Мексиканың Wixárika халқының тілі мен мәдениеті

Кіріспе

Мексиканың жергілікті халқы тілі

Хуичолдер немесе Виксарика – Мексика мен Америка Құрама Штаттарының жергілікті халқы. Олар Наярит, Халиско, Закатекас және Дуранго штаттарында, сондай-ақ Калифорния, Аризона, Нью-Мексико және Техас штаттарында орналасқан Сиерра-Мадре-Окзиденталь тауларында тұрады. Әлемге Хуичол халқы ретінде танымал болғанымен, өздерін туған Хуичол тілінде Wixáritari ("халық") деп атайды. Wixáritari атауының сипаттауыш түрі және олардың тілінің атауы – Wixárika. Виксарика халқы Виксарика тобына жататын тілде сөйлейді, ол тіл Нахуатль тобымен тығыз байланысты. Бұған қоса, олар Мезоамериканың ықпалына ішкен, бұл Wixárika тілінің Мезоамерика тілдер аймағына тән ерекшеліктерімен көрінеді. Олардың рухани дәстүрі пейот (Lophophora williamsii) өсімдігін жинау және тұтынумен байланысты, бұл кактус мескалин сияқты психоактивті алкалоидтардың әсерінен есірткілік әсер етеді.

Орналасқан жері

Хуйчолдар өздерінің көбінесе Сан-Луис-Потоси штатынан, сондай-ақ Мексика мен АҚШ-тың басқа да аймақтарынан шыққандарын айтады. Жыл сайын кейбір хуйчолдар өз ата-бабаларының отаны – Сан-Луиске "Митоте" пейота (виксарика тілінде хикури) рәсімдерін өткізу үшін қайта оралады. Үш негізгі хуйчол қауымдастығы Халиско штатының Мезкитич муниципалитетіне қарасты: Сан-Себастьян Тепонохуастлан (хуйчол тілінде Ватуа), Санта-Мария Куэксоматитлан (хуйчол тілінде Туапури) және Сан-Андрес Кохамиата (хуйчол тілінде Татеи Кие). Басқа Wixarika қауымдастықтарына Гуадалупе Окотан (Наярит штатында), Санта-Катарина және Тукспан-де-Боланос (хуйчол тілінде Курукси Мануве) Жалиско штатында кіреді. Мексика мен АҚШ-тың (Калифорния, Аризона, Нью-Мексико және Техас) басқа аймақтарында шамамен 13 000 адам тұрады. Ал қалғандары Ла-Сьерра-де-Ла-Ескада тұрады.

