Кіріспе

Вейю (, ,), сондай-ақ Вата және Павана деп те аталады, индуизмде жел құдайы және құдайлардың рухани елшісі. Ведалық кітаптарда Ваю маңызды құдай болып есептеледі және құдайлардың патшасы Индрамен тығыз байланысты. Ол Жоғары Жан - Вишвапурушаның демінен туған және Сома ішкен алғашқы жаратылыс ретінде айтылады. Упанишадтар оны "прана", яғни "әлемнің өмірлік тынысы" деп мақтайды. Кейінгі индуистік кітаптарда ол солтүстік-батыс бағытын қорғайтын дикпала (бағыттардың сақшыларының бірі) ретінде сипатталады. Инду эпостары оны Хануман мен Бхиманың әкесі деп көрсетеді. 13 ғасырғы Мадхваның ізбасарлары өздерінің гуруларын Ваюдың бейнесінде келгендігіне сенеді. Олар жел құдайы Мукьяпранаға құлшылық етеді және оны Вишну құдайының ұлы деп санайды.

Коннотациялар

Ауа (vāyu) немесе жел (pavana) индуизмдегі классикалық элементтердің бірі болып табылады. Санскрит тіліндегі Vāta сөзі тікелей "соққан" дегенді білдіреді; Vāyu – "соқтырушы", ал Prāna – "тыныс алу" (яғни, өмір тынысы, анимистикадағы *an-мен салыстырыңыз). Сондықтан, бұл сөздің негізгі мағынасы – "өмір құдайы", оны кейде анықтық үшін Mukhya Vāyu (Бас Ваю) немесе Mukhya Prāna (өмір күшінің немесе тіршілік күшінің басшысы) деп атайды. Кейде физикалық ауа немесе жел мағынасында қолданылатын vāyu сөзі prāna сөзінің синонимі ретінде де қолданылады. Vāta – Ваю құдайының тағы бір аты, ол санскрит және хинди тілдерінде "атмосфера" деген мағынаны білдіретін vātāvaranam сөзінің түбірі болып табылады.

Индуистік мәтіндер мен философия

Ригведада Ваю желдермен байланысты, ал Маруттар Ваюдың құрсағынан туған деп сипатталады. Ваю сонымен қатар салт-дәстүрде соманы алған алғашқы құдай, содан кейін ол Индрамен бірінші ішімдікті бөліседі. Гимндерде Ваю "ерекше сұлулыққа" ие деп сипатталған, ол екі, қырық тоғыз немесе мың ақ және қызыл аттармен жегілген жарқын көлігінде қатты қозғалады. Ақ туы оның басты белгісі. Упанишадтарда Ваюдың ұлылығы туралы көптеген мәлімдемелер мен мысалдар келтірілген. Брихадарняка Упанишада айтуынша, дене функцияларын бақылайтын құдайлар бір кезде қайсысы ең ұлы екенін анықтау үшін жарысқа түскен. Егер көру құдайы сияқты бір құдай адамның денесінен шықса, ол адам соқыр болып, бірақ адасқан құдай өз орнына оралғаннан кейін жоғалған қабілетін қайтарып алған күйі өмірді жалғастыра беретін. Құдайлар бірінен соң бірі денеден шығып, бірақ адам әртүрлі кемшіліктермен өмір сүре беретін. Соңында, Мүхья Прана денеден кетуге басталғанда, қалған құдайлардың бәрі күшпен өз орындарынан тартыла бастады, "сіңірлі аттың өзіне байланған тіреулерді жұлып алуындай". Бұл қалған құдайлардың Ваюдың күшімен ғана әрекет ете алатынын және оны оңай жеңуге болатынын түсінулеріне әкелді. Тағы бір эпизодта Ваю шабуыл жасаған күнәлі демоннан зардап көрмеген жалғыз құдай деп айтылады. Бұл Ваю "Мүхья Прана Ваю" деп аталады. Чандогья Упанишадада, адам Ваюды Удгита (мантралық дыбыс Ом) ретінде танымаса, Брахманды тану мүмкін емес делінеді.

Аватарлар

Америкалық индуист зерттеушісі Филип Лутгендорф былай дейді: "Мадхваның айтуынша, Вишну жер бетіне түскен сайын, Мукхья Прана / Вайю онымен бірге болып, дхарманы сақтау жұмысына көмектеседі. Трета-югада Раманың досы және көмекшісі болған Хануман, Махабхараттағы күшті Бхима, Двапара-юганың соңында және Кали-югада Мадхва – осылардың барлығы Вайюдың көріністері. Сонымен қатар, құдай Кали-юганың соңына дейін жер бетіне келмейтіндіктен, осы кезеңде Вайю/Мадхва денеленген түрі жандарды құтқарудың жалғыз 'құралы' ретінде қызмет етеді". Вайю сондай-ақ Павана және Матаришва деп те аталады. Махабхаратта Бхима – Вайюдың рухани ұлы және ол Курүкшетра соғысында өзінің зор күші мен шеберлігін дхарманы қолдау үшін пайдаланды. Вайюдың бірінші аватары – Хануман. Оның оқиғалары Рамаянада баяндалған. Хануман Вайюдың рухани ұлы болғандықтан, оны Паванапутра, Павананың ұлы және Ваюпутра деп те атайды. Бүгінде Паван индуистер арасында жиі кездесетін есім. Вайюдың екінші аватары – Махабхарата эпосындағы Пандавалардың бірі – Бхима. Мадхвачарья – Вайюдың үшінші аватары саналады. Мадхва өзін Вайюдың аватары деп жариялап, Ригведадан аяттарды дәлел ретінде келтірді. Автор К. Рамакришна Рао былай дейді: "Мадхва Ригведадағы Балитха Суктаны Вайюдың үш нысанына сілтеме ретінде түсіндірді".

Буддизм

Шығыс Азия буддизмінде Ваю – дхармапала және көбінесе он екі Деваның (十二天) бірі ретінде жіктеледі, олар бағытты қорғаушылар тобында біріктірілген. Ол солтүстік-батыс бағытын басқарады. Жапонияда оны Футен (風天) деп атайды. Ол басқа он бір девамен бірге, атап айтқанда Тайшакутен (Шакра / Индра), Катен (Агни), (Яма), Расецутен (Ниррити / Ракшаса), Ишанатен (Ишана), Бишамонтен (Вайшравана / Кубера), Суйтен (Варуна), Бонтен (Брахма), Житен (Притхиви), Ниттен (Сурья / Адитья) және Гаттен (Чандра) құрамына кіреді.