Кіріспе

Дхумавати (Дхумавати, сөзбе-сөз "түтінді") – он тәңірлі әйел құдайлар тобына жататын Махавидиялардың бірі. Дхумавати индуизм сияқты рухани дәстүрлердегі ең жоғарғы құдай Махадевидің қаһарлы бейнесін көрсетеді. Ол көбінесе қарт, келбетсіз жесір ретінде бейнеленеді және индуизмде жағымсыз және тартымсыз саналатын нәрселермен байланысты, мысалы, қарға мен чатурмасия кезеңі. Құдайша көбінесе ат жоқ күймеде немесе қарғаның үстінде, әдетте кремация орнында, жұлдызды себетпен суреттеледі. Дхумавати ғаламның ыдырау кезінде (пралайя) пайда болады және жаратылыстан бұрын, ал ыдыраудан кейін болатын "бос кеңістік" болып табылады. Дхумавати көбінесе тек жағымсыз қасиеттермен байланысты болғанымен, оның мың есімді әнұраны оның жақсы және жаман жақтарын айтады. Ол көбінесе мейірімді және игілік сыйлайтын құдайша деп есептеледі. Дхумавати – ұлы ұстаз, ол ғалам туралы толық білімді ашады, ол жағымды және жағымсыз сияқты иллюзиялық бөлістерден асып түседі. Оның келбетсіз бейнесі адал жандарды сыртқы түріне қарамастан, ішкі шындықтарды іздеуге үйретеді. Дхумавати сиддхи (үстіміздік күштер) сыйлайды, барлық қиындықтардан құтқарады және барлық тілектер мен сыйлықтарды, соның ішінде толық білім мен мокшаны (құтылу) береді. Оған құлшылық етуді дұшпандарын жеңгісі келетіндерге де кеңес береді. Дхумаватиге құлшылық ету үйленбегендерге, жесірлерге, әлемді тастағандарға және тантриктерге өте қолайлы. Алайда, Варанасидегі храмда ол жамандығынан асып, жергілікті қорғаушы құдайша мәртебесіне ие болады, онда оған үйленген жұптар да құлшылық етеді. Оның арнайы храмдары аз болғанымен, тантрикалық рәсімдер бойынша құлшылық жеке түрде, кремация алаңдары мен ормандар сияқты усақ-түйек жерлерде жалғасады.

Шығу тегі

Дхумавати Махавидия тобынан тыс дербес өмір сүрмейді. Ол Махавидиялар қатарына енгенге дейін тарихта есімдері жоқ. Кинсли тізімге тағы бір қадірлі – Жиештаны қосады. Ведалық Ниррити қадірлісі өлім, шіру, жамандық, ашу және қажеттілікпен байланысты. Оны алыс ұстау үшін құрбандық шалуға баса назар аударылған гимндер бар. Ныррити сияқты, Дхумавати да үмітсіз жағдайлармен және қиындықтармен байланысты. Жиешта да ежелгі индуистік қадірлі, Дхумаватимен иконографиялық ұқсастықтары бар. Дхумавати сияқты ол қараңғы, жаман көрінеді және қарғамен байланысты. Жиештаның ешқандай жақсылыққа шыдамы жоқ делінеді. Дхумавати сияқты, Жиешта да дау-жанжалдарда болады, жаман жерлерде тұрады және шаршағыш мінезді.

Аңыздар

Дхумавати көбінесе жетінші Махавидья деп аталады. Гухьятигухья Тантрасында Вишнудың он аватары он Махавидьямен салыстырылады. Балықтың жаратылысы Матсяның Дхумаватиден пайда болғаны айтылады. Мундамаладағы ұқсас тізім Дхумаватиді Ваманамен теңестіреді. Шакта Маха Бхагавата Пуранадағы барлық Махавидьялардың жаратылуы туралы әңгімеде, Дакшаның қызы және құдай Шиваның бірінші әйелі Сати, өзі мен Шива Дакшаның ягнясына ("от құрбанына") шақырылмағанына ренжіді және Шиваның қарсылығына қарамастан, онда баруға талап етеді. Шиваны көндіруге жасаған сәтсіз әрекеттерден кейін ашуланған Сати, он негізгі бағыттан Шиваны қоршаған Махавидьяларға айналады. Дхумавати оңтүстік-шығыста тұрады. Тағы бір ұқсас аңыз Сатидің орнына Шиваның әйелі және басқа Махавидьялардың бастауы ретінде Калиді (бас Махавидья) көрсетеді. Деви Бхагавата Пуранада Махавидьялар соғыс серіктері және Шакамбари қасиетті әйелдің формалары ретінде еске алынады. Шактисамгама Тантрасындағы аңыз бойынша Сати, Дакшаның ягнясына секіріп, өзін-өзі өлтіреді, ал Дхумавати Сатидің өртенген денесінен шыққан қара түтіннен қара бетімен пайда болады. Ол – Сатидің "қалған барлығы" және оның ашулы, қорланған бейнесі. Пранатосини Тантрасы Дхумаватидің жесірлік тағдырын түсіндіреді. Бір күні Сати Шивадан тамақ беруін сұрайды. Шива бас тартқанда, қасиетті әйел қатты аштықтан құтылу үшін оны жейді. Шива оны қайтаруды сұрағанда, ол келіседі. Содан кейін Шива оны қабылдамайды және жесір болуға қарғыс жасайды. Пранатосини Тантрасының нұсқасы Дхумаватидің жойғыш жағы мен аштығын баса көрсетеді, ол тек Шиваны жегенде ғана толады, ал Шива өзі ғаламды қамтиды немесе жасайды. Бұл оның жесір әйел ретіндегі жағымсыз мәртебесін және күйеуіне өзін-өзі таныстыруын көрсетеді. Оның шашы ақ, тістері қисық және жоқ, киімдері ескі және тозған. Кейде Дхумавати қарғаға мініп, үш тісті найзаны ұстайды.