Тарих

Виксарикалар Тепеуандар келгеннен кейін Боланос каньоны аймағына келді. Антропологтар мен тарихшылар арасында осы этностың аймаққа келген уақыты туралы көптеген теориялар бар, бірақ Виксарика ауызша тарихына сәйкес, олар қазір мекендейтін аймаққа келген кезде, онда басқа этнос тұрған. Тепекано ауызша тарихы да қазір Виксарикалар тұратын Санта-Катарина сияқты ауылдардың бұрын Тепекано ауылдары болғанын растайды. Сонымен қатар, Виксариканың Тепеканолармен жаулап алуы немесе үстемдік етуі туралы ешқандай әңгіме жоқ. Виксариканың шығу тегі туралы айтылатын мәліметтерге сәйкес, олар Сан-Луис-Потоси аймағынан келген және Боланос каньоны аймағына көшіп келмес бұрын, өздерін Гуачичил этносының бір бөлігі деп санаған. Виксариканың дәстүрлі дінінің орталық бөлігі – олар Вирикута деп атаған жерде хикури (галлюциногенді кактус) жинау, ол Сан-Луис-Потоси штатындағы Реал-де-Каторсе аймағында орналасқан. Хикури Виксарика аймағында өспейді, бірақ Сан-Луис-Потосиде көптеп кездеседі, бұл территория испандықтар келгенге дейін Гуачичильдердің үстемдігінде болған. Гуачичильдер өз территориясын қорғауда белсенді және соғысқа құмар халық ретінде танымал болған. Гуачичильдер Виксарикаларды өздерінің этносының бір бөлігі деп танымағанда, олардың территориясы арқылы пейоте жинау үшін бейбіт түрде өтулеріне мүмкіндік бермес еді. Бұл Виксарика ауызша тарихымен және Виксарика тілінің, олардың қазіргі көршілері Корa тілімен салыстырғанда, Гуачичильдердің жойылған тілімен ұқсастығымен расталады. Тарихи құжаттар Виксариканың 16 ғасырда бүгінгі Халисконың солтүстігіне келгенін көрсетеді. 1587 жылға жатқан Алонсо Понсе жазбаларында Тепеке провинциясында Гуачичильдермен бірігіп, испандық қоныстар мен керуендерге шабуыл жасаған этностың болғаны айтылады. Кейіннен Херес болып белгілі болған аймақты зерттеген испандықтар бұл аймақта бұрын тұрған Закатекастарды ығыстырған Гуачичильдер тобы болғанын жазды. Осы тарихи дәлелдерге сүйене отырып, Виксариканың Боланос каньоны аймағына испандықтармен шамамен бір уақытта келгенін болжауға болады. Испандықтардың Сакатекас және Сан-Луис-Потосидегі Гуачичильдердің территориясына келгені жергілікті қауымдарға Еуропалық ауруларға қарсы тұруға шамасы жетпеген індеттер әкелді. Сонымен қатар, эпидемиядан өлмеген жергілікті тұрғындар испандықтардың аймақтағы жаңадан ашылған кен орындарында жұмыс істеу үшін жүргізген шоғырлану мен енкомендадан зардап шекті. Бұл тәжірибелер Виксаритари ауызша тарихында да жазылған. Виксарика Боланос каньоны аймағына баспана іздеп келді және онда бұрыннан бар Тепекано қоныстарының арасында қоныстанды. Этностық топтар арасында араласу болған болуы мүмкін, бұл көптеген дәстүрлер, рәсімдер (химальдарды немесе сөз сөйлейтін ағаштарды пайдалану және олардың рәсімдерінде пейотты пайдалану) топтар арасында ортақ болғандықтан дәлелденген. Екі этностың бір басшының жетекшілігімен бірігіп, испандықтардың шабуылына қарсы тұрып, испандық колониялық үкіметке қарсы көтеріліс жасағаны анық. 1592 жылы Эль-Теульде және 1702 жылы Ностикте екі этностың бірлесіп жасаған көтерілісіне тарихи дәлелдер бар.

The Wixárika arrived in the Bolaños Canyon region after the arrival of the Tepehuanes. There are numerous theories among anthropologists and historians about the timing of the arrival of this ethnic group in the region, but according to Wixárika oral history, when they arrived in the region they currently consider home, the region was already inhabited by another ethnic group. Tepecano oral history also confirms that villages currently inhabited by Wixárika, such as Santa Catarina, were Tepecano villages in the past. In addition, there exist no stories of conquest or domination of the Wixárika by the Tepecanos in regarding the origin of Wixárika is that they come from the region of San Luis Potosí and that before their migration to the Bolaños Canyon region, they considered themselves part of the Guachichil ethnic group. Central to the traditional religion of the Wixárika is the gathering of hikuri (a hallucinogenic cactus) in the place that they call Wirikuta, that is located in the region of Real de Catorce in the state of San Luis Potosí. Hikuri does not grow in the region of Wixárika, but it is abundant in San Luis Potosí, territory that was at the center of the dominion of the Guachichiles before the arrival of the Spaniards. The Guachichiles were known to be bellicose and fiercely defensive of their territory. It is unlikely that the Guachichiles would have let the Wixárika pass peacefully through their territory to gather peyote unless they recognized them as part of their own ethnic group. This is confirmed by oral history of Wixárika, as well as the similarity between the language of Wixárika and the extinct language of the Guachichiles compared to their present neighbors, the Cora. Historical documents indicate that during the 16th century, the Wixárika had already arrived in the region that is today northern Jalisco. The writings of Alonso Ponce, that date from the year 1587, indicate that the province of Tepeque was inhabited by an ethnic group who used to unite with the Guachichiles to carry out attacks and incursions on Spanish settlements and caravans. The Spaniards who explored the region that later became Jerez wrote that they were groups of Guachichiles in the region that had pushed out the Zacatecas that had previously resided there. Through this historical evidence one can postulate that the Wixárika arrived in the Bolaños Canyon region around the same time as the Spaniards. The arrival of the Spaniards in territories of the Guachichiles in Zacatecas and San Luis Potosí had certainly brought epidemics to the indigenous communities whose members had no resistance to the diseases of Europe. In addition, those natives who did not die of the epidemics suffered due to the concentrations and encomiendas carried out by the Spaniards in order to work the recently discovered mines of the region. These experiences are also documented in the oral history of wixaritari. The Wixárika arrived in the Bolaños Canyon region looking for refuge and settled among the Tepecano settlements that already existed there. It is likely that there was mixing among the ethnic groups, as is evidenced by the many traditions, rituals (as the one of the use of chimales, or woods of oration, and the use of peyote in their ceremonies) shared among the groups. It is clear that the two ethnic groups would unite under a single leader to defend themselves from Spanish incursions and to mount rebellions against the Spanish colonial government. There is historical evidence of a rebellion mounted jointly by the two ethnic groups in El Teúl in 1592 and another one in Nostic in 1702.

