Кіріспе

408–1492 жылдар аралығындағы Испания тарихының кезеңі – Испания тарихындағы орта ғасырлар дәуірі. Бұл кезең V ғасырда Батыс Рим империясының құлауынан кейін басталып, 1492 жылы жаңа заманның басталуымен аяқталады. Испания тарихында ерекше мәдениеттерін жартыаралға әкелген жаулап алушылар толқындары елеулі орын алады. 408 жылдан бастап вандалдар мен аландардың Испанияның Жерорта теңізі жағалауына қоныс аударуынан кейін, ортағасырлық Испания тарихы 587 жылы король Рекардпен бірге католицизмге өткен арийлік вестготтардың Иберия патшалығымен (507–711) басталады. Испаниядағы вестготтар мәдениетін Көші-қон дәуірінің де, соңғы антик кезеңнің де құбылысы ретінде қарастыруға болады. 711 жылы Солтүстік Африкадан мұсылман Омейяд халифаты Визиготтардың бір тайпасының шақыруымен, король Родерикке қарсы көтеріліске көмектесу үшін Испанияға кірді. 711–788 жылдар аралығында Омейядтар Визиготтар патшалығының көп бөлігін басып алып, Аль-Андалус деп аталатын аумақты құрды. Басып алу кезінде болған көтеріліс Испанияның солтүстігінде Астурия христиан мемлекетін құрды. Бұл кезеңнің көп бөлігі Испанияның мұсылман және христиан мемлекеттері арасындағы қақтығыстармен, яғни Реконкистамен (христиандардың өз жерлерін діни крест жорығы ретінде қайта басып алуы) сипатталады. 700 жылға жуық соғыс кезінде мұсылман және христиан жерлерінің шекарасы оңтүстікке қарай жылжыды, бұл жартыаралды әскери талас аймағы ретінде белгіледі. Орта ғасырларда Испанияның христиан мемлекеттері мен Кордова халифатының мұсылман тайфалары арасындағы соғыстар да болды. Арагон мен Кастилия патшалықтары арасындағы соғыстар мұсылман оңтүстігінен басып алынған немесе басып алуға тырысқан жерлерге байланысты династиялық бәсекелестіктер мен келіспеушіліктерден туындады. Испаниядағы орта ғасырлар көбінесе 1492 жылы Реконкистаның соңғы әрекеттерімен – Гранаданың Насрид әмірлігінің капитуляциясымен және Альгамбра жарлығымен (яһудилерді қуу туралы) аяқталады. Жаңа заманғы Испания алғаш рет Киелі Рим императоры V Карлдың Испанияның I Карлы ретінде билік құрған кезінде біріктірілді.

Ерте ортағасырлық Испания

Герман тайпалары Рим империясының провинцияларына шабуыл жасағанда, артынан гунндардың қысымымен жылған әскерлер Пиреней түбегіне алғаш рет кірді – скиф немесе татар тегінен шыққан аландар; вандалдар мен суэвтер, германдық тайпалар. Аландардың көп бөлігі тез бағындырылды. Вандалдар Баетикада бекініп, оған Вандалузия (Андалузия) деген ат беріп, Африкаға өтті, ал вестготтар суэвтерді Галицияда толық бақылауға алғанға дейін қоршады. Бұл вестготтар, немесе батыс готтары, Аларик (410) басшылығымен Римді тонағаннан кейін, Аттаулф жетекшілігімен Иберия түбегіне бет бұрып, солтүстік-шығыс бөлігін иеленді. Валия билігін түбекке кеңейтіп, суэвтерді Галицияда ұстап тұрды. Теодорих I римдіктер мен франктармен бірге Каталаун жазығындағы шайқасқа қатысты, онда Атил жеңіліске ұшырады. Еврик (466), түбектегі римдік биліктің соңғы қалдықтарын жойған, Испанияның алғашқы монархы деп есептелуі мүмкін, бірақ суэвтер Галицияда тәуелсіздіктерін сақтап қалды. Еврик – вестготтарға жазбаша заңдар берген алғашқы патша. Келесі жылдары Францияның католик патшалары визиготтардың арианизм қарсындағы испандық католиктердің қорғаушысы рөлін алды, ал одан кейінгі соғыстарда Аларик II және Амаларик қаза тапты. Викингтер 859 жылы Ордоньо I билігінде Галисияға қайта оралды. Олар Дон Педро басқарған әскермен кездесіп, олар таратылып, 38 кемесі жойылды. Альфонсо III, Ұлы, Сиерра-Моренаға дейін шабуылдарын жалғастырып, болашақ Кастилия астанасы Бургосқа негіз салды. Оның ұлдары оған қарсы көтеріліс жасады, ол тақтан бас тартып, билігін олардың арасында бөлісті. Осымен Астурия патшалығы аяқталды, оның жері көп ұзамай Леонның билігіне көшті. Бұл еңбек шахмат ойыны туралы ақпаратты қамтиды, онда 100-ден астам шахматтық есептер мен шахматтың түрлері бар. Патша сонымен қатар бірнеше музыкалық шығармалардың авторы болды, мысалы, галисиан-португал тілінде жазылған Cantigas d'escarnio e maldicer және Cantigas de Santa Maria. Біріншісінде музыкалық нотациямен бірге 400-ден астам өлең бар, қазіргі уақытта орта ғасырлардан жеткен әндердің ең ірі жинақтарының бірі болып табылады.

Негізгі қалалары

Ортағасырлық Испания – өзара байланысты провинциялармен қатар, қалалардың желісінен де тұрды. Қалалар – мәдени және әкімшілік орталықтар, епископтардың және кейде патшалардың ордалары болды. Олардың орталық бекінісінен базарлар мен тұрғын үйлер кеңейіп шықты. Ортағасырлық Испания тарихын осы ірі қалалар арқылы оңай бақылауға болады: