Кіріспе

Махабхаратадағы екінші панда. Махабхаратадағы батыр. "Махабхаратада" батыр Бхиманың күші туралы көптеген оқиғалар баяндалады. Бхима жел құдайы Ваю, Кунти мен Пандуға ұл сыйлаған кезде дүниеге келді. Панду мен Мадри қайтыс болғаннан кейін Кунти ұлдарымен бірге Хастинапурада қалды. Бала кезінен Бхима өзінің туған інілері Кауравалармен, әсіресе Дурйодханамен бәсекелестікке түседі. Дурйодхана мен оның аралас ағасы Шакуни Бхиманы бірнеше рет өлтірмекші болды. Олардың бірі – Бхиманы улап, өзенге лақтырып тастау. Бхиманы Нагалар құтқарып, оған күшті ететін және барлық уға қарсы иммунитет беретін сусын берді. Лакшагриха оқиғасынан кейін Пандавалар мен олардың анасы Хастинапурадан жасырынуға шешім қабылдады. Осы кезеңде Бхима көптеген ракшастарды, соның ішінде Бакасура мен Хидимбаны өлтірді. Бхиманың үш әйелі болды: Хидимби, Хидимбаның ракшаси қарындасы, Драупади, ол бес Пандаваның бәріне үйленген, және Каши патшалығының ханшайымы Валандхара. Гатоткача, Сутасома және Саварга – оның үш ұлы. Ағалар Индрапрастха қаласын құрғаннан кейін, Бхима Магадаға барып, оның күшті билеушісі Джарасандханы өлтірді. Кейін Юдхиштхираны Дурйодхана құмар ойындарға шақырып, ол жеңіледі. Пандавалар әйелі Драупадимен бірге он үш жылға жер аударылды. Жер аударылған кезінде Бхима өзінің рухани бауыры Хануманмен кездесті. Пандавалар жасырынбақ үшін Маця патшалығын таңдады. Сол жерде Бхима Валлабха есімді аспазшы болып көрінді. Сондай-ақ, Драупадиді зорлағысы келген патшалықтың қолбасшысы Кичаканы өлтірді. Құрукшетра соғысында Бхима бір өзі жүзден астам Каурава бауырларын өлтірді. Оның күш-қуаты шамамен 10 000 пілдің күшіне тең деп есептелген.

Этимология

Санскрит тіліндегі "Бхима" сөзі "қорқынышты", "құдіретті", "қатты", "үрейлі", "қоршағанға қиын", "өте зор" мағыналарын білдіреді.

Туу және ерте өмір

Бхима басқа Пандава бауырларымен бірге Куру ұстаздары Крипа мен Дронадан дін, ғылым, әкімшілік және әскери өнерді үйренді. Ол әсіресе, шүберекті тиімді қолдануда шеберлік танытты. Бхиманың дастандағы ең басты қасиеті – оның зор күші. Ол соншалықты қаһарлы және күшті болғандықтан, тіпті Индра да оны шайқаста жеңе алмады. Бхиманың шексіз ашкөздігімен де танымал болды – кейде Пандавалар жеген астың жартысын озып жейтін. Бхима мен Хануман аспан туысқандар болды, себебі екеуі де Ваюдың ұлдары. Ол Ваюға жалбарынып, ағасы Хануманды қадір тұтқан. Ол Каурава бауырларымен әзілдесіп, күрес өткізіп, оларды оңай жеңіп шығарды. Бхимаға қарсы қайта-қайта жеңіліске ұшырауы және әрекетсіздігі Дурьодхананы қатты ашуландырды, сондықтан ол оның өлімін тіледі. Ол Бхиманың тағамына у қосып, оны Ганг өзеніне батырып жіберді. Нага патшасы Васуки Бхиманы құтқарып, Дурьодхананың оған деген жеккөрушілігін білдірді. Васуки сондай-ақ оған он мың пілдің күшін сыйлады. Дурьодхана кеңесшісі Пручанамен бірге Пандаваларды Лакшагриха деп аталатын Варнаватадағы сарайда тірідей өртеп жіберу жоспарын жасады. Видураның алдын ала ескертуінің арқасында Пандавалар сарайдан қашып құтылуға мүкіндік алды; Бхима Кунти мен оның төрт бауырын қауіпсіз жерге жеткізді. Бхима Пручананың сарайын да тосқаулап, өртеп жіберді, осылайша Пручана өзінің зұлымдық жоспарының құрбаны болды. Олар қашып шыққаннан кейін Кунти Кауравалардан қосымша мәселелерді болдырмау үшін жасырын өмір сүруді ұсынды. Экачакра ауылында (қазіргі Кайвара) болғанда олар ауыл тұрғындарын және олардың азығын жеп, мазалаған Бакасура деген демон туралы білді. Бхима өзінің күшін көрсетіп, Бакасураны өлтірді, бұл ауыл тұрғындарына үлкен қуаныш сыйлады.

Неке және балалар

Бхима Камика орманының жын-пері патшасы Хидимбаны өлтірген кезде, оның қарындасы Хидимбимен танысады; олар кейін үйленіп, Гатоткача атты ұлдары болады. Хидимби Кунтиге олардың – өзінің және Гатоткачаның Пандавалардың өміріне араласпайтынын және сарайдың игіліктерінен алшақ болатынын уәде етеді. Бхима Хидимбаны өлтіргеннен кейін бес жыл бойы Камика патшасы болды. Махабхаратада Камика жын әскері Пандавалармен бірге соғысқа қатысты. Пандавалар Панчала ханшайымы Драупадидің сваямварасына барды. Арджуна бастаған Пандавалар сваямварада жеңіске жетті. Ол ағаларымен бірге Драупадиге үйленді, олардың ұлы Сутасома болды. Кейін Бхима Каши патшасының қызы Валандхара ханшайымына үйленіп, Саварга есімді ұл туды. Бхиманың үш ұлының ішінде Сарвага (кейін Каши тағына отырған) Курукшетра соғысына қатыспады, Сутасоманы Ашваттама, ал Гатоткачаны Карна өлтірді.

Кирмираны өлтіру

Қашудың өзі басында, Камика орманында Пандавалар Бакасураның інісі, Хидимбаның досы Кирмира деген демонмен кездесті. Бхима мен демон арасында қаһарлы шайқас болды, екеуі де тең күшті болғандықтан бір-біріне тас және ағаштарды лақтырды. Соңында Бхима жеңіске қол жеткізді.

Саугандиканың Хануманды іздеуі және онымен кездесуі

Бхима көлдің суына үйренбегендіктен, оның жағасында ұйықтап қалды. Кейін Пандавалар Кришна мен Драупадимен бірге Бхиманы іздеп келді. Олар Куберамен кездесіп, Саугандика лотостарына толы себеттер сыйлады және оларды жолға шығарып салды. Кубера Маниманның өлтірілуінен өзі де қарғыстан құтылғандықтан, ерекше қуанды.

Жатасураны өлтіру

Эпостағы тағы бір шағын оқиғада, Джатасура, брахман кейпіндегі ракшас, Юдхиштхираны, Драупадини және егіз ағайындар Накуланы мен Сахадеваны Бадарикашрамада болғанда ұрлап әкетті. Оның мақсаты – Пандалардың қаруларын тартып алу еді. Ұрлық болған кезде аң аулауға кеткен Бхима, оралған соң Джатасураның жасаған зұлымдығын естіп, қатты ренжіді. Екі алып күшті батырдың арасында қызылқан жұдырықтармен шайқас болды, онда Бхима Джатасураның басын кесіп, денесін қиратып жеңіске жетті.

Виратаның патшалығында ашпақ

Ағаларымен бірге Бхима соңғы сүргін жылын Вирата патшалығында өткізді. Ол Баллава есімді аспазша болып киім ауыстырды (Пандавалар оны өз араларында Джаянта деп атады).

Джимутаны жеңу

Бірде зор фестиваль кезінде көрші елдерден адамдар Вирата патшалығына келді. Күрес барысында басқа мемлекеттен келген күресші, Джиммута жеңіске жете алмайтынын көрсетті. Вирата патшасы мен оның халқының қуанышына қарай, Бхима Джиммутаға шақырды да, оны бірден жеңіп, нокаутқа жіберді. Бұл Пандавалардың бейтаныс жердегі абыройын арттырды.

Кичка Вада

Виратаның әскербасшысы Кичка, Сайриндри есімді қызметші болып киген Драупадиге зорлық жасауға тырысты. Драупади осы оқиғаны Бхимаға жеткізді. Бхима өзін жібек киіммен жапты. Ол, Кичка оған тиісімен, дереу өлтірді. Бхима оны қатты ұрып-соғып, етке айналдырды. Кейін Кичканың серіктері Сайриндриді өлтіруге құлсақ тігіп, бірақ Бхима олардың бәрін жеңіп шықты.