Тіл

Уиксарика – хуйчол тілі, кораға туысты уто-ацтек тілі (корачол тармағы). Хуйчол тіліндегі сөздер олардың иілуіне қарай төрт үлгіге сәйкес келеді: I типтегі сөздер, негізінен етістіктер, тұлға мен модальдық түр үшін иіледі, ал II типтегі сөздер, негізінен есімдер, сан мен иелік үшін иілуге қабілетті. III типтегі сөздер сандық белгілерді қамтиды және жағдай үшін, ал қалау бойынша жынысы мен тұлғасы үшін өзгертіледі. IV типтегі сөздер иілусіз. Хуйчол тіліндегі негізгі сөйлем түрлері: транзитивті, интранзитивті, толықтырылған транзитивті және толықтырылған. Толықтырылған сөйлемдер объектіге ұқсас құрамдас бөліктерді қамтиды, олар толықтырылымдар деп аталады. Шын объектілер етістіктегі ешқандай қосымшамен тікелей байланыста болмайды. Толықтырылымдарға цитаталық тіркестер және қос транзитивті сөйлемдердің тікелей объектілері кіреді. Хуйчол тіліндегі екінші дәрежелі сөйлем түрлері – шақырулар мен таңданулар. Олардың диетасының көп бөлігін көк, қызыл, сары немесе ақ "Қасиетті жүгері", бұршақ, күріш және макарон, сондай-ақ сирек кездесетін тауық немесе шошқа еті (олардан "чихарон" жасайды), чили бұрышы құрайды, бұл аймақтың жабайы жемістері мен көкөністерімен толықтырылады, мысалы, ағаштардан жиналатын "колорине" бақшасы немесе "цируэла" (жабайы өрік) және гуайаба (гуава). Некелерді балалар өте кішкентай кезінде ата-аналары реттейді. Хуйчолдар әдетте он төрт және он жеті жас аралығында үйленеді. Хуйчолдың кеңейтілген отбасылары ранчоларда бірге тұрады. Бұл шағын қауымдастықтар жеке үйлерден тұрады, олар ядролық отбасыға тиесілі. Әрбір елді мекенде ортақ асхана және отбасылық киелі орын, ксирики болады, ол ранчоның ата-бабаларына арналған. Ғимараттар орталық ауланы қоршап тұрады. Жеке үйлер дәстүрлі түрде тас немесе балшықтан салынған, шатыры шөппен жабылған. Бір-бірімен байланысты ранчолар ауданы ғибадатхана ауданы деп аталады. Ғибадатхана аудандары үлкен қауымдық ауданның мүшелері болып табылады. Әр қауымдық ауданды кавитеруцисилер кеңесі басқарады, олар көбінесе шамандар болып табылады. Хуйчолдардың қолөнеріне кесте, бұранда, сомбреро (бас киім), садақ ату құралдары, дұға оқтары, тоқу, сондай-ақ тоқылған немесе кестеленген сөмкелер – "кучюри" кіреді. Хуйчолдар өз жерлерінде автономияны іздейді, бірақ екі үкіметі бар: біреуі хуйчолдарға тән, екіншісі үлкен елді мекендердегі "Муниципаль агенттер" арқылы мексикалық үкіметке жауап береді. Үкімет соңғы 40 жылда Хуйчол аймағында шіркеу де, мемлекет те көп жетістікке жетпеген мектептер құрды. Жеке меншік орта мектеп тайпа мүшелері арасында "қала" мен "көк" арасында кейбір шиеленістерге әкелді. Христиандыққа өткендер арасында да шиеленіс бар. Соңғы он жылда Хуйчол аймағында жолдар салынуымен, жаңа ықпалдар Хуйчолдың әлеуметтік құрылымына әсер ете бастады. Бұрын көлік құралы ретінде қашырлар, жылқылар мен есектер пайдаланылса, қазір жүк көліктері азық-түлік, дәрі-дәрмек және сыра импорттаумен айналысады. Бұл, әрине, пайдалы болуы мүмкін, бірақ ол жалпы мәдениетті де деградацияға ұшыратты. 1986 жылы хуйчолдар барлық жағынан дәстүрлі өмір салтын сақтап келді, бірақ өз елінің ішіндегі бұл байланыстан кейін олар бейімделіп, қазіргі заманға сай болуға мәжбүр болды.

