Кіріспе

1838 жылы Жаңа Оңтүстік Уэльстегі жергілікті австралиялықтардың өлтірілуі

Майолл Крик қырғыны – 1838 жылдың 10 маусымында Жаңа Оңтүстік Уэльстің солтүстігіндегі Гвайдер өзені маңындағы Майолл өзені жанында он екі отаршылдың отыздан кем емес қарусыз жергілікті австралиялықтарды өлтіруі. Екі соттан кейін он екі отаршының жетісі кісі өлтіргені үшін кінәлі деп танылып, асылды. Қырғынды ұйымдастырған еркін отаршыл Джон Генри Флеминг тұтқындалудан қашып, сотқа тартылмады. Төрт отаршыл алғашқы сотта кінәлі емес деп танылғандықтан, қайтадан сотталған жоқ. Австралиялық қоныс аударушыларға қарсы аборигендерді қырғынға ұшыратты деген айыппен жүргізілген жалғыз сәтті сот ісі, әдеттегі кісі өлтіру ісі емес, соғыс қылмыстарына қатысты сот ісі ретінде сипатталды. Бір газеттің редакциондық мақаласында «бұл өлтірулердің үлкен бөлігіне ұлт ретінде біздің жауапкершілігіміз бар» делінген. Бұл аборигендер бұрын бірнеше ай бойы Питер МакИнтайрдың Кирадағы шаруашылығында бейбіт түрде тұрған. Сондықтан олар ақ адамдарға жақсы таныс болды. Олардың көпшілігіне еуропалық есімдер берілген, мысалы, Дэдди, Король Сэнди, Джой, Марта және Чарли. Кейбір балалар ағылшын тілінде сөйлей білді. Малшылар лагерьге келгенде, олар қорғаныш сұрап, тұтқынның үйіне қашып кірді. Жорж Андерсон сұрағанда Джон Расселл «оларды жотаның ар жағына алып барып, қорқытамыз» деді. Малшылар үйге кіріп, оларды ұзын арқанмен байлап алып кетті. Оларды шаруашылықтан батысқа қарай 800 метрдей жердегі жотаның бір бетіне алып барды. Сол жерде олар бір әйелді қоспағанда, барлығын өлтірді, оны келесі екі күн бойы өздерімен бірге ұстады. Олар өлтірген 28 адамның көпшілігі әйелдер, балалар және қарттар еді. Он жас жігіт көрші шаруашылықта ағаштардың қабығын қабысу үшін жұмыс істеп жатқан. Көптеген адамдарды Джордж Андерсон, қырғынға қатысудан бас тартқандықтан, тек екі оқ естігенін айтты. Андерсоннан өзгеше, Чарльз Килмейстер соғысқа қатысты. Он адам оңтүстік-шығысқа қарай 30 шақырым жердегі Кирадағы МакИнтайр шаруашылығына барған, онда 10-20 абориген өлтіріліп, денелері үлкен отқа тасталған. Көптеген адамдар бұл қырғынды да сол малшылар жасады деп күдіктенді. Бірнеше күн бойы ішіп-жегеннен кейін, топ тарап кетті. Шаруашылықтың басқарушысы Уильям Хоббс бірнеше күннен кейін қайтып келгенде, жиырма сегіз мәйітті тапты (бастары кесілгендіктен және мүшеленгендіктен, нақты санын анықтау қиын болды) және оқиға туралы хабарлауға шешім қабылдады, бірақ Килмейстер бастапқыда оны одан аулақ етті. Хоббс бұл туралы көрші шаруашылықтың бақылаушысы Томас Фостермен сөйлесіп, ол Сиднейге аттанған Фредерик Футқа жаңа губернатор Джордж Гипске хабарлауын айтты. Бас прокурор Джон Планкеттің қолдауымен Гиппс полиция судьясы Эдвард Денни Дейге (Muswellbrook) қырғынды тергеуді тапсырды. Өздерін «Қаралар қауымдастығы» деп атағандар, жергілікті билік өкілі басқарды, ол Сиднейдегі тұтқындарға қол жеткізу үшін өкіметтік ықпалын пайдаланып, оларға «бірге тұрып, ештеңе айтпауды» бұйырды. Сот процесінде айыпталушылардың ешқайсысы өздерінің әріптестеріне қарсы куәлік бермеді, Гиппс бұл жағдайды судьяның рөлімен байланыстырды.