Курукшетра соғысы кезінде

Соғыс басталмас бұрын, Бхима Сатьякиді Пандава әскерін басқаруға генерал ретінде ұсынды, бірақ Юдхиштхира мен Арджуна Дриштадьумнаны таңдады. Бхиманың күймесін Вишока басқарды, ал туында лазурит көздері бар күміс түсті алып арыстанның суреті бейнеленген. Оның күймесі аю немесе қара антилопа сияқты қара түсті аттарға жегілген. Ол Ваюдан алған Ваявия деп аталатын бір құдайлық садақ, Паундра деген үлкен бұршақ және жүз мың балтаның күшіне тең үлкен алжапырақ (Хануман сыйлаған) иеленді. Бхима соғыс бойында бірнеше рет шайқаста көзге түсті; соғыс кезінде Бхиманың маңызды шайқастарының кейбіреулері:

14-ші күн

Соғыстың 14-ші күні Бхима Дронаны жеңіп, оның соғыс күймесін он бір рет қиратты және Арджунаға Джаядратаны өлтіруге көмектесу үшін Каурава қатарына енді. Дюрьодхана Бхиманың шабуылын тоқтату үшін пілдер легионын жібереді, ал Бхима сол әскерді түгелдей жояды, піл ішектерінен қанды із қалдырады. Дурмасена (Дуссасананың ұлы) Дюрьодхананың бұйрығымен Бхиманы тоқтатуға тырысты. Бірақ, қанға толы Бхима Дурджаяны басына соққы беріп өлтірді. Бхима сол күні Аламбушаны да жеңді. Осы күні Бхима мен Карна бірнеше рет шайқасты. Мұндай шайқастардың бірінде Бхима Карнаны қуа келе, жеті Каурава бауырларымен бірге Викарнаға кездесті. Дюрьодхана оларды Карнаны қорғау үшін жіберген. Соңынан болған шайқаста Викарна қаза тапты. Бхима Викарнаның өліміне қайғырып, оның жасаған игіліктерін мақтады. Бхима мен Карна дуэльге шықты, онда Карна Бхима басымдық танытқанда арбасына жасырынуға тырысты. Бхима Карнаның күймесінен туын тартып алды, бұл Карнаны ашуға толы қылып жіберді. Алайда, екі жауынгер де өздерінің сертін еске түсіріп, бір-бірін өлтіруден бас тартты. Сол күні Дюрьодхананың отыз бір бауыры Бхиманың қолынан қаза тапты. Бхима Бахлика патшалығының патшасы Бахликаны он төртінші күні түнінде өлтірді.

15-ші күн

Соғыстың 15-ші күні Бхима Карнаға топтап шабуыл жасады, бірақ ол тез жеңіліп, шегінуге мәжбүр болды. Бхиманың ұлы Гатоткача Карнаның қолынан қаза тапты. Бхима ұлын Карнадан сақтап қала алмағанын сәтсіздік деп есептеді. Кейін Дронаны өлтіру жоспары бойынша Ашваттама деген атты пілді өлтірді. Соңынан Бхима мен Сатьяки бірлесіп Дриштадьюмнаны Ашваттамадан құтқарып, оның қашуына көмектесті. Олар Ашваттамаға бірге шабуыл жасады, бірақ Крипиден жеңілгеннен кейін шайқас алаңынан қайтып кетті.

16-шы күн

Бхима – Ашваттхама соғыстың 15-ші күні атқан жеңілмейтін Нараянастра қаруына бағынбаған жалғыз батыр еді және ол қарумен тез жеңіліске ұшырады. Соғыстың 16-шы күні Карнаға Душасанды Бхиманың қолынан қорғау міндеті жүктелді. Карна дереу қылыш алып, Бхимаға қарсы шапты. Олар қылышпен шайқас бастады, Бхима Карнаны жеңіп, оны пышақтап өлтіре жаздағанда, Карнаның ұлы Банасена әкесіне көмекке келді. Банасенаны көрген Бхима ашуға іш толды, өйткені оның ұлы Гатоткачаны Карна өлтірген еді. Банасена Бхимаға қарсы шығып, оған шабуыл жасады. Бхима Банасенаны Карнаның көз алдында қатыгездікпен, бірақ әділдікпен өлтірді. Бхима Банасенаны басына, кеудесіне және қарнына бірнеше рет соққылар жасап өлтірді. Ұлының қазасын көрген Карна балта ұстап, Бхимаға шабуыл жасады. Ашулы Бхима мен Карна бірнеше рет күресті. Бірақ, ақырында Карна жеңіске жетіп, Бхима шегінді. Бхима Карнадан ұлының денесін жерлеуге алып, кейін Арджунамен шайқасуын сұрады. Бхима Ашваттхамамен қатты шайқасты, ол оны бірнеше рет, өйткені ол пілді өлтіргендіктен, қорқақ деп атады. Олар бір-біріне көптеген күшті жебелер лақтырды, ал бұл дуэльге Хануман куә болды. Шайқас соншалықты қызыл да, таңғажайып болды, оған барлық аспан әлемі куә болды, соңында олар екеуі де осы қорқынышты шайқастың соңында өз күймелерінде есінен танып құлады. Кейін Бхима Душасанды өлтіруге бет бұрды. Бхима соғыстың он алтыншы күні Дюрьодхананың алдында Душасанды жеңіп, аяусыз өлтірді. Бхима Душасанды қолынан айырып өлтірді. Бхима Душасанды жүрек аймағынан ұрып-соқты. Бхима Душасанның жүрегінен қан сығып алып, Драупадидің шашын киіндірді. Бхима сондай-ақ қалған қанды ішті.

