Бірінші дүниежүзілік соғыстағы ағылшын тілшісі Эллис Эшмид Бартлетт
Ellis Ashmead-Bartlett
Эллис Эшмид Бартлетт (1881-1931) – Бірінші дүниежүзілік соғыстағы британдық тілші. Галлиполи шайқасы туралы хабарлары арқылы ол Анзак аңызының қалыптасуына үлкен үлес қосты.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Элис Ашмэд Бартлетт (11 ақпан 1881 – 4 мамыр 1931) – ағылшын соғыс тілшісі, Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде жұмыс істеген. Галлиполи шайқасы туралы хабарлары арқылы Ашмэд Бартлетт Анзак аңызының тууына зор үлес қосты, ол әлі күнге дейін Австралия мен Жаңа Зеландияның әскери тарихында маңызды орынды иеленеді. Науқанның жүргізілуін ашық сынағандықтан, британдық бас қолбасшы, сэр Ян Гамильтонды қызметтен босатуға ықпал етті – осы оқиға британдық әскерлерінің Галлиполи түбегінен эвакуациялануына әкелді.
English war correspondent (1881–1931)
the war correspondent
Ellis Ashmead Bartlett (11 February 1881 – 4 May 1931) was an English war correspondent during the First World War. Through his reporting of the Battle of Gallipoli, Ashmead Bartlett was instrumental in the birth of the Anzac legend which still dominates military history in Australia and New Zealand. Through his outspoken criticism of the conduct of the campaign, he was instrumental in bringing about the dismissal of the British commander in chief, Sir Ian Hamilton – an event that led to the evacuation of British forces from the Gallipoli peninsula.
Алғашқы жылдар
1881 жылғы 11 ақпанда дүниеге келген Ашмед Бартлетт консервативтік партиясының депутаты сэр Эллис Ашмед Бартлетттің үлкен ұлы болды. Ашмед Бартлетт Марлборо колледжінде оқыды және Екінші Бур соғысы кезінде Бедфордшир полкінде лейтенант болып қызмет етті. 1902 жылғы сәуірде ол Иннер Темплде адвокаттық құқық алды. Екі жыл өткен соң Ашмед Бартлетт Ресей-Жапон соғысы туралы баяндау үшін Маньчжурияға келді. Соғыстан кейін ол осы қақтығыс туралы маңызды кітаптардың бірін жариялады: «Порт-Артур: қоршау және капитуляция» (Уильям Блэквуд және Ұлдар).
Born on 11 February 1881, Ashmead Bartlett was the eldest son of Conservative Party MP Sir Ellis Ashmead Bartlett. Ashmead Bartlett attended Marlborough College and served as a lieutenant in The Bedfordshire Regiment during the Second Boer War. In April 1902, he was called to the bar at Inner Temple. Two years later, Ashmead Bartlett arrived in Manchuria to report the Russo Japanese War. Soon after the war, he published one of the major books on that conflict: Port Arthur: The Siege and Capitulation (William Blackwood & Sons).
Галлиполиге келу
Ашмед Бартлетттің соғыс тілшісі ретіндегі қызметі Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде толыққанды дамыды. Fleet Street газеттерінің тілшісі ретінде, The Daily Telegraph үшін жұмыс істеген Ашмед Бартлетт 1915 жылдың 25 сәуірінде Анзак шығанағына жасалған шабуылды жариялады. Ол шабуыл күні кешкі сағат 9:30-да Анзак шығанағына түсіп, регламентке сәйкес келмейтін жасыл бас киім кигендігі үшін дереу тыңшы деп ұсталды, бірақ оны жағаға жеткізген борт механігі оның қорғанында куәлік берген соң босатылды. Ашмед Бартлетт шайқастың алғашқы куәгерлік баяндамасын жасады. Оның шабуыл туралы есебі 8 мамырда Австралия газеттерінде, австралиялық тілші Чарльз Биннің есебінен бұрын жарияланды. Ашмед Бартлетттің көркем тілі, дәлдікке ұмтылумен шектелмегендіктен, Биннің хабарламаларын басып озды, Анзактарды мақтап, Австралия және Жаңа Зеландия аудиториясының көңілінен шықты:
