Кіріспе

Иан МакЭванның 2005 жылғы романы. «Сенбі» (2005) романы 2003 жылғы 15 ақпанда Лондонның орталығындағы Фицровияда, АҚШ-тың 2003 жылғы Иракқа басып кіруіне қарсы үлкен демонстрация өтіп жатқанда болған оқиғаларды суреттейді. Басты кейіпкер, 48 жастағы нейрохирург Генри Перон, кешкі аспен аяқталатын бірнеше іс-шаралар мен ләззаттарды жоспарлаған. Күні бойы ол наразылықтың мәні мен оған себеп болған мәселелер туралы ойланып, алайда күні зорлық-зомбылыққа ұшыраған, қиын жағдайдағы адаммен кездесуінен бұзылады. Кейіпкердің көзқарасын жақсырақ түсіну үшін МакЭван нейрохирургпен бірге уақыт өткізген. Роман адамның қазіргі әлеммен байланысын және онда өмірдің мәнін зерттейді. Сырттай сәтті көрінгенімен, басты кейіпкер өмірінің мәнін табуға тырысып, постмодернистік, дамыған әлемде жеке қанағаттануды іздейді. Ақылды және көп оқыған Перун саяси оқиғаларға өзінің ықпалының аз екенін сезінеді. 2005 жылғы ақпанда Ұлыбританияда «Джонатан Кейп» баспасы, ал сәуірде АҚШ-та жарық көрген кітап сыншылардың да, коммерциялық тұрғыдан да сәтті болды. Сыншылар МакЭванның көркем тілін, күнделікті өмірді мұқият талдауын және өзара байланысты тақырыптарды атап өтті. Роман 2005 жылғы «Джеймс Тейт Блэк» мемориалдық сыйлығын жеңіп алды. Ол сегіз тілге аударылған.

Құрастыру және жариялау

Сенбі – МакЭуэннің тоғызыншы романы, ол «Атонмент» және «Чесил жағасында» тарихи көркем шығармалары арасында жарық көрді. МакЭуэн өткен мен қазіргі заман туралы жазуды ұнататынын айтқан. Кітапты зерттеу барысында МакЭуэн Лондонның Куин-сквердегі Ұлттық неврология және нейрохирургия ауруханасындағы нейрохирург Нил Китченнің жұмысын екі жыл бойы бақылады. Китченнің сөзіне қарағанда, МакЭуэн операция залында тіктеп қарамады, бұл хирургияға жаңа келгендердің көп кездесетін реакциясы еді: «Ол бұрышта, дәптері мен қарындашымен отырды». МакЭуэннің ұлы Грег, Тео сияқты, жастық шағында гитараны жақсы ойнаған, олардың арасындағы бір айырмашылықты атап өтті: «Мен, әрине, тар қара джинсы кимеймін». Романның толық нұсқасы 2005 жылдың ақпанында Лондон, Нью-Йорк және Торонто қалаларында Random House Books баспасының Jonathan Cape бөлімінде жарық көрді; одан кейін голланд, иврит, неміс, француз, испан, поляк, орыс және жапон тілдеріне аудармалары жасалды.

