Кіріспе

Француз синологы Мари Жан Леон Лекок, барон д’Эрве де Жюшеро, маркиз д’Эрве де Сент-Дени (; 6 мамыр 1822 – 2 қараша 1892) – Пьер Марин Александр Ле Кок немесе Лекок, барон д’Эрве (1780 – 1858) және Мари Луиза Жозефина Мелани Жюшеро де Сент-Денидің (1789 – 1844) ұлы. 1822 жылдың 6 мамырында дүниеге келген. Д’Эрве – француз синологы, сонымен қатар армандар туралы зерттеулерімен де белгілі.

Синологияға қосқан үлесі

Гервей де Сент-Дени қытай тілін терең зерттеді, ал 1851 жылы Д’Хервей «Recherches sur l'agriculture et l'horticulture des Chinois» (қытай шаруашылығы мен бағбандары туралы зерттеулер) атты еңбегін жариялады. Онда ол Батыс елдерінде бейімделуі және енгізілуі мүмкін өсімдіктер мен жануарлар туралы мәліметтер келтірді. Ол қытай мәтіндерін де, классикалық емес, бірақ қытай мәдениеті мен әдет-ғұрыптарын жарыққа шығаратын кейбір қытай әңгімелерін де аударды. Ол сонымен қатар әдебиетке бейімділ адам болды. Мысалы, ол испан тіліндегі бірнеше шығармаларды аударған және испан драмасының тарихын жазған. Д’Херви әдеби аударма теориясын жасады, оны Джошуа А. Фогель, «De l'un au multiple: Traductions du chinois vers les langues européenes» кітабына жазған рецензиясында «аудармашыға қажет болған жерде өзінің шығармашылық қабілетін пайдаланып көркемдеуге мүмкіндік беру» деп түсіндірді. Бұл толық еркіндік емес, бірақ тым ауыр болып қалу қаупінен сақтану үшін белгілі бір еркіндік. Оның інісі Амеде Луи Винсент Джушеро (1782-1858) оны асырап алғандықтан, ол Сен-Денис маркизі атанды. 1867 жылғы Париж көрмесінде Гервей де Сент-Дени қытай экспонаттарының комиссары болды және «Құрмет легионы» орденімен марапатталды. 1868 жылдың 11 маусымында маркиз 19 жасар австриялық жетім Луиза де Уордқа үйленді. 1874 жылы ол Станислас Жульеннің орнын басып, Франция колледжіндегі қытай тілі кафедрасын басқарды, ал 1878 жылы Жазулар және әдебиет академиясының мүшесі болып сайланды. Д’Херви 1892 жылдың 2 қарашасында Париждегі қонақүйінде қайтыс болды.