Ashmead Bartlett's role as a war correspondent reached maturity during World War I. As correspondent for the Fleet Street papers, Ashmead Bartlett, who worked for The Daily Telegraph, covered the 25 April 1915 landing at Anzac Cove. He had gone ashore at Anzac Cove at 9.30 p. m. on the evening of the landing and, wearing a non regulation green hat, was promptly arrested as a spy but was released when the boatswain who had brought him ashore testified for him. Ashmead Bartlett was responsible for the first eyewitness accounts of the battle. His report of the landing was published in Australian newspapers on 8 May, before the reports of the Australian correspondent Charles Bean's. Ashmead Bartlett's colourful prose, unrestrained by the pursuit of accuracy which hampered Bean's dispatches, was thick with praise for the Anzacs and went down well with Australian and New Zealand audiences:
«Бұл соғыста қараңғыда кенеттен шабуыл жасап, биіктіктерді бағындырудан артық ерлік болған жоқ, және ең бастысы, күштер келгенше оларды ұстап тұру. Осы қиын сәттерде осы жаңа колониялық әскерлер Монс, Эйсен, Ипр және Нев-Шапельдің батырларымен қатар күресуге лайық екендерін дәлелдеді». 1915 жылдың 27 мамырында Ашмед Бартлетт, Кап-Хеллестегі W жағажайында тікелей орналасқан, Корольдік теңіз күштерінің «Majestic» линкорында болды, сол кезде ол неміс U- қайығымен торпедаланды. Екі күн бұрын ол Анзак маңында «Majestic» кемесінің суға батқанын көрген, ол U-21 қайығының алғашқы құрбаны болды, және «Majestic» та сондай тағдырға ұшырауы мүмкін екенін жақсы білді. 26 мамыр күні түнде ол кемедегі шараптың соңғы тамшысын ішуге көмектесті. Кабинасында тұтқынға түспеу үшін төсенішін палубаға көтерді. Ашмед Бартлетт кеменің суға батуынан аман қалды, бірақ барлық мүліктерін жоғалтты. Жаңа киім алу үшін Мальтаға аттанды.
There has been no finer feat in this war than this sudden landing in the dark and storming the heights, and, above all, holding on while the reinforcements were landing. These raw colonial troops, in these desperate hours, proved worthy to fight side by side with the heroes of Mons, the Aisne, Ypres and Neuve Chapelle. On 27 May 1915, Ashmead Bartlett was aboard , a Royal Navy battleship anchored off W Beach at Cape Helles, when it was torpedoed by the German U boat Two days earlier he had seen go down off Anzac, the first victim of the U 21, and he was well aware that the Majestic would likely suffer the same fate. On the night of 26 May, he helped drink the last of the ship's champagne. He had his mattress brought up on deck so that he would not be trapped in his cabin. Ashmead Bartlett survived the sinking but lost all his kit. He sailed for Malta to acquire a new wardrobe.
Лондонға оралу
Ұрыс шарықтасқанда Ашмед Бартлетттің хабарлары қатты сынға ұшырады, бұл оны британдық бас қолбасшы, генерал сэр Ян Гамильтонның ықыласынан тудырды. Мальтадан Дарданеллге оралудың орнына Ашмед Бартлетт Лондонға жол тартты, 6 маусымда жетіп, науқанның барысы туралы жеке баяндады. Лондонға келгенде ол Бонар Лоу (колония хатшысы), Уинстон Черчилль (сол кезде Әскери-теңіз министрі қызметінен алынған, бірақ әлі де Министрлер кабинетінің және Дарданелл комитетінің мүшесі), Артур Балфур (Черчилльдің Әскери-теңіз министрлігіне тағайындалған ізбасары) және Х. Х. Асквит (Премьер-министр) сияқты жоғары саяси тұлғалармен кездесті. Ол сондай-ақ Лорд Китченер (соғыс министрі) тарапынан сұраққа тартылды.
As the battle progressed, Ashmead Bartlett's reports became highly critical, which left him in disfavour with the British commander in chief, General Sir Ian Hamilton. Instead of returning to the Dardanelles from Malta, Ashmead Bartlett went on to London, arriving on 6 June, to report in person on the conduct of the campaign. During his time in London, he met with most of the senior political figures including Bonar Law (the Colonial Secretary), Winston Churchill (by that time displaced as First Lord of the Admiralty, but still a member of the Cabinet and the Dardanelles Committee), Arthur Balfour (Churchill's replacement at the Admiralty), and H. H. Asquith (the Prime Minister). He was also questioned by Lord Kitchener (the Secretary of State for War).