Бірінші сынақ

Р. Килмейстерге қарсы (No. 1) – Бекет кабинашысы Джордж Андерсон, жалғыз ақ куә, Планкетт пен Роджер Терридің кіші кеңесшісі болған айыптау тарапынан басты куә ретінде талқыланды. Ол сотқа он бір адамның құрбандарды қалай байлап алып кеткенін айтты. Сондай-ақ, қылмыскерлердің бірі Эдвард Фоули оған қанға малған қылыш көрсеткенін де мәлімдеді. Андерсоннің куәлігін полиция тергеуін жүргізген Уильям Хоббс және судья Дей де растады. Қорғау тарапының негізгі аргументі мәйіттерді анықты анықтау мүмкін емес екендігіне байланысты болды.

Екінші сот

Р. Килмейстерге қарсы (No. 2) – Алайда Бас прокурор Планкетт судьядан сол оқиғаға байланысты қосымша айыптауды күтіп тұтқындарды қамауға алуды сұрады. Он бір адам қамауға алынса да, тек жетісі екінші рет сотқа тартылды. Екінші сот 27 қарашада өтті, бірақ қазылар алқасының қызметіне шақырылған 48 адамның 28-і ғана келді; кейіннен Қара қауымдастығы көптеген адамдарды қорқытып, қашып кетуіне себеп болғаны белгілі болды. Андерсон одан кейін шатырдағы аборигендер оған көмек сұрап айқайлағанын куәландырды. Ол екі әйелдің шатырда қалғанын, біреуі "жақсы көрінгендіктен, олар солай деді", ал артта қалған жас баланың анасымен бірге (басқалармен байланған) қашуға тырысқанын, бірақ Андерсон оны шатырға қайтарғанға дейін айтты. 5 желтоқсанда олардың әрқайсысы асылып өлім жазасына кесілді. Сотталғанға дейін судья Бертон сөз сөйледі. Бір репортер Бертонның сөзін қысқаша баяндады. Бұл істе қылмысты ақтауға болатын ешқандай себеп болған жоқ. Қырғын бір адамға ғана шектелмей, көптеген адамдарды қамтыды, соның ішінде әйелдер, балалар және аналарының кеудесіне асылған сәбилер – кемінде 30 адам қанды қырғынмен өлтірілді. Бұл қазасыздық кедей, қорғанышсыз қара нәсілділер тайпасына жасалды, олар өрттен алыстатылды, олар тұтқындардың бірінің қорғауында қауіпсіз демалып отырғанда. Күтпеген шабуылға ұшыраған олар, 12-13 атты әскерден қашып, қорғаныш іздеп шатырға жетті, бірақ ол шатыр олар үшін құрылысқа айналды. Сол шатырда тұтқындар, көз жасы, ағысы мен зарсыздауына немқұрайлылық танытып, оларды – әкелерді, аналарды және балаларды – кемсіз байлап, алысқа алып кетті, содан кейін қырғын басталды және бір әйелден басқа барлығы жойылғанша тоқтамады. Мен осы жағдайларды сол сәттегі азапты күшейту үшін емес, айналадағыларға осы