Кіріспе

Жинақтар теориясын категориялар теориясымен байланыстырады. Математикада категориялау – жинақтар теориясының теоремаларын категориялар теориясының аналогтарымен алмастыру процесі. Сәтті орындалған жағдайда, категориялау жинақтарды категориялармен, функцияларды функторлармен, ал теңдеулерді функторлардың табиғи изоморфизмдерімен алмастырады, бұл изоморфизмдер қосымша қасиеттерге сай келеді. Бұл терминді Луис Крейн енгізді. Категориялаудың кері процесі – декатегориялау. Декатегориялау – категориядағы изоморфты объектілерді тең деп санаудың жүйелі процесі. Декатегориялау көбінесе қарапайым процесс болса, категориялау әдетте одан әлдеқайда күрделі. Ли алгебраларының өкілдік теориясында, нақты алгебралардың модульдері зерттеудің басты объектілері болып табылады, және мұндай модульдің категориялануының қандай болуы тиіс екеніне қатысты бірнеше жағдайлар бар, мысалы, «әлсіз» абелдік категориялаулар. Категориялау және декатегориялау – нақты математикалық процедуралар емес, мүмкін болатын аналогтардың жиынтығы. Олар «жалпылау» сияқты сөздермен қолданылады, «шеафикация» сияқты емес.

Мысалдар

Категоризацияның бір түрі жиынтықтар тұрғысынан сипатталған құрылымды алып, жиынтықтарды категориядағы объектілердің изоморфизм кластары ретінде қарастырады. Мысалы, табиғи сандар жиынын шекті жиынтықтардың кардиналдық жиыны ретінде қарастыруға болады (және бірдей кардиналдықты екі жиынтық изоморфты). Бұл жағдайда, табиғи сандар жиыны бойынша қосу және көбейту сияқты операциялар шекті жиынтықтар санатындағы копродукттер мен өнімдер туралы ақпаратты білдіруі мүмкін. Аз абстрактты түрде айтқанда, идеясы мынада: нақты объектілер жиынтықтарымен жұмыс істеу және копродукттарды (екі жиынтықты біріктіру арқылы) немесе өнімдерді (көп санды сақтау үшін заттардың массивтерін құру арқылы) алу алғашқыда болған. Кейіннен жиынтықтардың нақты құрылымы абстракцияланып, "тек изоморфизмге дейін" алынып, арифметиканың абстрактілік теориясын жасау үшін қолданылды. Бұл "декатегоризация" – категоризация осы қадамды кері қайтарады. Басқа мысалдарға топологиядағы гомология теориялары жатады. Эмми Нётер гомологияның қазіргі заманғы тұжырымын Бети санының түсінігін жіктеу арқылы, белгілі бір еркін абельдік топтардың ранкі ретінде берді. Сондай-ақ, түйін теориясындағы түйін инварианты ретінде Хованов гомологиясын қараңыз. Соңғы топтар теориясының мысалы – симметриялық функциялардың сақинасы симметриялық топтың өкілдіктерінің категориясымен жіктеледі. Декатегоризациялау картасы бөліммен индекстелген Specht модулін сол бөліммен индекстелген Schur функциясына жібереді, бұл негізінен байланысқан Grothendieck тобының сүйікті негізінен симметриялық функциялар сақинасының теориялық сүйікті негізіне сәйкес келетін таңба картасы. Бұл карта құрылымдардың қалай ұқсас екенін көрсетеді; мысалы, олардың базалары бойынша бірдей ыдырау сандары бар, олардың екеуі де Литтлвуд-Ричардсон коэффициенттерімен берілген.