Кіріспе

Чех авиакомпаниясы Smartwings, a. s. (бұрынғы Travel Service, a. s.) – Чехиядағы ең ірі авиакомпания. Ол негізінен демалыс бағыттарына жоспарлы және чартерлік рейстерді орындайды. Авиакомпания басқа авиакомпанияларға ұшақтарын ылғалды және құрғақ жалдауға да ұсынады. Сондай-ақ, ол Czech Airlines акцияларының 30%-ына ие және Польша, Венгрия және Словакияда еншілес компаниялары бар.

Тарих

Smartwings 1997 жылы Travel Service деген атпен құрылды және негізінен чехиялық туроператорлар үшін чартерлік рейстерді орындауға бағытталған. Оның алғашқы ұшағы – Tupolev Tu 154M. 2000 жылы Travel Service алғашқы Boeing 737 400 ұшағын алды. Содан бері әуе компаниясының паркі негізінен Boeing ұшақтарынан тұрады. 2004 жылы Travel Service төмен бағалы Smartwings брендін іске қосты. Travel Service Lufthansa компаниясынан екі Boeing 737 500 ұшағын жалға алды, олар негізінен Smartwings рейстері үшін көзделген. Екі ұшақ та Smartwings-тің жаңа түс схемасымен боялды. 2004 жылдың 1 мамырында өткен ашылу салтанатына Чехияның бұрынғы президенті Вацлав Клаус қатысты. 2007 жылы компания 2,2 миллион, ал бір жылдан кейін шамамен 2,3 миллион жолаушы тасымалдады. 2014 жылы 4,3 миллион жолаушы тасымалдады, олардың 1,2 миллионы Smartwings брендімен жүзеге асырылған тұрақты рейстерде болды. 2007 жылдың 18 қыркүйегінде Icelandair Group компаниясы тасымалдаушының 50% үлесін сатып алды және 2008 жылдың сәуіріне қарай үлесін 80% дейін арттыру үшін қосымша акциялар сатып алды. 2008 жылдың желтоқсанында ол үлесін 66% дейін азайтып, қалған акционерлерге, Unimex компаниясына акцияларын сатты. 2009 жылы жаңа акциялар шығару арқылы үлесі 50,1% дейін азайтылды; сондай-ақ, олар үлестерінің бір бөлігін бірлескен иелеріне сатты, үлесін 30% дейін қысқартты. 2009 жылы Icelandair Travel Service-тегі 30% үлесін жаңа компанияға аударды, оны Icelandair кредиторлары сатып алды. Қытайлық CEFC China Energy инвестициялық тобы қазір Travel Service компаниясының 49,9% үлесіне ие. Travel Service Czech Airlines компаниясының 98 пайызына ие; ол 2017 жылы Prisko және Korean Air компанияларынан 64% сатып алды. Бұрын ол 34% үлеске ие болған, оны 2014 жылы сатып алған. Czech Airlines компаниясы бизнес бойынша қайта құрылымдалғаннан кейін Smartwings компаниясы 30% үлесін сақтап қалды. 2013 жылы Travel Service Boeing 787 Dreamliner ұшағына жасаған тапсырысын тоқтатып, Boeing 737 Max 8 ұшағына тапсырыс берді. 2017 жылдың қазан айында Travel Service әуе компаниясынан холдинг компаниясына өзінің брендін ауыстыруды және барлық операцияларын Smartwings брендімен жүргізуді жоспарлап отырғаны туралы хабарлады. 2018 жылы Travel Service түс схемасы Smartwings түс схемасымен алмастырылатыны туралы хабарланды. Сондай-ақ, сол жылы жаңа Boeing 737 MAX ұшақтары жеткізіле бастады. Travel Service компаниясы 2018 жылдың желтоқсанында өзінің бұрынғы төмен бағалы еншілес компаниясының атын Smartwings деп өзгертті. 2019 жылдың наурызында Smartwings 2019 жылдың соңына дейін неміс еншілес компаниясын құру және Czech Airlines еншілес компаниясын Boeing 737 паркіне ауыстыру жоспарларын жариялады. Алайда, 2022 жылға қарай бұл жоспарлар іске аспады және Czech Airlines өзінің барлық Airbus паркін сақтап қалды. 2021 жылдың ақпан айында Smartwings компаниясы сақталған Boeing 737 MAX ұшақтарын айдың соңына дейін қызметке қайтаруға болатынын хабарлады, бұл Еуропадағы алғашқы әуе компаниясы болды.

Бизнес көрсеткіштері

Smartwings компаниясының таңдалған қаржылық нәтижелері, a. s. млн. CZK 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 Операциялық кірістер 15,010 13,992 15,558 16,902 29,864 Операциялық пайда 86 149 274 488 71 223 303 Салықтан кейінгі таза пайда 47 158 60 192 193 (500) 81 Активтер 1,998 2,798 2,993 3,728 4,458 4,342 5,964 Өз капиталы 575 735 777 982 1,981 1,443 1,552 Міндеттемелер 593 1,315 1,320 1,470 2,384 2,771 4,174

Апаттар мен оқиғалар

2019 жылдың 22 тамызында Smartwings Boeing 737 800 (тіркеу: OK TVO) QS 1125 рейсін Грекияның Самос аралдан Чехияның Прага қаласына 170 жолаушысымен орындады. Ұшақ Грекияның Афина қаласынан солтүстік-шығысқа қарай Эгей теңізі үстінен ұшып бара жатқанда, қозғалтқышы істен шықты. Экипаж ұшақты 24 000 футқа (7315 м) төмендетті, бірақ апаттық жағдайды әуе қозғалысын басқару қызметіне (АТҚ) хабарламаған, тек "техникалық бұзушылық" туралы мәлімдеді. Қозғалтқыш істен шыққан жағдайдағы процедураға сәйкес, ең жақын әуежайға қонбаған орнына, ұшу экипажы Прагаға сол биіктікте 2 сағат 20 минуттан кейін ешқандай оқиғасыз қонды. Чехияның азаматтық авиация басқармасы (CAA) оқиғаға қатысты тергеу басталғанын растады: "Процедура стандартты емес сияқты болғандықтан тергеу жүргізуге шешім қабылдадық". Оқиғадан кейін Прага полициясы салдарынан халыққа қауіп тудырды деген күдікпен ұшуға қатысты тергеу бастады, ал Smartwings ішкі тергеуі капитанды ұшу операциялары басшысы лауазымынан шеттетуге алып келді. 2020 жылдың шілдесінде CAA Авиациялық апаттарды тергеу институтының (AAII) соңғы есебін жариялады, онда оқиғаның себебі капитанның міндетті процедураларды орындамауы, соның ішінде қозғалтқыш істен шыққаннан кейін ең жақын ауытқу әуежайына қонуы кінәлі деп танылды. 2020 жылдың шілде айынан бастап, оқиға кезінде ұшақты басқарған капитан Smartwings рейстерін орындауын жалғастыруда.