The Huichol language, Wixarika, is a Uto Aztecan language (Corachol branch) related to Cora. Huichol words conform to four patterns according to their inflection: type I words, principally verbs, are inflected for person and mode, and type II words, principally nouns, are capable of being inflected for number and possession. Type III words include quantifiers and are inflected for case and optionally for gender and person. Type IV words are uninflected. Huichol major sentence types include transitive, intransitive, complemented transitive, and complemented. Complemented sentences contain object like constituents, termed complements. True objects do not stand in cross reference with any affix in the verbal. Complements include quotative phrases and direct objects of double transitive sentences. Huichol minor sentence types are vocatives and exclamations. For the most part, their diet consists of tortillas, made from the Blue, Red, Yellow or White "Sacred corn", beans, rice and pasta, the occasional chicken or pig (from which they make "chicharrones"), chili peppers, supplemented with wild fruits and vegetables of the region, such as "colorines", a legume gathered from trees, or "ciruelas" (wild plums) and guayabas (guavas). Marriages are arranged by the parents when the children are very young. Huichol usually marry between the ages of fourteen and seventeen. Extended Huichol families live together in rancho settlements. These small communities consist of individual houses which belong to a nuclear family. Each settlement has a communal kitchen and the family shrine, called a xiriki, which is dedicated to the ancestors of the rancho. The buildings surround a central patio. The individual houses are traditionally built of stone or adobe with grass thatched roofs. A district of related ranchos is known as a temple district. Temple districts are all members of a larger community district. Each community district is ruled by a council of kawiterutsixi, elder men who are usually also shamans. Crafts of the Huichol include embroidery, beadwork, sombreros (hats), archery equipment, prayer arrows, and weaving, as well as "cuchuries", woven or embroidered bags. The Huichol seek autonomy in their land, but have two governments, one native to the Huichol and one answering to the Mexican Government through "Municipal Agents" in the larger settlements. The government has established schools without much success in the Huichol Zone during the last 40 years, both church and state. A private Junior High School has led to some friction between "Town" and "Gown" among members of the tribe. Friction also exists between converts to Christianity. With the building of roads in the Huichol Zone in the last ten years, new influences are impacting the social fabric of the Huichol. Where mules, horses and burros used to be the main forms of transport, trucks are becoming more prominent, importing food, medicines and beer. Although this of course can be beneficial, it was also degrading to the culture as a whole. In 1986, the Huichols continued to live isolated lives very traditionally in every aspect, but since this contact from within their own country, they have had to adapt and change to be more modern.