аяусыз әрекеттің қорқыныштылығын көрсету үшін, мүмкін болса, болашақта осындай салдарды болдырмау үшін айтамын. Қылмыстың ашылуына жол бермеу үшін тұтқындар немесе олардың қылмысын жасыруға қызығушылық танытқан адамдар ерекше күш жұмсады. Бірақ, Құдайдың қалауымен, бір адам сол адам сүйектерінің үйіндісіне жетіп, үйінді біртіндеп алынып тасталғанға дейін, оқиғаның куәсі болды, бұл осы кісі өлтірудің барлық іздерін жою үшін жасалған. Алайда, қылмыс Құдайдың алдында жасалды және құрбандардың қаны кек алуды талап етеді. Үкімді 7 желтоқсанда Жаңа Оңтүстік Уэльстің Атқарушы кеңесі бекітті, ал кейін Гиппс баяндамасында айыпталушылардың ешқайсысына жеңілдететін жағдайлар көрсетілмегенін және олардың ешқайсысы басқаларынан гөрі кінәлірек емес екенін мәлімдеді. Өлім жазасын орындау күні жақындаған сайын, сот процестеріне деген наразылық күшейді. "Сидней Морнинг Геральд" газетінің редакциялық мақалалары геноцидті ашық түрде қолдады. Бір жазушы бұл жазалау "заңды түрде кісі өлтірумен тең" екенін және егер орындалса, "туған жерлерді жою үшін нағыз соғысқа итермелейтінін" жазды. Газет сондай-ақ Гипстің аборигендерге деген ықыласына шабуыл жасады. "Ақ қоныстанушылар мен олардың қызметшілері қара нәсілділердің зорлық-зомбылығынан қорғалуға тиіс пе? Қаралар да ақтар сияқты қылмыскер ретінде асылуы керек пе? Егер солай болса, ақ британдықтардың қанын төккен қара нәсілді кісі өлтірушілерді тұтқындап, асып тастау үшін қандай шаралар қолданылды?" "Геральд" газетінде аборигендер жасаған қылмыстар туралы мысалдар келтіріліп, содан кейін былай деп жалғастырылды: "Бұл барлық қорқынышты істерді жасыруға бола ма? Бұл қанды өшпенділікпен алмауға бола ма? Ал ақ адамдар қараларды өлтіргені үшін, мүмкін, өзін-өзі қорғауда, мүмкін, бұрын алған жарақаттары үшін жаза ретінде асылуға бола ма? Колонияның шекарасында қара нәсілділерді қорқытып қана, бағындырып ұстауға тырысқан күш жоқ". Қалған төрт айыпталушы, Блейк, Тулуз, Паллизер және Лэмб, келесі отырысқа дейін қамауға алынды, сонда оларға қарсы басты куәгер, Дейви есімді абориген бала, Киелі кітапқа ант беруге дайындалды. Миссионер Ланселот Эдвард Трэлкельдтің айтуынша, Генри Дангар Дейвиді "жолдан шығарып тастауды" ұйымдастырды және оны қайтадан көрмеді; және Дейвиді таба алмағандықтан, төрт адам 1839 жылдың ақпан айында босатылды.

