Жаға құсы – Bristle-thighed Curlew (Numenius tahitiensis) туралы ақпарат: сипаттамасы, тарихы, және "kiwi" атауының шығу тегі. Құстар әлемінен қызықты деректер!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Құс түрі
Species of bird
Жұмсақ ұялы қызылқұйрық (Numenius tahitiensis) – Аляскада көбейетін және тропикалық Тынық мұхиты аралдарында қыстайтын орташа өлшемді жаға құсы. Манагревада киви немесе кивикиви, ал Ракахангада кихи деп аталады; Жаңа Зеландияның ұшпайтын құсы кивидің аты осыдан шыққан деп айтылады, бірақ Роберт Бласт сияқты кейбір тіл білімі мамандары оның орнына *кививи прото-океандық алтын құсынан басқа бір шығу тегін ұсынады.
The bristle thighed curlew (Numenius tahitiensis) is a medium sized shorebird that breeds in Alaska and winters on tropical Pacific islands. It is known in Mangareva as kivi or kivikivi and in Rakahanga as kihi; it is said to be the origin of the name for the New Zealand flightless bird kiwi although some linguists like Robert Blust has proposed an alternate origin from Proto Oceanic *kiwiwi, the Pacific golden plover, instead.
Таксономия
Бөртпелі қылшық аяқты қызылқұйрық 1789 жылы неміс натуралисі Иоганн Фридрих Гмелин Карл Линнейдің «Жаратылыс жүйесі» еңбегінің қайта қаралып, кеңейтілген басылымында ресми түрде сипаттады. Ол оны Scolopax туысына жатқызып, Scolopax tahitiensis деген екі атауын берді. Гмелин өзінің сипаттамасын 1785 жылы ағылшын орнитологы Джон Лэтамның «Құстардың жалпы шолуы» атты еңбегінде сипатталған «Отахайт қызылқұйрығы» негізінде жасады. «Отахайт» – Таитидің бұрынғы атауы. Лэтам қолданған мысалдың авторы натуралист Джозеф Бэнкс болды. Бэнкс Джеймс Кукпен бірге Оңтүстік Тынық мұхитына жасаған алғашқы саяхатына қатысып, сондай-ақ Куктың келесі саяхаттарынан да мысалдар алды. Бөртпелі қылшық аяқты қызылқұйрық қазір француз ғалымы Матурин Жак Бриссонның 1760 жылы жариялаған «Орнитология» еңбегінде құрылған Numenius туысына жататын тоғыз түрдің бірі болып саналады. Numenius атауы ежелгі грек тіліндегі noumenios сөзінен шыққан, бұл сөзді Хесихий құс туралы айтқан. Бұл атау «неос», яғни «жаңа» және «мене», яғни «ай» сөздерінен туындаған болуы мүмкін, себебі ол ай тәрізді иілген мүсікке байланысты. Бұл түр монотипті болып саналады: ешқандай түршелері танылмайды.
The bristle thighed curlew was formally described in 1789 by the German naturalist Johann Friedrich Gmelin in his revised and expanded edition of Carl Linnaeus's Systema Naturae. He placed it in the genus Scolopax and coined the binomial name Scolopax tahitiensis. Gmelin based his description on the "Otaheite curlew" that had been described in 1785 by the English ornithologist John Latham in his A General Synopsis of Birds. "Otaheite" is a former name of Tahiti. The specimen used by Latham was supplied by the naturalist Joseph Banks. Banks had accompanied James Cook on his first voyage to the south Pacific but had also received specimens from Cook's subsequent voyages. The bristle thighed curlew is now one of nine species placed in the genus Numenius that was erected in 1760 by the French scientist Mathurin Jacques Brisson in his Ornithologie. The name Numenius is from Ancient Greek noumenios, a bird mentioned by Hesychius. It is associated with the curlews because it appears to be derived from neos, "new" and mene "moon", referring to the crescent shaped bill. The species is considered to be monotypic: no subspecies are recognised.
Таралуы және мекендейтін ортасы
Оның қысқы мекені тропикалық Океанияда, оған Микронезия, Фиджи, Тувалу, Тонга, Гавай аралдары, Самоа, Француз Полинезиясы және Тонгарева (Пенрин атолы) кіреді. Олардың қысқы мекендеріне адамдардың енуі және келген жануарлардың жыртқыштарынан алаңдаушылық туып отыр. Джеймс Кук 18 ғасырда Таитиге сапар жасағаннан кейін бұл құс сипатталғанмен, оның көбейетін жері 1948 жылға дейін анықталмады. Ұялайтын жерлері Юкон өзенінің төменгі ағысында және Севард түбегінде орналасқан, құстар жағалауға жақын, аласа тундраны ұнатады. Бұл құс адамдар қоныстанған жерлерге жақын сирек кездеседі, Канада, Калифорния және Орегон штаттарында тек бірнеше рет байқалған.
Its winter habitat is tropical Oceania, and includes Micronesia, Fiji, Tuvalu, Tonga, Hawaiian Islands, Samoa, French Polynesia and Tongareva (Penrhyn atoll). There is concern over encroachment and introduced predators in their winter habitat. Although it was described after James Cook's visits to Tahiti in the 18th century, its breeding area was not identified until 1948. Nesting grounds are on the lower Yukon River and Seward Peninsula, with the birds preferring low lying tundra near the shoreline. The bird is rarely seen near populated land masses, with only a handful of sightings in Canada, California and Oregon.
Өсіру
Ұялар жердегі ойыстарда салынды және тундра еңсебімен төселген. Жұмыртқалары қоңыр дақтармен жасыл түсті болады, әр ретте төрттен жұмыртқа салады және маусымда бір рет балапан шығарады. Инкубация шамамен 24 күнге созылады, екі ата-ана да ұяны күтіп, жаңадан туған балапандарды қорғайды.
Nests are built in ground depressions and lined with tundra moss. Eggs are greenish with brown spots, with four to a clutch and one brood per season. Incubation lasts around 24 days, with both parents tending the nest and protecting the newly hatched chicks.
Тамақ және азықтандыру
Жабық тізелі қызылқанатылар гүлдер мен жидектер сияқты әртүрлі өсімдіктермен, сондай-ақ жәндіктермен, теңіз тіршілігімен және басқа құстардың жұмыртқаларымен қоректенеді, оларды тастармен шағып ашады – жағалау құстарының арасындағы жалғыз құрал қолдану мысалы.
Bristle thighed curlews feed on a wide variety of vegetation such as flowers and berries and on insects, sea life, and other bird's eggs, which they break open with rocks — the only tool use among shorebirds.