Кіріспе

Бір жынысты некелер 2010 жылдың 27 маусымынан бері Исландияда заңды. 2010 жылдың 11 маусымында Альтинг жынысқа қатысты бейтарап неке анықтамасын қарастыратын заң жобасын қабылдады. Парламент мүшелерінің ешқайсысы да заң жобасына қарсы дауыс бермеді, сонымен қатар қоғамдық пікір сауалнамалары көрсеткендей, заң жобасы өте танымал болды. Исландия Норвегия мен Швециядан кейін үшінші скандинавиялық ел, Еуропадағы жетінші және әлемдегі тоғызыншы ел болып, бір жынысты некелерді заңдастырды. Исландия бір жынысты жұптар үшін танымал неке орнына айналды және 2014 жылы Lonely Planet басылымы оны "Гейлер үшін ең жақсы 10 неке орны" тізіміне енгізді.

Тіркелген серіктестіктер

Исландияда 1996 жылы бір жынысты жұптар үшін тіркелген серіктестік енгізілді. Заң 4 маусымда Альтингте 44 дауысқа 1 қарсы қабылданды және 1996 жылдың 27 маусымында күшіне енді. Бұл заң 2010 жылы гендерлік теңдік неке туралы заң қабылданғанда күштен шығарылды. Заңнама некеге тең қорғау, жауапкершілік және мүмкіндіктер берді және тек бір жынысты жұптарға ғана қатысты. Альтингтегі барлық партиялар заңды қолдады. Исландия Дания, Норвегия және Швециядан кейін бір жынысты жұптар үшін тіркелген серіктестік құрған әлемдегі төртінші ел болды. 2000 жылдың 8 мамырында Исландия Парламенті 49 дауысқа 1 қарсы тіркелген серіктестік туралы заңға түзетулерді мақұлдады. Шетелдік азаматтар егер кем дегенде екі жыл Исландияда тұрса, тіркелген серіктестікке түсуге құқылы болды. Тағы бір түзету бойынша, егер бала шетелден асырап алынбаса, тіркелген серіктестіктегі адам серігінің биологиялық баласын асырап алуға мүмкіндік алды. Исландия Даниядан кейін бір жынысты жұптарға бала асырап алу құқығын берген әлемдегі екінші ел болды. 2006 жылдың 2 маусымында Парламент бір жынысты жұптарға гетеросексуалдармен бірдей асырап алу, ата-ана болу және көмекші ұрықтандыру бойынша құқықтарды беретін заңға дауыс берді. Парламент мүшелерінің ешқайсысы ұсынысқа қарсы дауыс бермеді және заң 2006 жылдың 27 маусымында күшіне енді. 2008 жылдың 27 маусымында күшіне енген серіктестік туралы заңға енгізілген тағы бір түзету Исландия шіркеуі мен басқа діни ұйымдарға бір жынысты тіркелген серіктестіктерді баталауға рұқсат берді. Тіркелген серіктестікке түскен белгілі исландтықтардың арасында бұрынғы премьер-министр Йоханна Сигурддоттир және оның серігі Йонина Леосдоттир болды. 2010 жылдың 27 маусымында олардың тіркелген серіктестігі ресми некеге айналдырылды.

Статистика

Тіркелген серіктестіктердің көрсеткіші жылдар бойы салыстырмалы түрде тұрақты болды. Исландия Статистика агенттігінің мәліметінше, 2003 жылы 12 бір жынысты жұп мұндай серіктестікке тіркелді. 2004 жылы бұл көрсеткіш 17, 2005 жылы 13, 2006 жылы 13, 2007 жылы 19 және 2008 жылы 18 болды.

Қоғамдық пікір

2000 жылдың ақпан айында Gallup компаниясы жүргізген сауалнама көрсеткендей, исландиялықтардың 53% -ы бір жынысты жұптардың бала асырап алу құқығын қолдады, 12% бейтарап екенін білдірді, ал 35% бала асырап алу құқығына қарсы болды. 2004 жылғы маусымдағы Gallup сауалнамасы исландиялықтардың 87% -ы бір жынысты некелерді қолдайтынын көрсетті. Бұдан әрі, 2005 жылдың қараша айында Fréttablaðið жүргізген сауалнама халықтың 82,3% -ы лесбиян жұптары үшін көмекші репродукцияға қол жеткізуді қолдайтынын көрсетті. 2006 жылғы Gallup сауалнамасына сәйкес, исландиялықтардың 89% -ы бір жынысты некелерді қолдады, ал 11% қарсы болды. Атап айтқанда, 66% азаматтық және діни бір жынысты некелерді қолдады, 19% тек азаматтық некелерді, ал 3% тек діни некелерді қолдады. Жасына байланысты қолдау көрсеткіштері әртүрлі болды: 18-24 жастағылардың 92% -ы бір жынысты некелерді қолдады, ал 25-34 жастағылардың арасында бұл көрсеткіш 95%, 35-44 жастағылардың арасында 93%, 45-54 жастағылардың арасында 89%, ал 55 жастан асқандардың арасында 81% құрады.