады: кіші және үлкен. Жеке жас топтарының атаулары әрбір ұрпақ жұбымен байланысты қордан таңдалады, бірақ олардың белгілі бір реті жоқ. Ұрпақтың көп бөлігі қайтыс болғаннан кейін, қалған жас топтары зейнеткерлікке шығады және кіші ұрпақ үлкенге айналады. Осы кезде жаңадан қабылдағандар кезекті ұрпақтың алғашқы мүшелері болады. Үлкен ұрпақ топтары кіші ұрпақ топтарының ең кіші жас тобына жаңа мүшелерді қабылдауға жауапты, ал әрбір жас тобы өзінен жоғары тұрғанға формальды түрде бағынышты. Жас топтарының мүшелері өздерінің отбасыларымен және туысқандарымен бірге өмір сүреді және жас топтары ішкі құрылымында тығыз ұйымдастырылмаған, бірақ олар кең ауқымды әлеуметтік жағдайларда рөлдер мен мәртебелерді бөлуге қызмет етеді, мысалы, үлкен жас топтары сот функцияларын атқарады. Оромо халқы және олардың Гадаа жүйесі де әлеуметтік ұйымдалуы жас топтарына негізделген қоғамның тағы бір жақсы мысалы болып табылады.
South East African systems provide the classic examples, such as the Zulu impi system of fighting regiments based on age sets. Keesing (1981) gives the example of the Karimojong of Uganda, among whom around six age sets are active at any one time, with young adult men being initiated into the most junior, which is closed after fifty or sixty years, and a new one formally opened. As befits the complex nature of many East African systems, Karimojong age sets are themselves grouped into generation sets consisting of five consecutive age sets. There are four such generation sets in all; each permanently named and recurring cyclically roughly every century. At a given time, two of the generation sets will be active: one junior and one senior. Generation sets are paired in alternate fashion, with two whose members wear brass ornaments and are symbolically regarded as yellow, alternating with two whose members wear copper ornaments and are symbolically regarded as red. The names of individual age sets are chosen from a stock associated with each pair of generation sets, but do not have a fixed sequence. When most members of a generation set have died off, its surviving age sets are retired and the junior generation set becomes senior. At this point, new initiates become the first members of the next generation set in the sequence. The senior generation set is responsible for initiating new members into the most junior age set of the junior generation set, and each age set is formally subordinate to the one above it. While members of an age set live with their immediate families and local kin groups, and age sets are not tightly organised internally, they serve to apportion roles and status in wider social situations, with senior age sets having a judicial function, for example. The Oromo people and their Gadaa System are also another good example of a society whose social organization resolves around age sets.