Дін және мифология

Олардың діні төрт негізгі құдайдан тұрады: жүгері, көк бұғы және пейот үштігі, сондай-ақ бүркіт – барлығы олардың Күн құдайынан, «Тао Джрикудан» тараған. Хуичолдардың көпшілігі дәстүрлі сенімдерін сақтайды және өзгеріске қарсы тұрады. «Хуичолдар әлемде екі қарама-қарсы ғаламдық күш бар деп санайды: Таяупа, «Біздің Әкеміз» Күнді бейнелейтін отты күш, және Накаве, жаңбыр құдайы, сулық күшті бейнелейді». «Біздің Әкеміздің жарқын жаратылыстары – бүркіт жұлдыздары лагуналарға құлап түседі, ал Накавенің су жыландары бұлттарды қалыптастыру үшін аспанға көтеріледі». «Хуичол сенімдері бойынша, Күн жердегі барлық тіршілікті сілекейімен жаратқан, ол мұхит толқындарының бетінде қызыл көбік түрінде пайда болған». «Жаңа нәрселер «жүректерден» немесе «эссенциялардан» туындайды, хуичолдар оны Біздің Әкеміз Күннен ағып шыққан қызыл теңіз көбігінде көреді. Күннің өзінде оның алдында «жүрек» бар. Ол құс нысанында, яғни тау кукай нысанында пайда болады. Құс жер астынан шығып, мұхитқа айқыш орнатты. Күн Ата дүниеге келді, айқышқа шығып, соққыларымен әлемнің қараңғылығын жойды». «Качивали – жүгері құдайы. Оған жел оның тұратын жері ретінде таудың басына жеткізді». «Качивалидің жаңбыр жыландары балыққа айналады». «Коматеаме – босанған әйелдердің құдайы. Ол да, Отуанака да [басқа бір құдай] адам кейпіндегі ұл-қыз балалары бар». «Стулувиакеме адамдарға бала беру міндетін, ал Наалеваэми жануарларға бала беру міндетін атқарады». Тате Кукуру Уимари – Біздің Анамыз, күнге айналған баланың анасы. Татеи Верика Күнмен байланысты және көбінесе екі басты бүркіт ретінде бейнеленеді. «Вирикутаға, олардың соңғы мезетіне жетуден бұрын, олар шығыстың жаңбыр құдайының үйі Татеи Матиниеридің («Біздің Анамыз тұратын жер») қасиетті бұлақтарынан өтеді. Олар далаларды кесіп өтеді. Біріншісі – Бұлт қақпасы, екіншісі – Бұлттар ашылатын жер». Бұл саяхат жыл сайын өмірдің бастауына оралып, өзін-өзі емдеу ниетімен жасалады. Хуичолдар әдетте жаяу жүріп өтетін жол бойында құдайлардың рөлін атқарады. Вирикутаға жеткенде аң аулау басталады, ал табылған алғашқы кактус барлығына бөліседі. Содан кейін олар бір жылға жеткілікті мөлшерде пейот жинайды (өйткені олар жыл сайын бір рет ғана сапарға шығады). Жұмыс аяқталғаннан кейін олар пейотты (галлюциногенді) жеп, көріністерге ие болады. Көріністер мен өсімдіктің әсерінен хуичолдар шаманның құдайлармен сөйлесе алатынын және хуичолдардың жандарын жаңарта алатынын айтады.