Қысқаша мазмұны

Кітапта Генри Перон туралы әңгімеленеді, ол орта жастағы, табысты хирург. Бес тарауда оның 2003 жылғы 15 ақпандағы күні, 2003 жылғы Иракқа қарсы шабуылға қарсы демонстрация күні, Ұлыбритания тарихындағы ең үлкен наразылық акциясы туралы ойлары мен күндері баяндалады. Перуннің күні ертеңіне, көкте жанып жатқан ұшақтың ұшып келе жатқанын көргенде басталады. Бұл оқиға оның күнінің қалған бөлігін көлеңкеге түсіреді, өйткені теледидардағы хабарлар өзгеріп, ауысады: бұл апат па, әлде терроризм бе? Апта сайынғы сквош ойынына бара жатқанда, жол қозғалысы Пероунға сол күні болған соғысқа қарсы наразылықтарды еске салады. Ол басқа көлікті соқтығыстырып, оның көк айнасына зақым келтіреді. Бастапқыда жүргізуші Бакстер одан ақша талап етеді. Перун бас тартқанда, Бакстер және оның екі серігі агрессивті болады. Бакстердің мінез-құлқындағы белгілерді байқаған Перон тез арада Хантингтон ауруының басталуын таниды. Ол көкірек жағына ұрып тастаса да, Перон Бакстерді ауруы туралы әңгімелесіп алаңдатып, аман-есен құтылып кетеді. Пероун әлі күнге дейін оқиға туралы ойланып, сквош ойынына барады. Ол ұзаққа созылған және жан-жақты ойынды соңғы сеттегі техникалық кемшілікке байланысты жоғалтады. Түскі астан кейін ол жергілікті балық сатушыдан кешкі асқа балық сатып алады. Ол қарттар үйінде қамқорлық көрген қан тамырлары деменциясынан зардап шегетін анасына барады. Перун ұлының репетициясына барғаннан кейін үйге оралып, кешкі ас дайындап, кешкі жаңалықтар оның өмірін қоршап тұрған оқиғалардың үлкен доғасын еске салады. Қыздары Дейзи Парижден оралғанда, екеуі Ирактағы соғысты қызу талқылайды. Оның қайын атасы келесі келіп жетеді. Дейзи анасының әжесімен бұрын болған әдеби келіспеушілікті татуластырады; әдебиетке деген сүйіспеншілігін оятқанды есіне түсіреді. Кейін Перонның ұлы Тео келеді. Розалинд, Перуннің әйелі, үйге соңғы болып келеді. Ол кіргенде Бакстер және оның серіктесі "Найдж" пышақпен қаруланған күшпен кіреді. Бакстер әкесін ұрып, отбасын қорқытып, Дейзиге жалаңаш болуға бұйырады. Ол келгенде Пероун жүкті екенін байқайды. Ол ақын екенін білген Бакстер одан өлең айтуын сұрайды. Өзінің бірінің орнына ол Дувер теңізі туралы айтады, бұл Бакстерге эмоционалды әсер етеді, оны тиімді түрде қарусызданады. Керісінше, ол Перуунның Хантингтон ауруын емдеудің жаңа әдісі туралы жаңа баяндамасына құштарлық танытады. Бақстерді серігі тастап кеткеннен кейін, Перон мен Тео оны жеңіп, баспалдақтан құлап, есінен танып қалады. Сол түні Пероун Бакстерді жедел операция жасау үшін ауруханаға шақырылады. Сенбі күні сағат 5.15-те аяқталады, ол ауруханадан оралып, әйелімен қайтадан жыныстық қатынасқа түседі.

