Кіріспе

Роберт Чарльз Мардиан (23 қазан 1923 – 17 шілде 2006) – американдық саяхатшы, Ричард Никсон әкімшілігінде қызмет еткен және сайлау кампаниясындағы бұзушылықтар үшін үлкен жюримен айыпталған «Уотергейт жетілігінің» бірі ретінде Уотергейт жанжалына қатысқан АҚШ Республикалық партиясының лауазым иесі. Оның қастандық жасағаны үшін шығарылған үкімі процедуралық терісшіліктерге байланысты күштен шығарылды және ол қайтадан сотталған жоқ.

Отбасы және ерте өмірі

Мардианның әкесі Самуил Осман империясының Адана вилайетіндағы (қазіргі Жер Орталық теңіздегі Түркиядағы Саймбейли) Арменияның Хаджин қаласынан шыққан. Ол Самуэль Зелигян христиан отбасында дүниеге келді және Хаджиндегі Екінші қауымдық шіркеудің мүшесі болды. 1909 жылы Аданада 35 000 армянның қырғыны мен Хаджиннің қоршауынан кейін Самуил отбасымен бірге қашып, 1912 жылы АҚШ-қа келді. Самуил Калифорнияда қоныстанды және Хайрам Джонсон мен Франклин Д. Рузвельт сияқты прогрессивті саясаткерлерді қолдады. Бірақ Самуил Мардианның төрт ұлы еркін нарық саясатын қабылдады. Роберт Мардианның ағасы Дэниел Мардиан аға Аризона штатының даңқын арттырған және Самуил Мардиан кіші вице-президент болып кірген, көп миллиондық долларлық «Мардиан құрылыс компаниясын» құрды. Сэмюэл Мардиан 1960 жылдан 1964 жылға дейін Аризона штатының Феникс қаласының мэрі болып қызмет етті және Барри Голдуотерді жақтаушылардың бірі болды. Роберт Мардиан Калифорнияның Пасадена қаласындағы мемлекеттік мектепте оқып, содан кейін Колумбия университетіне, Солтүстік Дакота штатының мұғалімдер колледжіне және Калифорнияның Санта-Барбара университетіне түсті. АҚШ Әскери-теңіз күштерінде қызмет еткенде ол 1946 жылы Дороти Денниспен танысып, үйленді. Олардың үш ұлы болды. Мардиан 1949 жылы Оңтүстік Калифорния университетінен заңгер мамандығын алды. Заң факультетін бітіргеннен кейін жеке практикамен айналысып, корпоративтік заңгер болып жұмыс істеді.

Саясат

1956 жылы Республика партиясында белсенді болған Мардиан Пасадена мектеп кеңесінің бос орындығына тағайындалды. 1957 жылы сайланған, бірақ жұмыстың көптігіне байланысты көп ұзамай отставкаға кетті. 1962 жылдан бастап Мардиан заңгерлік тәжірибесін тастап, жинақ-несие қауымдастығының вице-президенті және бас заңгері болды. 1964 жылғы президенттік сайлауда ол Голдуотердің науқанын төрт батыс штатта басқарды; Голдуотер жеңіске жете алмаса да, оның қабілеті Ричард Никсонды әсерге түсірді және ол Никсонның 1968 жылғы науқанында осы лауазымға тағайындалды. Бұл жолы төрт батыс штаттың ішінде Вашингтонды қоспағанда, барлық штаттарда республикашылар жеңіске жетті. Осы жылдар аралығында ол 1966 жылы Калифорниядағы губернаторлық сайлау науқанында Рональд Рейганның штаттық кеңесші комитетінің төрағасы қызметін атқарды.

Никсонның өкілі

1968 жылғы науқандағы жұмысы Мардианның науқан жетекшісі Джон Н. Митчеллмен жақын қарым-қатынас орнатуына әкелді. Мардиан Никсон әкімшілігінде Денсаулық сақтау, білім беру және әлеуметтік қамтамасыз ету департаментінің бас кеңесшісі болып тағайындалды. Ол Митчеллдің "Оңтүстік стратегиясын" қолдады және департаментке мектептерді біріктіру процесін баяулату жолдары туралы кеңес берді. Бұл қызметтегі жетістіктері Митчелл басшылығымен Бас прокурордың көмекшісі лауазымына жол ашты. Мардиан Ішкі қауіпсіздік бөлімінің басшысы болды, ол радикалды солшылдармен күресті жетектеді және әскерге шақырудан жалтарғандарды сотқа берді. Оған ФБР директоры Дж. Эдгар Гувердің өлімінен кейін оның кеңсесінен табылған телефон тіркеу журналдарын Ақ үйге беру тапсырылды.