Бұдан басқа, қалған төрт айыпталушы 1839 жылдың 14 ақпанында сотқа келгенде, Бас прокурор Планкетт сотқа хабарлады: [Дейви] екі ай бойы құзыретті адамнан оқып үйренген, бірақ енді [Адвокатқа] құзыретті куә болуға қатысты нұсқау берілмегенін, және оның қашан құзыретті болатыны белгісіз екенін, ал оның куәлігінсіз істі жалғастырудың қажеті жоқ екенін айтты. Мен [Дейвидің] куәлігінсіз сот процесін жалғастыра алмаймын.

Басқаша айтқанда, Планкеттің сөзіне қарағанда, 1839 жылдың ортасында Дейви тірі және "оқып үйренуде" болған, бірақ Планкетт осы білімді аяқтауға кеткен уақытқа байланысты қалған айыпталушыларға қарсы істі жалғастыра алмады. Сондықтан айыпталушылар босатылды.

19 ғасыр

Джон Генри Флеминг, қазаның жетекшісі, ешқашан қолға түспеді. Ол Хоуксбери ауданында, Moreton Bay-ден ішкі жақтағы туысының жерінде немесе Ван Димен жерінде (шешілмеген қайшылы есептерге сәйкес) жасырылды немесе қорғалды. Кейін ол Хоуксбери ауданында құрметті шаруа, шіркеу бастығы және (айнымалы түрде) бейбітшілік судьясы болды. Бірінші сотта ақталған және кейіннен айыпталмаған төрт адамның бірі Джон Блейк 1852 жылы өзіне-өзі қол жұмсады. Оның ұрпақтарының бірі оның кінәлі санасынан болған деп санайды. Myall Creek ісі халықтың және баспасөздің арасында маңызды наразылық тудырды, кейде қылмыскерлерді қолдады. 1838 жылдың қазан айында "Sydney Herald" газеті "барлық қара жануарлардың тобы колонистердің біз тым көп уақытты жоғалтқан ақымақ құжаттарды басып шығару үшін төлейтін ақшаға тұрарлық емес" деп жариялады. 1838 жылдың қарашасында одан да зорлық-зомбылыққа толы мәлімдеме жасалды, егер Австралияның аборигендері, "Жаңа Голландияның лас, қатыгез каннибалдары" және "жабайы қатыгездер" болса. Бірақ барлық газеттер мен ақ қоныс аударушылар бірдей көзқарас білдірмеді, "The Australian" газеті 1838 жылдың 13 желтоқсанында, жеті адам кінәлі деп табылғаннан бір аптадай кейін, бірақ олардың асылуына бірнеше күн бұрын, Элиза Хамильтон Дунлоптың "Абориген анасы" атты өлеңін жариялады. Өлеңде Дунлоптың қазаға деген қайғысы және Австралияның аборигендеріне деген жанашырлығы білдірілді. Дунлоп "Sydney Herald" газетінің сынға жауабында өлеңді қорғап, өз көзқарасының дұрыс екенін түсіндірді. Джон Данмор Лэнгтің "The Colonist" газетінің 1838 жылғы 12 желтоқсандағы редакторы ұзақ пікір білдіріп, "бұл кісі өлтірулер, үлкен дәрежеде, бізді ұлт ретінде кінәлі етеді" деді. Myall Creek қазасы колониялық Австралияда ақ адамдар жазаға тартылған жалғыз қаза ретінде жиі айтылады. Дегенмен, Myall Creek-ке дейін кем дегенде бір оқиға болған. 1820 жылы екі сотталған адам, Джон Кирби мен Джон Томпсон, колониядан қашуға тырысты, бірақ жергілікті аборигендер оларды тұтқындап, Ньюкаслға қайтарды. Әскери топ екі констебльмен бірге оларға кездесті, Кирбиді Буррагонгқа (Кинг Джекке) пышақ саққанда көріп, содан кейін ол ваддимен құлады. Буррагонг бастапқыда жазылып, "мюрри буджери" (жақсы жазылған) екенін айтып, "көйлек жиынтығын" алды. Бірақ кейін ауруға шағымданып, жарақат алғаннан кейін он күннен кейін қайтыс болды. Кирби мен