Бақыт

Макьюанның бұрынғы туындылары өмірдің нәзіктігін клиникалық көзқараспен зерттеді, Кристофер Хиченс оны «күнделікті өмір физикасының шежірешісі» деп атады. Осы тақырып «Сенбі» романында жалғасады, ол терроризм, соғыс және саясат жаңалықтардың басты тақырыбы болған әлемдегі «күшпен керілген шедевр» болып табылады, бірақ кейіпкер «басқа тағдырмен қақтығысқанша» осы өмірді бастан кешіруге мәжбүр. Кристофер Хиченс романның «барлық ойлыбританиялықтар Джордж Буш пен Тони Блэрді мазақтап көшеге шыққан күні» орын алғанын айтады және романды «материалдық әлемге және оның сансыз наразылықтарына бейтарап емес бекітілген» деп сипаттайды. Перунды зиялы, өзіне сындарлы адам ретінде бейнелеу: «өз көңіл-күйін әдетте бақылайтын» және «ақыл-ойының процестері туралы арманға берілетін» адам, авторға осы тақырыпты нақты көрсетуге мүмкіндік береді. Физикалық тұрғыдан Перун жоғарыда да, сыртында да емес, керісінше, бұрышта тұр. Эмоционалдық тұрғыдан оның зиялылығы оны бейжай етеді, ол даудың екі жағын да көре алады және оның сенімдері нақтылық емес, қиын таңдаулар сериясымен сипатталады. Ол ирактықтардың тағдырына алаңдайды, эмигранттағы ирактық профессормен достығы арқылы Саддам Хусейннің билігінің тоталитарлық жағын білді, бірақ сонымен қатар балаларының соғысқа қатысты алаңдаушылығын да ескереді. Ол көбінесе адвокаттың рөлін ойнайды, американдық досымен келісімді, ал қызымен қарсылықты қолдайды. Брайан Бетюн Макьюанның Перунға деген көзқарасын «өзінің басты кейіпкерін аяусыз мазақтап көрсету» деп түсіндірді. Бірақ Перунның соқыр нүктесі [әдебиет] автордың кішкентай әзілінен гөрі, әдебиеттің құтқарушылық күшіне шақыру болып табылады. Мичико Какутани «Сенбі» романын «9/11 оқиғасынан кейінгі заманауи өзгеріс» деп сипаттады. Bookmarks мәліметінше, кітап 8 сыншының пікіріне негізделген «жағымды» бағалар алды, олардың 4-і «керемет» және 2-і «жағымды», 1-і «аралас» және 1-і «теріс» болды. Кітап 2005 жылдың 15 сәуірінде New York Times бестселлер тізімінде бір апта бойы 3-орында тұрды, сондай-ақ Publishers Weekly (4 сәуір 2005 ж.) тізіміне енді. Әдеби көркем әдебиет үшін жақсы көрсеткіш, «Сенбі» романы жарық көрген кезде 250 000-нан астам дана сатылды және қол қою шараларына көп адам келді. Жұмсақ мұқабалы басылымы тағы да 250 000 данаға сатылды. Рут Скарр кітапты The Times газетінде қарап, Макьюэнды «Британиядағы ең жақсы романист болуы мүмкін және ол өзінің керемет қабілеттерінің шыңында жұмыс істеп жатыр» деп атады. Рецензенттер Макьюэннің күнделікті өмірді талдауын және оның байқау мен сипаттау талантын жоғары бағалады. Мичико Какутаниге «көптеген ұсақ-түйек бөлшектер және олардың қарапайымдылығына деген құрмет» ұнады, сонымен қатар оларға қауіп төндіретін күмән тудырды. Марк Лоусон The Guardian газетінде Макьюэннің стилі «ұқыпты, сезімтал ырғақтарға» жеткенін және оның туындыларын қолдайтын сөздерді ойластырып таңдағанын атап өтті. Мысалы, Перун кітаптың соңында сенімді нейрохирург болып шығады. Бұл Макьюэнге «ең кішкентай бөлшектерді қозғау арқылы» алаңдаушылық сезімін тудыру үшін көркем әдебиеттің барлық тәсілдерін пайдалануға мүмкіндік берді. Зои Хеллер кульминациядағы шиеленісті «макуандық арман» деп мақтады, бірақ шешімін «сәл абсурдты» деп күмән келтірді. Роман 2005 жылы Man Booker жүлдесінің ұзақ тізіміне енді.

Сыйлықтар мен тізімдер

Кітап жарыққа шыққаннан кейін де, сыншылардың көптеген тізімдерінде жоғары бағаланып келді. "The Greatest Books" кітаптар тізімдерін жинақтайтын сайтқа сәйкес, ол "барлық уақыттағы ең ұлы кітаптардың 2323-шісі".

Ықпал

Crowded House тобының ән авторы Нил Финн сенбі күні оқып отырғанда "Time on Earth" альбомы (2007) үшін "People Are Like Suns" әнін жазды. Финн "балконында ұшақ құлап бара жатқанын көріп тұрған адам" бейнесіне қатты әсер етті, және осы бейне әннің мәтінінің бастауына себеп болды.