Галлиполиге қайта оралу
Галлиполиге оралғанда Ашмед Бартлетт Имброс аралына орналасты, онда Гамильтонның штабы да орналасқан еді. Бұл жерде Ашмед Бартлетт салыстырмалы түрде қауіпсіздік пен жайлылықта өмір сүрді, тіпті Парижден жеке аспазшысын әкелді. Тамыз шабуылы кезінде Сувлаға жасалған жаңа шабуылға куә болғанда, ол қайтадан түбекке оралды:
When he returned to Gallipoli, Ashmead Bartlett established himself on the island of Imbros, which was also the site of Hamilton's headquarters. Here Ashmead Bartlett lived in relative safety and comfort, and even brought his own cook from Paris. Returning to the peninsula, he witnessed the new landing at Suvla during the August Offensive:
Жалпы уақыттық жағдай шатастыққа толы болды. Әртүрлі бригадалар мен дивизиялардың штабтары қайда екенін ешкім білмейтіндей болды. Әскерлер су іздеп, штабтар өз әскерлерін, ал түрік снайперлері аңдарына іздеп жүрді. Ашмед Бартлетт Лондонда болғанда кинокамера алған, ол соғыстың жалғыз бейнежазбасын түсірді. 21 тамызда ол Шоколад төбесінен британдық IX корпусының кампанияның соңғы шабуылын, Сцимитар төбесі шайқасын бақылады. Бейнежазба түсіріп жатқанда, жанына артиллериялық снаряд түсіп, ол топыраққа көмілді, бірақ тез арада қазылып шығарылды.
Confusion reigned supreme. No one seemed to know where the headquarters of the different brigades and divisions were to be found. The troops were hunting for water, the staffs were hunting for their troops, and the Turkish snipers were hunting for their prey. Ashmead Bartlett had obtained a movie camera while in London with which he captured the only film footage of the battle. On 21 August, he was watching from Chocolate Hill when the British IX Corps launched the final attack of the campaign, the Battle of Scimitar Hill. While filming, he was buried when an artillery shell landed nearby but was quickly dug free.
Галлиполидің сын-пікірлері
1915 жылдың қыркүйегінде австралиялық журналист Кит Мердок Галлиполиге келген кезде Ашмед Бартлетт оның науқанға қатысты пікірлері мен талдауына құлақ асатын аудитория тапты. Мердок Лондонға Ашмед Бартлетттің хатын алып барды – Мердоктың оның мазмұнымен таныс болған-болмағаны әлі де даулы. Хатта науқан айыпталып, соңғы шабуыл «Баннокберн шайқасынан бергі біздің тарихымыздағы ең қайғылы және қымбат сәтсіздік» деп сипатталды. Асквитке жолданған бұл хат Марсельде тоқтатылып, 28 қыркүйекте Ашмед Бартлеттке Галлиполиден кетуі бұйрылды. Лондонға оралған соң Ашмед Бартлетт The Sunday Times газетіне «сұхбат» берді (цензура ережелерін айналып өту үшін пікір мақаласы сұхбат түрінде ұсынылды). 17 қазанда жарияланған бұл науқан туралы алғашқы толыққанды мәліметтер болды және ол кеңінен таралды, The Times және Daily Mail газеттерімен қатар Австралия басылымдарында да жарияланды.
When the Australian journalist Keith Murdoch arrived at Gallipoli in September 1915, Ashmead Bartlett found a receptive audience for his commentary and analysis of the campaign. Murdoch travelled to London carrying a letter from Ashmead Bartlett – it is disputed whether or not Murdoch knew the contents – which damned the campaign, describing the final offensive as "the most ghastly and costly fiasco in our history since the Battle of Bannockburn". The letter, intended for Asquith, was intercepted in Marseilles, and on 28 September, Ashmead Bartlett was told to leave Gallipoli. On his return to London, Ashmead Bartlett gave an "interview" to The Sunday Times (an opinion piece presented as an interview to circumvent censorship rules). Published on 17 October, it was the first detailed account of the campaign and was widely circulated, published in The Times and Daily Mail as well as in Australian papers.
Галлиполиден кейін
Ақшасы жетіспегендіктен, Ашмед Бартлетт Англия мен Австралияға лекциялық тур жасады. Ол Франциядағы Батыс майданындағы қақтығыстар туралы хабарлады. Соғыстан кейін Ашмед Бартлетт (коммунизмге қарсы болған) Венгрияда большевиктерге қарсы күресті, және ол екі жыл (1924–1926) Лондонның Хаммерсмит Солтүстік сайлау округінде консервативті парламент депутаты болды. Кейін Ашмед Бартлетт "The Daily Telegraph" газетінің Үндістандағы тілшісіне айналды. Оның жазбалары Гандидің Үндістан тәуелсіздігі үшін күресіне деген ұстанымының өте қаталдығымен ерекшеленді.
Short of money, Ashmead Bartlett undertook a lecture tour of England and Australia. He reported on the fighting on the Western Front in France. Following the war, Ashmead Bartlett (an opponent of Communism) fought in Hungary against the Bolsheviks, and he spent two years (1924–1926) as a Conservative Member of Parliament for the Hammersmith North constituency in London. Ashmead Bartlett later became The Daily Telegraph's India correspondent. His coverage was noted for his strong hostility to Gandhi's campaign for Indian Independence.
Өлім
Ол 1931 жылдың 4 мамырында Лиссабонда 50 жасында қайтыс болды.