Томпсон екеуіне де "қасақана кісі өлтіргені" үшін сот процесі жасалды. Барлық еуропалық куәгерлер Кирби Буррагонгқа шабуыл жасамас бұрын "жергілікті ешкім соққы бермегенін" растады. Томпсон ақталды, бірақ Кирби кінәлі деп танылып, өлім жазасына кесілді, оның денесі "бөлініп, анатомиялық зерттеулерге жіберілді". Myall Creek қазасы сол уақытта осы ауданда (Ливерпуль жазығында) болған көптеген қазалардың соңғысы болды. Колонияның басқа жерлеріндегідей, аборигендер кейде өздерінің жерлеріне жасалған шабуылға қарсы тұрып, азық үшін қой мен ірі қараны найзамен соғып, кейде малшылардың үйлеріне шабуыл жасап, ақ адамдарды өлтірді. Ливерпуль жазығында бірнеше ірі қара соғылып, үйлерге шабуыл жасалып, екі ақ адам өлтірілді (аборигендер жасады деген күдік бар). Шектеушілер губернатордың міндетін атқарушы Снодграсске шағымданды, ол майор Джеймс Нанн мен 22 әскери қызметкерді ауданға жіберді. Нанн 25 жергілікті малшының көмегін алды, олар ауданды аралап, кездесетін әрбір аборигенді өлтірді. Наннның науқаны 1838 жылы Уотерлоо өзеніндегі қазалы оқиғамен аяқталды. Нақты тарихи деректер болмаса да, өлтірілген аборигендердің саны 40-тан 100-ге дейін бағаланды. Нанн Сиднейге оралғаннан кейін, жергілікті қожалықтар мен малшылардың көпшілігі аборигендерге қарсы "үрлеуді" жалғастырды, соның ішінде Myall Creek қазасын да жасады. Бірақ қоғамдық наразылыққа байланысты губернатор Гиппс бұдан әрі қудалауды, оның ішінде бұрынғы Уотерлоо-Крик қырғынын және кейінірек МакИнтайр стансасындағы қырғынды, екеуі де аборигендердің өліміне қатысты, қолдамады. Саяхатшы журналист Брюс Эльдер өзінің "Канның құйылуы" атты кітабында былай дейді: "Сәтті сот процестері болашақта жеткілікті дәлелдерді алу үшін үндемеу туралы келісімге келді. Сиднейдің екі газетінде хабарланғандай, тағы бір салдары - аборигендерді уландыру "көп қауіпсіз" болып, кең таралды. Осы әрекеттерге байланысты көптеген қазалар жазасыз қалды". Myall Creek қазасы және кейінірек сот процесі мен қылмыскерлердің асылуы "сыртқы" қоныс аударушыларға және олардың отандық халықпен қарым-қатынасына үлкен әсер етті. "Sydney Herald" және Жаңа Оңтүстік Уэльс және Викторияның шалқары аудандарындағы қоныс аударушылардың өкілдері, әдетте Уильям Вентворт сияқты жетекші тұлғалар, сот процесі мен қылмыскерлердің асылуын "сот жазасы" деп сипаттады. Ұқсас пікірлер жылдар бойы Квинслендте де айтылды, континенттің аборигендері ең көп шоғырланған бөлігінде, онда бұл жаңадан бөлінген парламентте көптеген мәлімдемелердің тақырыбы болды. 1861 жылы, 1838 жылғы сот процесі мен асылу "Сиднейде ақ адамдарды сот жазасымен өлтіруден" басқа емес екеніне барлық дерлік келісім болды, үкімет өкілі Роберт Рамсей Маккензи 25 шілдедегі Заң шығару жиналысында сөйлеген сөзінде осылай айтты, және "ақ сақшылар "пайдасыз" болды, өйткені олар "қараларға қарсы қалағандай әрекет ете алмайды, наразылық тудырмау үшін және кісі өлтіру ісі бойынша қудаланбау үшін". Квинслендтің бірінші парламенті дерлік бірауыздан келіскен ой - Квинслендте қараны өлтіру үшін ешбір ақ адам сотталмауы керек.

