Кіріспе
Үнді дінінде өлімсіздіктің нектары
Амрита (IAST: amṛta), пали тілінде Амрит немесе Амата (сондай-ақ Судха, Ами, Ами деп те аталады) – санскрит сөзі, "өлімсіздік" деген мағынаны білдіреді. Бұл – үнді діндеріндегі маңызды ұғым және көне үнді мәтіндерінде жиі эликсир ретінде айтылады. Оның алғашқы кездесуі Ригведада, онда ол құдайлардың сусындары соманың бірнеше синонимдерінің бірі саналады. Амрита Самудра Мантхана мифосында маңызды рөл атқарады және осы амританы алу үшін құдайлар мен асуралар арасындағы қақтығыстың себебі болып табылады. Амританың әртүрлі үнді діндерінде әртүрлі маңызы бар. Амрит сөзі сикхтер мен индустар арасында кең таралған есім, ал оның әйелдік түрі – Амрита. Амрита амброзиямен туыс және олардың көптеген ортақ белгілері бар; екеуі де ортақ Индоевропа тілінен шыққан.
Этимология
Амрита санскрит тілінен алынған «жоқ» деген мағынаны білдіретін «а» теріс префиксінен және «өлім» деген мағынаны білдіретін сөзден тұрады, осылайша «өлімсіздік» немесе «өлмейтін» деген мағынаны береді. Өлімсіздік сусындары туралы түсінік кем дегенде екі ежелгі үнді-еуропа тілінде – ежелгі грек және санскрит тілдерінде кездеседі. Грек тіліндегі ἀμβροσία (ambrosia, ἀ «жоқ» + βροτός «өлшеулі») санскрит тіліндегі амритаға (amṛta) семантикалық жағынан байланысты, себебі екі сөз де құдайлардың өлместікке жету үшін пайдаланатын сусын немесе тағамды білдіреді. Екі сөз де бірдей үнді-еуропалық түбірден – *ṇmṛtós, «өлмейтін» (n: грек және санскрит тілдеріндегі «а» префиксінің бастауы теріс префикс; mṛ: «өлу» этимологиясының нөлдік түрі; және to: сын есімнің жұрнағы) шыққан сияқты. Грек нектары үшін де ұқсас этимология бар, ол құдайлардың сусындары (гр. νέκταρ néktar) болып саналады және бұл *nek, «өлім», және *tar, «жеңіс» PIE түбірлерінің қосындысы деп есептеледі.
Буддизм
Будда пали әдебиетінде "Амата Сантам" деп аталады.
Қытай буддизмі
Қытай буддизмі Амританы құдайы сү, тағам немесе басқа да ішілуге арналған заттар ретінде сипаттайды, олар көбінесе мантра оқудың нәтижесінде пайда болады.
Ваджраяна буддизмі
Амрита Ваджраяна буддизмінде маңызды рөл атқарады, ол абхишека, ганачакра және гома сияқты маңызды рәсімдердің басында тұтынылатын қасиетті сусын ретінде қолданылады. Тибет дәстүрінде дюци көптеген жоғары ламалардың қатысуымен ұзақ рәсімдер кезінде дайындалады. Ол әдетте сумен немесе өте әлсіз спирттік ерітінділерде ерітілген кішкентай, қара қоңыр дәндер түрінде қабылданады және дене және рухани денсаулықты жақсартады деп есептеледі. Дәстүрлі тибет медицинасының негізгі мәтіні, Төрт тантра, сондай-ақ «Амританың жүрегі» деп аталады. «Таза кристал гүл шоғы» атты еңбек, амританың шығу тегін буддалық тұрғыдан қайта баяндалған самадра мантхана аңызының нұсқасында сипаттайды. Осы Ваджраяна нұсқасында Раху жаны амританы ұрлап, Ваджрапанидің найзағайымен жойылды. Раху амрита ішкендіктен өлмейді, бірақ оның қаны жер бетіне тамшылап түсіп, түрлі-түрлі дәрілік өсімдіктердің өсуіне себеп болады. Барлық Буддалардың тілегімен Ваджрапани Рахуды қайта құрастырады, ол Нингма мектебінің буддизміне сәйкес буддизмнің қорғаушысына айналады. Ішкі құрбандық ( , ) – ең символдық амрита құрбандық жиналысы, ал Ішкі құрбандық нектарының таблеткасы ( , ) – Тибет буддизмінің құнды және құпия дәрісі, ол тек Нингма мектебінің жоғары дәрежелі монахтары үшін ішкі қолдануға арналған. Оның құрамында бес Будданы және бес элементті бейнелейтін бес Амрита мен бес ет бар. Чакраварти тантрасы мен Ваджраварахи тантрасына сәйкес, Ішкі құрбандық нектарын балқыту және баталау үшін рәсім өткізу қажет. Бес нектар төрт бағытта орналасуы керек: шығыста сары экскремент, солтүстікте жасыл сүйек миы, батыста ақ сперма, оңтүстікте қызыл қан; көк зәр ортаға қойылады. Төрт нектар дана монахтардан алынуы керек, ал жұмыртқалар ізгі әйелдің алғашқы айынан жиналады. Бес ет те осылай орналастырылған: оңтүстік-шығыста қара бұқаның еті, оңтүстік-батыста көк иттің еті, солтүстік-батыста ақ пілдің еті, солтүстік-шығыста жасыл жылқының еті және ортада қызыл адамның денесі. Рәсімнен кейін бұл ингредиенттер бір дәмі бар (экараса) эликсирге айналады, ол бақыт, қуат, өлместік және даналық сыйлайды. Қазіргі заманғы тәлімгерлер Нектар таблеткасының «синтезделген мәнін» алып, оны қара шаймен немесе спирттік ішімдіктермен араластырады, бірақ көбінесе «Нектар таблеткасы» өсімдіктерден алынады.
The Immaculate Crystal Garland describes the origin of amrita in a version of the samudra manthana legend retold in Buddhist terms. In this Vajrayana version, the monster Rahu steals the amrita and is blasted by Vajrapani's thunderbolt. As Rahu has already drunk the amrita he cannot die, but his blood, dripping onto the surface of this earth, causes all kinds of medicinal plants to grow. At the behest of all the Buddhas, Vajrapani reassembles Rahu who eventually becomes a protector of Buddhism according to the Nyingma school of Tibetan Buddhism. Inner Offering (, ) is the most symbolic amrita offering assembly, and the Inner Offering Nectar Pill (, ) is a precious and secret medicine of Tibetan Buddhism, which are only used internally for higher ranking monks in Nyingma school. Its ingredients including Five Amrita and Five Meat, which represents five buddhas, and five elements respectively. According to Tantras of Chakravarti, and Tantras of Vajravārāhī, a ceremony needs to be held for melting and blessing the Inner Offering Nectar. Five Nectar needs to be arranged in four directions: yellow excrement in the east, green bone marrow in the north, white semen in the west and red blood in the south; blue urine is placed in the center. Four Nectar should come from wise monks and the ova should be collected from the first menstruation of a blessed woman. The Five Meats are arranged similarly, meat of black bull in the southeast, the meat of the blue dog in the southwest, the meat of the white elephant in the northwest, the meat of the green horse in the northeast, and the meat of a red human corpse in the center. After the ceremony, these ingredients will transform into a one taste (ekarasa) elixir, which bestows bliss, vitality, immortality and wisdom. Actual modern practitioner will take a 'synthesized essence' of the Nectar Pill and combined it with black tea or alcohol, but mostly the "Nectar Pill" are derived from plants.