Дюрьодана қайтыс болды

Соғыстың 18 күнінен кейін Дюрьёдана көлге жасырынды. Дүрйодханаға қарсыласын таңдау мүмкіндігі берілген соң, ол Бхиманы қарсыласы ретінде таңдады. Бхима Дүрйодханамен сопақпен шайқасты. Бхиманың күші басым болғанымен, Дүрйодхана шеберлігімен жоғары тұрды. Кришна Арджунаға Бхиманың Дүрйодхананың жамбасын сындыруға берген антын еске салды. Арджуна Бхимаға белгі беріп, өзінің жамбасын шапалақтады. Сол белгіні түсінген Бхима сопағын Дүрйодхананың жамбасына лақтырды, ол секіріп тұрғанда. Дүрйодхананы жеңгеннен кейін, Бхима оның басын қайта-қайта тебіп, құлқылап билеп, оны қорлады. Осы көрініске ашуланған Баларама сабасын ұстап, Бхимаға шабуыл жасауға әрекеттенді, бірақ Кришна тоқтатты. Кришна ағасын Бхиманың антын және Кали-Юганың жақындап келе жатқанын еске салып, көндірді.

Кейінгі жылдар және өлім

Юдхиштхира Бхиманы Хастинапураның бас қолбасшысы етіп тағайындады. Кали-юга басталған кезде, Бхима және басқа Пандавалар зейнетке шықты. Барлық мүлкін және байланыстарын тастап, Пандавалар Гималайға соңғы қажынатына аттанды. Сапар барысында, топ мүшелері бірінен соң бірі құлай бастады. Бхима шаршап құлағанда, ол үлкен ағасынан неге өзі жұмаққа жете алмайтынын сұрайды. Юдхиштхира інісінің шектен тыс жеуге құмарлығын түсіндіреді. Әңгіменің кейбір нұсқаларында Юдхиштхира Бхиманың мақтанғаны, тәкаппарлығы және соғысқа құштарлығы оның құлауына себеп болғанын айтады.

Индонезия

Бхиманың ұлылықты көрсететін киімдері де бар, атап айтқанда: Гелунг Пудаксатегал, Жарот Асем тыңайтқышы, Суренгпати Сымпингі, Кандракирана Келатбахуы, Нагабанда белбеуі және Синде Ударага шалбары. Ол алған қасиетті сыйлықтардың арасында: Кампух матасы немесе Поленг Бинтулуаджи, Кандракирана білезіктері, Нагасасра мойынсымы, Суренгпати тыңайтқыш Сымпингі және Жарот Асем Пудак тыңайтқыштары болды. Бхима жавалық мұсылмандардың арасында кең танымал.

Уаянг оқиғасы

Бхаратаюдда соғысы аяқталғаннан кейін Пандавалар патша Дестарастра мен Астинаның басқа да ақсақалдарын көруге келді. Дестарастраның әлі де Веркудараға ренішті болғаны белгілі болды, өйткені Веркудараның қолынан көптеген ұлдары, әсіресе Дурсасана қаза тапқан еді. Пандалар Дестарастраға құрмет көрсетуге келгенде, Дестарастра жасырын түрде Ажи Лебурсакети мантрасын оқып, Веркудараны жойғысы келді. Бірақ, бұл туралы білген Прабху Кресна Веркудараны ығыстырып жіберді, соның салдарынан тас мүсінге ажи әсер етті. Мүсін бірден күлге айналды. Кейін Дестарастра қателігін мойындап, қоғамнан шығып, әйелі мен Деви Кунтимен бірге орманға шөлмеші болып кетті. Кейбір бұлақтарда Прабху Дестарастра Баратаюда соғысы басталар алдында, Кришна Пандавалардың Астинадағы елшісі болған кезде қаза тапқан делінеді. Ол Кришна патшаның ашуынан қорқып қашқан ұлдарының аяғына таптырылып өлді, ал Кришна сол кезде Брахала болып келген еді.