Кіріспе

Жаңа Каледония жаңбырлы ормандары – Тынық мұхитының оңтүстігіндегі Жаңа Каледонияда орналасқан құрлықтағы экорегион. Бұл тропикалық ылғалды, кең жапырақты орман экорегионы, Австралазия аймағының бір бөлігі.

Орнату

Экоаймақ Жаңа Каледонияның таулы бас арал Гранд-Тердің жел соғатын шығыс жағын, сондай-ақ шығыстағы кішкентай Лоялти аралдарын және Гранд-Тердің оңтүстігіндегі Пайнс аралын қамтиды. Экоаймақ Гранд-Тер аймағын қамтиды. Гранд-Тер – шамамен солтүстік-оңтүстікке қарай созылатын ұзын арал, оның ортасында биіктігі 1500 метрден асатын бес шыңы бар тау тізбегі орналасқан. Лоялти аралдары мен Иле-де-Пин аралдары әлдеқайда төмен жатыр. Жаңа Каледония 19° және 23° оңтүстік ендік аралығында, Австралиядан шығысқа қарай 1200 км және Жаңа Зеландиядан солтүстік-шығысқа қарай 1500 км қашықтықта орналасқан. Аралдардың климаты тропикалық, жаңбырлар маусымдық сипатта болады және әдетте шығыстан соққан пассат желдерімен бірге келеді. Лоялти аралдарында жылына орташа 1500 мм, шығыс Гранд-Терде төменгі биіктікте 2000 мм, ал Гранд-Терде жоғары биіктікте 2000-4000 мм жауын-шашын жауады. Гранд-Тердің батыс беткейлері, орталық тау тізбегінің жаңбырдан қорғалған бөлігінде, әлдеқайда құрғақ және Жаңа Каледонияның құрғақ ормандарының экоаймағына жатады. Жаңа Каледония – Гондвананың ежелгі фрагменті, оңтүстік суперконтинент. Ол Австралиядан 85 миллион жыл бұрын бөлініп, 55 миллион жыл бұрын Жаңа Зеландияға қосылған. Содан бері ол басқа құрлықтардан оқшауланған, бірақ көптеген өсімдіктер мен жануарлар Жаңа Каледонияны көрші аралдардан бөлетін бұғаздардан өтіп келген. Орман 40 метрге дейін биіктікке жететін, лавр жапырақтары бар мәңгі жасыл қатты ағаштардан тұрады. Көптеген түрлер аралдарға тән, ал төменгі қабаттағы өсімдіктер, омыртқасыздар, құстар мен жануарлардың бай биотасын қамтиды. Жаңа Каледонияның флорасы мен фаунасы ондаған миллион жыл бұрын Гондванадан бөлініп шыққанда аймақта оқшауланған ата-бабалар түрлерінен пайда болған. Бұл жерде тек эндемикалық түрлер ғана емес, бүкіл туыстар және тіпті отбасылар да пайда болған. Жаңа Каледонияда Жер бетіндегі кез келген ұқсас аймаққа қарағанда тропикалық гимноспермалардың көбірек түрлері кездеседі. Гимносперманың 44 жергілікті түрінің 43-і эндемикалық, оның ішінде жалғыз паразиттік гимносперма (Parasitaxus usta) бар. Сонымен қатар, араукарияның 35 түрі бар, оның 13-і Жаңа Каледонияға тән. Әлемдегі ең ірі құрт түрі – Sphaeropteris intermedia, сонымен қатар Жаңа Каледонияға тән. Бұл өсімдік қышқыл топырақта жиі кездеседі және шығыс жағалауда жылына бір метрге дейін өседі, әдетте, егістік жерде немесе орманды жерлерде өседі. Сонымен қатар, Cyathea басқа түрлері, атап айтқанда Sphaeropteris novae caledoniae бар. Аралдардың топырағы негізінен ультрамафикалық тау жыныстарынан пайда болған және көптеген жергілікті флора түрлері үшін пана болған, олар ұзақ уақыт бұрын олардың құрамына бейімделген; мұндай флора қоректік элементтердің қолайсыз құрамы бар қышқыл топырақта өмір сүре