Their religion consists of four principal deities: the trinity of Corn, Blue Deer and Peyote, and the Eagle, all descended from their Sun God, "Tao Jreeku". Most Huichols retain the traditional beliefs and are resistant to change. The "Huichol think that two opposed cosmic forces exist in the world : an igneous one represented by Tayaupá, "Our Father" the Sun, and an aquatic one, represented by Nacawé, the Rain Goddess". "The eagle stars, our Father's luminous creatures, hurl themselves into the lagoons and Nacawé's water serpents rise into the skies to shape the clouds". "According to Huichol [belief], the Sun created earthly beings with his saliva, which appeared in the shape of red foam on the surface of the ocean's waves." "New things are born from "hearts" or essences, which the Huichol see in the red sea foam that flowed from Our Father the Sun The Sun itself has a "heart" that is its forerunner. It adopts the shape of a bird, the tau kúkai. The bird came out of the underworld and placed a cross on the ocean. Father Sun was born, climbed up the cross, in this way killing the world's darkness with his blows". "Kacíwalí is maize goddess. The wind carried her to the top of a mountain, which was given to her as a dwelling". "Kacíwalí's rain serpents are changed into fish". "Komatéame is goddess of midwives. Both she and Otuanáka [another goddess] have tiny children in human shape, male and female". "Stuluwiákame has the responsibility to give humans children, and Na'alewáemi gives animals their young". Tatéi Kükurü 'Uimari Our Mother Dove Girl, who was also mother of the boy who became the Sun. Tatéi Wérika associated with the Sun and often depicted as a two headed eagle. "Before reaching Wirikúta, their final destination, they pass by the sacred springs of Tatéi Matiniéri ("Where Our Mother Lives"), the house of the eastern rain goddess. They cross steppes. The first one is the Cloud Gate; the second, Where the Clouds Open." This pilgrimage takes place annually as a desire to return to where life originated and heal oneself. The Huichols assume roles of gods along the trail that they usually take by foot. Upon arrival in Wirikuta, the hunt begins and the first cactus that is found is shared among everyone. Then they harvest enough peyote for the year (since they only make the trip one time every year). After the work is done, they eat enough peyote (a hallucinogen) to have visions. Because of the visions and effects of the plant, the shaman is alleged by the Huichols to be able to speak to the gods and ensure the regeneration of the Huichols' souls.

Мексика үкіметі қорғауы

Хуичолдардың рәсімдері галлюциногендік кактус, пейотты қамтиды. Карлос Кастанеданың кітаптарынан кейін туған жағымсыз жаңқадан осы дәстүрлі өсімдікті ойын-сауық үшін қолдануға деген ниеттің артуына байланысты, Мексика үкіметі халықаралық ұйымдардың көмегімен оны діни амалдарда ғана қолдануға рұқсат беретін заңдар қабылдады. Ал оны өзге мақсатта пайдалану немесе иеленуі он жылдан жиырма бес жылға дейінгі мерзімге түрмеге отыруға соқтыратын қылмыс саналады. Ұлттық өкілдер үшін қасиетті өсімдікті табу қыймандап кетті, сондықтан олар өз жолдарының бір бөлігін қорғау үшін Мексика үкіметінен араласуды сұрауға мәжбүр болды. Хуичолдардың қасиетті аймақтарындағы пейот популяциясын зерттеуді басқарған үкіметтік сарапшы, Педро Медельиннің айтуынша: "Егер пейот жоғалып кетсе, олардың бүкіл мәдениеті де жоғалады".

Анимизм

Хуичолдар дәстүрлі түрде ырым-жоралғыларда от, бұғы және табиғаттың басқа да элементтерінің бастапқы ата-бабаларының рухтарымен байланыс жасайды деп сенген. "Жаңа туған бала, оның кіндігінен айырылғаннан кейін, кіндігі жерленген жерде агава өсімдігіне ие болады. Бала өскенде, өзінің қорғаушысынан кесінділер алуы керек, сонда олар өз балаларының кіндіктерін сол ағавтың астына жерлейді". "Хуичолдар әлемге қайтып келген ата-бабаларының рухтарын тас кристалдары түрінде сақтайды".