XXI ғасыр: SMH кешірім сұрады

2023 жылдың 9 маусымында, қырғынның 185 жылдығы алдында, The Sydney Morning Herald газеті редакциондық мақаласында "кісі өлтірушілердің жазадан қашуына үгіт-насихат жасаған кезде нәсілшіл көзқарастар мен бұрмаланған ақпарат таратуына" қатысқандығы үшін өтініш айтты. Ол 12 адамның ішіндегі 7-сіне қарастырылған өлім жазасына қарсы екенін, "дәлелдердің жетіспеуіне немесе кез келген заңдық процестің әділдігіне күмән тудыруына байланысты емес, қылмыскерлер ақ, ал қаза тапқандар – қара нәсілді болғандықтан" мәлімдеді. Бұл газеттің сол кездегі басқа басылымдардан өзгеше жарияланғанын мойындады, сондай-ақ оқырмандарды егер "қорқыныш сезінсе" аборигендерді өлтіруге шақырған басқа мақалалары үшін де кешірім сұрады.

Мал қорасы туралы дау

Жылдар бойы қаза болған жердің нақты қайда болғаны туралы пікірталас туды. Myall Creek станциясында жұмыс істеген малшылар арасында, қаза болғаннан көп жылдар өткен соң, ауызша дәстүр қалыптасты. Оған сәйкес, Wirrayaraay тайпасы малшылардың басшылығымен мал бағына жеткізіліп, сол жерде қырғын жасалған. Бұл ауызша дәстүрді малшылардың және басқалардың кейбір жергілікті ұрпақтары берік ұстанады, бірақ осы пікірді қолдайтын бастапқы деректер жоқ. Полиция судьясы Эдвард Денни Дей жинаған және екі сотта дәлел ретінде ұсынылған барлық мәліметтер, оқиға мал бағында болған деген жорамалға қарсы келеді. Куәгерлер Уильям Хоббс, Томас Фостер, Эндрю Бэрроуз және Эдвард Денни Дейдің өзі мал бағы туралы ескертпестен, қаза болған жерді сипаттады. Хоббс Жоғарғы соттағы куәлігінде мал бағы үйлерге жақын болса, ал қаза болған жер "үйімнен батысқа қарай шамамен жарты мильдей қашықтықта" екенін мәлімдеді.

Ескерткіш

Лайл Мунро Снр, қырғын құрбандарының ұрпағы, оқиғаны еске алу үшін ескерткіш орнатуға ұзақ және тынымсыз еңбек етті. 2000 жылдың 10 маусымында Уитлоу және Бингара Делунгра жолдарының қиылысында, Бингараның солтүстік-шығысында қырғын құрбандарына арналған мемориал ашылды. Ол жол бойында жеті сопақ пішіндес гранит тас, одан әрі 14 тонналық гранит тас және тақташадан тұрады, бұл құрылымды ұсақталған ақ гранит шеңбері қоршап, Нью-Саут Уэльс штатының түкпір-түкпірінен әкелінген тастармен безендірілген. Мемориал қырғын болған жерге қарайды. 2001 жылы Нью-Англия университетінің заң факультетінің студенттері тобы бұл жерге саяхат жасады, оларды Blacklock руы құрметпен қарсы алып, түтін шығару рәсімін өткізді. Жыл сайын 10 маусымда құрбан болғандарды еске алу рәсімі ұйымдастырылады. Мемориалды «Myall Creek достары» атты Австралияның коммерциялық емес ұйымы күтіп, қаржыландырады. 2005 жылғы қаңтарда мемориалға қарапайымдықпен келгендер «кісі өлтіру», «әйелдер» және «балалар» деген сөздерді қалыптап, оларды жойып, жазуды оқымауға тырысты. «Myall Creek қырғыны және мемориалдық орын» 2008 жылдың 7 маусымында Австралияның Ұлттық мұра тізіміне, ал 2010 жылдың 12 қарашасында Жаңа Оңтүстік Уэльс штатының Мемлекеттік мұра тізіміне енгізілді. 2021 жылдың 24 қыркүйегінде орынға тағы да зақым келтірілгені хабарланды. Ғимараттарға, құмтастан жасалған сатыларға және қоршауларға зиян келтірілді. Мемориалдық тақта да қиратылды, бірақ комитет бұл оқиғаның сол қылмыскерлерге байланысты екеніне сенімді емес. «Myall Creek достары» ұлттық комитетінің тең төрағасы Кит Мунро жерге нәсілшілдік ұрандар сызылғанын растады.

Сурет

Сиднейлік суретші Бен Куилти бұл қырғынды бейнелейтін суретті Роршах сиясының көмегімен жасады – бұл техниканы ол бұрынғы суреттерінде де қолданған болатын, ал суреттің атауы «Майолл Крик Роршах» болды. Жұмысқа эскиздер салуды бастамас бұрын ол Гамилярай тайпасының ақсақалдары Сью Блэклок әпкесімен және Лайл Мунро ағасымен кеңесті. Суретшінің осы және басқа да туындыларын көрсететін Кэтрин Хантердің «Куилти: Көлеңкелерді бояу» атты теледокументалды фильмі 2019 жылдың қараша айында ABC телеарнасында көрсетілді.