алады. Жаңа Каледонияда мұндай топырақтың үлгілерінде көбінесе магнийдің артық мөлшері, сонымен қатар никель сияқты ауыр металдардың фитотоксикалық қосылыстарының ерекше жоғары концентрациясы болады. Мұндай қиын топыраққа бейімделген өсімдіктермен бәсекелесе алатын жаңа келген түрлердің саны аз. Жаңа Каледония сонымен қатар планетадағы Nothofagus түрлерінің жергілікті түрлері бар бес аймақтың бірі болып табылады; бес түрі осы жерде кездесетіндігі белгілі. Жаңа Каледония – Гондвана суперконтинентінің ежелгі фрагменті. Тынық мұхит аралдарының көпшілігі салыстырмалы түрде жақында пайда болған жанартаулардан айырмашылығы, Жаңа Каледония ежелгі Гондвана суперконтинентінің фрагменті Зеландияның бір бөлігі болып табылады. Зеландия Австралиядан 60-85 миллион жыл бұрын бөлінді, ал Жаңа Каледонияны Жаңа Зеландиямен байланыстыратын қырат миллиондаған жылдар бойы терең су астында қалды. Бұл Жаңа Каледонияны қалған құрлықтардан оқшаулап, Гондван ормандарының бір сәтке суретін сақтады. Жаңа Каледония мен Жаңа Зеландияны 85 миллион жыл бұрын Австралияның континенттік қозғалысы бөліп тұр. Аралдарда әлі күнге дейін Гондванадан шыққан эндемикалық өсімдіктер мен жануарлардың ерекше әртүрлілігі сақталған, олар кейіннен оңтүстік құрлықтарға тарады. Австралия, Жаңа Каледония (Аденодафна) және Жаңа Зеландияның лавр ормандары Вальдивия лавр орманының басқа да туысқан түрлерімен байланысты, олар Антарктика флорасының подкарпус және жапырақты Нотофагус сияқты гимноспермалардың байланысы арқылы байланысқан. Жаңа Каледония ежелгі Зеландия материгінің солтүстік шетінде орналасқан, ал Жаңа Зеландия оны екіге бөліп тұратын плита шекарасында көтеріледі. Бұл құрлықта Антарктика флорасының екі алғы шебі орналасқан, олардың ішінде араукариялар мен подкарптар бар. Курио шығанағында қазіргі заманғы каури мен Норфолк қызыл ағашына жақын қазылған ормандардың қалдықтарын көруге болады, олар Зеландияда 180 миллион жыл бұрын Юра кезеңінде өскен, Гондванадан бөлінуге дейін. Мұздық кезеңдерде Зеландияның көбі теңіз емес, құрлыққа айналды. Зеландияның бастапқыда жергілікті сүтқоректі жануарлары болмаған деп есептелген, бірақ 2006 жылы Отаго аймағында Миоценге жататын сүтқоректі жақ сүйегінің қазылған қалдықтары табылды, бұл олай емес екенін көрсетті. Жаңа Гвинея және Солтүстік Австралия экоаймағы жақын туыс. Уақыт өте келе Австралия және Жаңа Каледония солтүстікке қарай қозғалды. Жаңа Каледония мұхитпен қоршалғандықтан өзгеріссіз қалды, түрлерін сақтап, ал Австралия құрғақтанды; Гондванадан шыққан ылғалды Антарктика флорасы шығыс жағалауына және Тасманияға шегінді, ал Австралияның қалған бөлігі Акация, Эвкалипт және Казуарина, сондай-ақ ксерикалық бұталар мен шөптерге ие болды. Адамдар 50-60 мың жыл бұрын Австралияға келді және континенттің өсімдік жамылғысын өзгерту үшін отты пайдаланды; нәтижесінде Антарктика флорасы, Австралияда жаңбырлы ормандар деп те аталады, Австралияның жер ауданының 2% аз бөлігін құрайтын бірнеше оқшауланған аймақтарға шегінді.