Өнер

Хуйчолдың дәстүрлі қауымдарында маңызды ғұрыптық артефакт – нели'ка: ортасында тесігі бар, бір немесе екі жағынан ара шабы мен қарағай шайырының қоспасымен жабылған, бау жіптері батырылған шағын шаршы немесе дөңгелек тақташа. Нили'калар Хуйчолдың қасиетті жерлерінде, мысалы, үй кирикилерінде, ғибадатханаларда, бұлақтарда және үңгірлерде кездеседі. Соңғы отыз жылда шамамен төрт мың Хуйчол қалаларға, негізінен Тепик, Наярит, Гвадалахара және Мехикоға көшіп келді. Осы қалалық Хуйчолдар өнерлері арқылы бай мәдениеттерін таныстырды. Ежелгі сенімдерін сақтау үшін олар нели'каның дамуы мен жаңаруы ретінде егжей-тегжейлі және күрделі жіп суреттерін жасауды бастады. Бірақ Хуйчол үшін жіп суреті – тек эстетикалық немесе коммерциялық өнер түрі ғана емес; осы суреттердегі символдар Хуйчол мәдениеті мен оның шамандық дәстүрлерінен туындайды. Кішкентай мұқтарланған жұмыртқалар мен яғуар бастарынан бастап, психоделикалық түстермен жасалған заманауи егжей-тегжейлі жіп суреттеріне дейін, олардың әрқайсысы Хуйчол дәстүрі мен сеніміне байланысты. Қазіргі заманда олар бұл өнер түрлерін бұрын мүмкін болмаған жолдармен дамыта алды. Жіптердің түстері мен күрделілігі, сондай-ақ мұқтарлауға арналған материалдар, әртүрлі көркем бұйымдар жасауға мүмкіндік береді. Бұрын мұқтарланған өнер сүйек, тұқым, нефрит, керамика немесе басқа ұқсас материалдардан жасалса, қазір Хуйчолдар көп түсті шыны мұқтарлауға қол жеткізеді. Хуйчолдар қазір қолданатын жіптер тығыз және жұқа, бұл үлкен бөлшектерге мүмкіндік береді, ал түстер коммерциялық, бұл көптеген нұсқаларды ұсынады. Қалаларда осы материалдар қолжетімді болғанға дейін Хуйчолдар өсімдік бояуларын қолданды. 1962 жылы Гвадалахарада алғашқы үлкен жіп суреттері көрсетілді, олар қарапайым және дәстүрлі болды. Қазіргі кезде коммерциялық боялған және синтетикалық жіптердің кең спектрінің арқасында, нәзік жіп суреттері жоғары сапалы өнер туындыларына айналды. Мұқтарланған өнер салыстырмалы түрде жаңа өнертапқыш өнім және бал ара шабымен жабылған ағаш формасына басылған шыны, пластик немесе металл мұқтарлаудан жасалады. Мұқтарланған өнердің кең таралған формаларына маскалар, ыдыстар және мүсіндер жатады. Барлық Хуйчол өнері сияқты, мұқтарлауда Хуйчол дініндегі ерекше үлгілер мен символдар бейнеленеді. Кейбір Хуйчол шаман суретшілері белгілі бір атақ пен коммерциялық табысқа қол жеткізді: танымал Хуйчол жіп суретшісі Хосе Бенитес Санчес АҚШ-та өнер туындыларының көрмесін өткізді.

In traditional Huichol communities, an important ritual artifact is the nieli'ka: a small square or round tablet with a hole in the center covered on one or both sides with a mixture of beeswax and pine resin into which threads of yarn are pressed. Nieli'kas are found in most Huichol sacred places such as house shrines (xiriki), temples, springs, and caves. In the past thirty years, about four thousand Huichols have migrated to cities, primarily Tepic, Nayarit, Guadalajara and Mexico City. It is these urbanized Huichols who have drawn attention to their rich culture through their art. To preserve their ancient beliefs they have begun making detailed and elaborate yarn paintings, a development and modernization of the nieli'ka. For the Huichol however, yarn painting is not only an aesthetic or commercial art form; the symbols in these paintings are sprung out of Huichol culture and its shamanistic traditions. From the small beaded eggs and jaguar heads to the modern detailed yarn paintings in psychedelic colors, each is related to a part of Huichol tradition and belief. In more modern times they have been able to develop these art forms in ways they could not before. The colors and intricacy of the yarn and materials for beads are more readily available to make more detailed and colorful pieces of art. Previously, beaded art was made with bone, seeds, jade, ceramics, or other like materials when now the Huichols have access to glass beads of multiple colors. The modern yarn that Huichols use is woven much tighter and is thinner allowing for great detail and the colors are commercial allowing for much more variety. Before access to these materials in cities, Huichols used vegetable dyes. The first large yarn paintings were exhibited in Guadalajara in 1962 which were simple and traditional. At present with the availability of a larger spectrum of commercial dyed and synthetic yarn, more finely spun yarn paintings have evolved into high quality works of art. The beaded art is a relatively new innovation and is constructed using glass, plastic or metal beads pressed onto a wooden form covered in beeswax. Common bead art forms include masks, bowls and figurines. Like all Huichol art, the bead work depicts the prominent patterns and symbols featured in the Huichol religion. Some Huichol shaman artists have acquired some fame and commercial success: the acclaimed Huichol yarn painter José Benítez Sánchez has had an exposition of his works in the USA.