Уотергейт

Мардиан 1971 жылы Пентагон құжаттарын жариялаған Дэниел Эллсберг ісі бойынша федералдық қудалауды басқарғанда Никсон әкімшілігінің дәстүрден тыйыс науқандарына қатысты. CRP басқарушысының орынбасары лауазымына ие болмаса да, Мардиан «саяси үйлестіруші» және комитет кеңесшісі болып тағайындалды. Мардианды соттаған, бірақ кейіннен ақтаған қылмыс 1972 жылдың 17 маусымында болды. Мардиан Калифорниядағы басқа да науқан қызметкерлерімен бірге қаржы жинау кешкі асына дайындалып жатқанда, Уотергейт кешенінде бес адамның қамауға алынғанын естіді. Джеб Стюарт Магрудер Джон Н. Митчеллдің ұсынысымен Мардианның Г. Гордон Лиддиге телефон соғып, Бас прокурор Клейдинстпен байланысуға және Джеймс В. Маккордті оның кім екені анықталмас бұрын босатуға бұйрық беруін айтқанын куәландырды. Лидди бұл қоңыраудың Магрудерден келгенін мәлімдеді. Мардиан әрқашан өзінің кінәсіз екенін айтты және соттан кейін Джон Диннің Клейдинстке қоңырау шалу идеясын келтіргенін хабарлады. Мардиан өзінің орналасқан жері мен уақыт белдеулерінің айырмашылығын ескере отырып, ұрыларды босатуға қатысқан жоқ деп мәлімдеді. 20 маусымда Мардиан мен Фред ЛаРу Уотергейт кешеніндегі ЛаРудың пәтерінде Лиддимен кездесті, онда Лидди оған «сантехниктердің» қызметінің толық тарихын айтты. Мардиан Лиддиге іздестірілуі мүмкін екенін және өзіне-өзі ұстап беруі керектігін ұсынды; сондай-ақ, Митчеллдің Кубалық ұрыларды босату үшін CRP қаражатын пайдалануға рұқсат бермейтінін, бірақ Флоридадағы Куба қауымдастығы көмектесе алатынын айтты.

Қылмыстық іс және сот

1973 жылғы 10 сәуірде Джеб Стюарт Магрудер прокуратурамен ынтымақтастыққа түсуге шешім қабылдағанда, Мардианға айып тағылатыны анық болды, бірақ ол бұрын Эрвин Сенатының комитетіне (1973 жылғы 19-20 шілде) есеп беруі керек еді. Сенаторлар алдында Мардиан өз әрекеттерін қорғауда өте тиімді куәгер болды. Дегенмен, 1974 жылғы 1 наурызда үлкен қазылар алқасы оны айыптады. 1975 жылғы қаңтарда Мардиан тергеуге кедергі келтіруге қатысқандығы үшін кінәлі деп танылды. 1975 жылғы 21 ақпанда 10 айдан 3 жылға дейін жазаланды, бірақ 1976 жылы апелляциялық сот бұл үкімді жойды. АҚШ-тың Колумбия округінің апелляциялық соты Мардианды жеке соттау керек деп шешті, себебі оның адвокаты Дэвид Бресс сот процесі басталғалы екі апта өткен соң ауырып қалды, сондай-ақ Мардианның рөлі шектеулі болды. Арнайы прокурор оны қайтадан соттаудан бас тартты; 1997 жылы оның апелляциялық адвокаты Арнольд Рохварг істің құқықтық тарихын баяндайтын кітап жазып, Мардианның кінәсіз екенін мәлімдеді.

Кейінгі жылдар

Үгіт-насихат жұмысынан кеткеннен кейін Мардиан Аризона штатының Финикс қаласына көшіп, отбасылық құрылыс бизнесіне қосылды. 2002 жылы зейнеткерлікке шығып, Финиксте тұрды, сонымен қатар Калифорнияда жазғы үйі болды. 2005 жылғы мамыр айында У. Марк Фелттің "Deep Throat" атты құпия Уотергейт ақпарат көзі екені белгілі болғанға дейін, кейбір адамдар Мардианның ақпарат беруші болғанына сенген. Фелт ақпарат көзі екені анықталғаннан кейін Мардиан "Аризона Республикасы" газетіне Фелттің "Вашингтон Постқа" ақпарат жіберу арқылы "өзінің лауазымын сатқанын" айтты. Мардиан 2006 жылғы 17 шілдеде Калифорния штатының Сан-Клементе қаласындағы демалыс үйінде өкпе қатерлі ісігінен көз жұмды.