Кіріспе

Бостандық туралы куәлік – Австралиядағы жазалау колонияларының бірінде сотталған адамның жаза мерзімі аяқталғанда үкімет тарапынан берілетін құжат. Онда бұрынғы сотталған адамның “еркін азаматтардың барлық құқықтары мен мүмкіндіктеріне” қайта ие болғаны, яғни ол енді толыққанды еркін адам болып, жұмыс іздеуге немесе колониядан кетуге құқылы екені көрсетілген. Бостандық туралы куәліктер 1810 жылы енгізілді және әдетте сотталғандар жеті, он немесе он төрт жылдық жазасын өтегеннен кейін губернаторға жазбаша өтініш берген жағдайда берілетін. Өмір бойына жаза алған сотталғандар кешірім алуға құқылы болған, бірақ бостандық туралы куәлік ала алмаған. Сотталғандарға берілетін бостандық деңгейлері үш түрлі болды. Бірінші деңгей – демалыс билеті, ол адамға маңызды шектеулер сақтауды талап ететін және бастапқы жаза мерзімінің кем дегенде жартысы өтелгеннен кейін берілуі мүмкін. Толық жаза мерзімі өтелгеннен кейін, адамға ешқандай шектеусіз бостандық туралы куәлік берілуі мүмкін. Үшінші категория – өмір бойына жаза алғандарға шартты немесе толық кешірім беру. Куәлікте әдетте күні, адамның аты-жөні, болған жаппай есімдері (бар болса), тасымалдаған кемесі, келген жылы, сотталған кездегі жағдайы және жаза мерзімі (жылдармен) көрсетілетін. 1827 жылдан 1867 жылға дейінгі куәліктерде туған жері, кәсібі, туған жылы, дене бітімі және кейде демалыс билеті туралы ақпарат та берілген. Куәліктер екі бөліктен тұратын. Негізгі куәлік аталған адамға берілетін және оның осы құжатты әрқашан өзімен бірге алып жүруі міндетті болған. Екінші бөлігі – “көшірме”; бұл ресми тізімдеме және оны үкімет сақтап отырған. Негізгі куәліктер иесінің үнемі пайдалануына байланысты сирек кездеседі. Ал “көшірмелер” мұрағатта сақталады және зерттеушілерге қолжетімді. Бостандық туралы куәліктің бір түрі – колониялық бостандық туралы куәлік, ол колонияға келгеннен кейін жасалған қылмыстар үшін алынған жазаларға қатысты болды. Жаңа Оңтүстік Уэльс колониясы шамамен 40 000 бостандық туралы куәлік берген. Тасмания және Батыс Австралия да сотталғандарды қабылдап, оларға бостандық туралы куәлік берді.