Дін еркіндігі

Виксаритари антропологтар арасында католиктік ықпалды қабылдамау және дәстүрлі шамандық тәжірибені жалғастырудың ұзақ тарихымен белгілі. Шындығында, виксаритари, лакандтар және елдегі басқа да этникалық азшылықтар испан жаулап алушылары келгеннен бері діни және мәдени бостандықтары үшін күресіп келеді. Мексикадағы жергілікті халықтардың барлығы дерлік католиктер деген стереотипке байланысты, осы этникалық азшылықтар көбінесе жоққа шығарылады немесе маргиналды болып көрсетіледі. Виксарика халқы да кемсітушілікке, жергілікті халықтардың құқықтарын бұзуға ұшырады, тіпті бір дінге сенбеуіне байланысты жерлерінен айырылды. Соңғы екі онжылдықта Виксарика мәдениетіне АҚШ-тың евангелистік протестанттарының ықпасы артты, олар шіркеулер салып, қауымға қаржылай көмек көрсету арқылы Виксарика дәстүрлеріне еніп келді.

Тау-кен өндірісі

Қазіргі уақытта олардың қасиетті тауларының бірі – Серо-Кемедо (Леунасу), салтанатты көшіп-қону, пейота аң аулау және бұғы билері үшін маңызды, оны күміс өндіру үшін First Majestic Silver атты канадалық компания сатып алуда. 2000 жылдың 27 қазанында Біріккен Ұлттар Ұйымының Білім, ғылым және мәдениет ұйымы (ЮНЕСКО) бұл жерді мәдени жол және эндемикалық флора мен фауна түрлерінің маңыздылығы үшін қорғалатын аймақ деп жариялады. 2012 жылдың 26 мамырында Wirikuta Fest-те 60 000 адам жиналған кезде First Majestic Silver компаниясы Wirikuta-ны қорғау үшін ұлттық кен қорығына кейбір кен концессияларын қайтарып бергенін мәлімдеді, бірақ Wixarika аймақтық кеңесі мұны жалғандық деп баялады. Кейінірек 2001 жылдың 9 маусымында Сан-Луис-Потоси штатының Табиғатты қорғау заңына сәйкес ол Ұлттық қасиетті орын деп жарияланды. Канаданың First Majestic Silver Corp компаниясы 2009 жылдың 13 қарашасында қорғалған жердің 80% үлесімен минералдық құқықтарды сатып алуға шешім қабылдады. Компанияның қазіргі әдістері ашық карьерлік кен қазу және цианидпен сұйытуды қамтиды, онда бір тонна кенге екі килограмм NaCN қолданылады. Ашық карьерлік кен қазудың өзі толыққанды орта тұру орталарын және ландшафттарды жояды, ал натрий цианидінің, NaCN қосылуы – адамды өлтіру үшін бар болғаны 0,2 грамм қажет болатын қауіпті әдіс. Қазіргі уақытта Уичольдер өздерінің жері мен мәдениетін сақтауға көмектесетін сыртқы ұйымдарды іздеуде, сондай-ақ президенттен қасиетті орындарын қорғау жөніндегі келісімін орындауын сұрауда.

Жолдар

Шахталық қақтығыстардан өзге, Wixarika қауымы 2008 жылы Халиско штатында жол салынуына байланысты қосымша мәселелерге тап болды. Қауым жобаға қатысқан адамдардың Wixarika жерін кез келген мақсатта пайдалануға құқығы жоқ екенін, демек, олар халықаралық деңгейде мойындалған халықтардың құқықтарын бұзатынын нақты білдірді.