Флора

Жаңа Каледонияның жаңбырлы ормандары үш басты орман типінен тұрады. Төменгі жаңбырлы ормандар Лоялти аралдарын, Иль-де-Пайн және Гранд-Террдің төменгі биіктіктерін жабады. Гранд-Террдің жоғарырақ биіктіктерін тау орманды аймақтары алып жатыр. Гранд-Террдің ылғалды маки орманды аймақтары – ультрамафикалық тау жыныстарынан пайда болған тасты топырақта өсетін төменгі бұталы орман. Жаңа Каледонияның жаңбырлы ормандарының негізгі флорасы ежелгі Оңтүстік Гондвананың Антарктида флорасынан шыққан. Австралияның жаңбырлы ормандары мен Жаңа Зеландияның қоңыржай ормандары сияқты, Оңтүстік жарты шардың араукариялар (Araucariaceae) және подокарптар (Podocarpaceae) тұқымдастарына жататын қылқан жапырақты ағаштар гүлді ағаштармен араласады, оның ішінде Оңтүстік жарты шардың нотофагус туысы және Myrtaceae және Proteaceae отбасыларының ағаштары мен бұталары бар. Төменгі орманды аймақтар әдетте түрлердің араласуынан тұрады, кейде бір түрлі ағаштардан құралған тоғайлар кездеседі. Басым қылқан жапырақты ағаштар: Araucaria columnaris, A. bernieri, Agathis lanceolata, A. ovata (Araucariaceae) және Dacrydium araucarioides, Dacrycarpus vieillardii және Falcatifolium taxoides (Podocarpaceae). Гүлді ағаштардың ішінде Montrouziera cauliflora, Calophyllum caledonicum, Didymocheton spp., Neoguillauminia cleopatra және Hernandia cordigera, сондай-ақ Proteaceae отбасының Kermadecia, Macadamia және Sleumerodendron туыстарының түрлері бар. Араукария, Callistemon және Nothofagus бір түрлі тоғайларда басым. Тау жаңбырлы ормандары да түрлердің араласуынан тұрады, негізінен Araucaria, Agathis, Podocarpus, Dacrydium, Libocedrus және Acmopyle қылқан жапырақты ағаштары, сондай-ақ Metrosideros, Pterophylla, Quintinia және Nothofagus гүлді ағаштары өседі. Маки ормандарында көптеген түрлер кездеседі, олардың көпшілігі эндемиктер. Теңіздің түбінде пайда болған ультрамафикалық тау жыныстары никель, магний, хром және марганец сияқты металдарға бай, олар көптеген өсімдіктер үшін улы. Басым ағаштар – өсуі шектеулі араукариялар.

Фауна

Жаңа Каледонияда әлемдегі ең жұмбақты құстардың бірі – құрып бара жатқан кагу бар. Ол журавльдермен туыс және өте жасырын өмір сүреді. Бұл аралдың рәміздік құсы. Тағы бір эндемикалық құс – Жаңа Каледониялық рельс. Бұл құс жойылып кету қаупі төнген, бірақ оның әлі де сақталып қалғанына сенетін көп. Жаңа Каледониялық сұрғыр түнгі құс және Жаңа Каледониялық лорикет те ұқсас жағдайларда сақталып қалған деп есептеледі. Аралда сонымен қатар жиырмаға жуық эндемикалық құстар бар, оның ішінде құрал қолданатын Жаңа Каледониялық қарға да бар. Толығырақ ақпарат алу үшін Жаңа Каледонияның эндемикалық құстары бетіне қараңыз. Жаңа Каледониядан алынған теңіз қабықшалары коллекционерлердің арасында үлкен сұранысқа ие.

Қорғау

2017 жылғы бағалау бойынша, аймақтың 7 872 км² немесе 56% қорғалған аумақтар құрайды. Қорғалған аумақтарға Парк де ла Кот Облие (1222,59 км²), Блю Ривер провинциялық паркі (220,72 км²), Парк де ла От Думбеа (91,71 км²) және Парк де Гранд Фугер (45,45 км²) кіреді. Парк де ла Зон Котьер Уэст (2552,68 км²) Жаңа Каледонияның құрғақ ормандары аймағының бір бөлігін қамтиды.