Oneirology-ге қосқан үлесі

Соңғы кезде Гервей де Сент-Денис армандар туралы терең ойлы зерттеулерімен таныла бастады. Д’Херви сондай-ақ алғашқы онэрологтардың (арман зерттеу мамандарының) бірі болды және қазіргі кезде «Атасы» деп есептеледі. 1867 жылы анонимді түрде «Түстер және оларды басқару жолдары: практикалық байқаулар» атты кітап жарық көрді. Альфред Моридің «Le sommeil et les rêves» еңбегінің 1878 жылғы басылымының 1-бетіндегі түсіндірмеде Д’Эрви де Сент-Денис оның авторы екені көрсетілген. Мысалы, Хавелок Эллис (1911), Иоганн Старке (1912), А. Бретон (1955) және т.б. жазушылар түпнұсқалық анонимді басылымның көшірмелерінің сирек кездесуіне байланысты оны табудың қиын екенін айтады, себебі басылымның баспашысы Амиот жақында банкрот болды. Зигмунд Фрейд («Түс жору», Вена; Deuticke.1900) мысалы: «Маури, le sommeil et les rêves, Paris,1878, p.19, polemisiert lebhaft gegen d'Hervey, dessen Schrift ich mir trotz aller Bemühung nicht verschaffen konnte» (Маури, Ұйқы және армандар, Париж,1878, 19 б., Гервейге қарсы күшті пікір білдіреді, оның еңбегін барлық күш-жігеріммен іздегеніме қарамастан таба алмадым) деп жазған. Д’Херви 13 жасынан бастап күн сайын армандарының жазбасын жүргізе бастады. (Автор өзінің «Les Rêves et les Moyens de Les Diriger» еңбегінің 4-бетінде арман жұмысын он төрт жасында бастағанын айтады). Осы кітапта автор теориялық негіздерді, армандарды басқару тәсілдерін ұсынды және «арман көруші өзі армандап жатқанын толық сезінетін» армандарды сипаттады. Жақында «түсінікті арман» терминін алғаш рет кім қолданды деген сұрақ туды. Көбінесе бұл Фредерик ван Эденге жатқызылады, бірақ кейбір ғалымдар бұл Сент-Денистің осы терминді қолдануынан шабыттанды ма деп күмәнданады. Денис өзінің түсінікті армандарының айқын мысалдарын «Мен өз жағдайымды сезіндім» сияқты сөйлемдермен сипаттайды. Денистің кітабы негізінен түсінікті армандар туралы емес екенін айту қателік. Ол армандардың дамуына бағытталған, түсінікті армандарға емес. Тек соңғы жылдары ғана Сент-Денис өзінің онэрологиялық жұмысы үшін қайтадан танылды. «Den Blanken & Meijer» мақаласында авторлар Сент-Денис сияқты білімді тұлға туралы ақпараттың аздығына назар аударды және оның кейбір деректерін ұсынды. 1964 жылы редактор Чхоу «Түстер және оларды басқару жолдары» кітабын қайта басып шығарды, бірақ 1867 жылғы қосымша «Un rêve après avoir pris du hatchich» (Аудармасы: Хашиш ішкеннен кейін көрген арман) мазмұнына байланысты, ешқандай түсіндірмесіз алынып тасталды. 1982 жылы ағылшын тілінде қысқартылған басылым жарық көрді, ол Чхоу басылымына негізделгендіктен, қосымша да кірмеді және оған сілтеме де жасалмады. Бұл факт «Den Blanken & Meijer» мақаласында жарияланды, ал авторлар осы қосымшаның ағылшын тіліндегі алғашқы аудармасын ұсынды. Бұл оқиғаға ынталанған басқалар 1992 жылы француздық «Онирос» арман қоғамы Парижде Сент-Денис еске алу шарасын өткізді. Армандар саласындағы жетекші мамандар Каролус ден Бланкен, Селия Грин, Пол Толи (1937-1998) және «Oniros» президенті Роджер Риперт құрметтерін білдірді. 1995 жылы «Oniros» қоғамы Денистің армандар туралы кітабының толық француз тіліндегі нұсқасын шығарды, сондай-ақ итальян, голланд және жапон тілдеріндегі аудармалары пайда болды. Жақында «Түстер» кітабының бірнеше француз басылымдары жарық көрді. Бұл (электрондық) кітаптардың толық нұсқалары немесе 1964 жылғы Чхоу басылымына негізделгендігі әрқашан анық емес. 2016 жылы толық ағылшын нұсқасы (түпнұсқаның алдыңғы және артқы жағымен қоса) тегін электрондық кітап ретінде жарық көрді: «Түстер және оларды басқару жолдары: практикалық байқаулар», редакторлары Д. Carolus den Blanken және Д. Eli Meijer. Бұл аудармада 1867 жылғы түпнұсқаның мұқабасын жасаған суретші, атап айтқанда, француз суретшісі және график Анри Альфред Даржо (1832-1875) есімі ашылды. Бұл басылымда кейбір кемшіліктер болды, сондықтан 2020 жылы жетілдірілген нұсқасы жарық көрді.

Синология

Герви де Сент-Дени (1850). Қытайдың ауыл шаруашылығы және бау-бақша шаруашылығы туралы зерттеулер, сондай-ақ Батыс Еуропа мен Солтүстік Африкаға енгізілуі мүмкін өсімдіктер, жануарлар және ауыл шаруашылығы әдістері. (Қытайдың ауыл шаруашылығы және бау-бақша шаруашылығы туралы зерттеулер). Аллуард және Каеппелин. Париж. Hervey de Saint Denys (1859). Қытай Еуропа алдында. Амиот/Париж. мәтін онлайн. Hervey de Saint Denys (1862). «Танг дәуірінің поэзиясы». Қытайдағы поэтикалық өнер туралы зерттеу (Танг әулетінің өлеңдері). Париж: Амиот. Герви де Сент-Дени (1869). Қазіргі қытай тіліндегі оңай және жоғары деңгейдегі мәтіндер жинағы, 214 қытай түймешесінің тізімі және жаттығулардағы барлық сөздердің сөздігі, Шығыс тілдері арнайы мектебінің студенттеріне арналған. Герви де Сент-Дени (1870). «Ли Сао», біздің заманымыздан бұрын III ғасырға жататын поэма, қытай тілінен аударма. Париж: Мазонну. Герви де Сент-Дени (1872). Ма Туань Линьнің «Оуэн Хьен Тонг Као» еңбегіне сүйенген Жапонияның ежелгі тарихы туралы естелік. Ұлттық баспахана. Париж. Мәтін онлайн. Герви де Сент-Дени (1873). Орталық және Оңтүстік Қытайдың этнографиясы туралы естеліктер, ежелгі қытай жазушыларының қолжазбаларынан алынған жарияланбаған құжаттар негізінде. 8°-да, 109–134 беттер. «Этнографиялық қоғамның естеліктерінен» үзінді. XII. Мәтін онлайн. Hervey de Saint Denys (1873–1880). «Бан Зай Сау», Шығыс туралы білімді кеңейту үшін, 4 томдық. Герви де Сент-Дени (1875). Ежелгі қытайлардың «Фу Санг» деп атаған жері және оны анықтауға көмектесетін жарияланбаған құжаттар. Академия отырыстарының баяндамалары, 19-том, 4-шы шығарылым, 319–335 беттер. Мәтін онлайн. Герви де Сент-Дени (1876). «Фу Санг» деп белгілі ел туралы естеліктер. Герви де Сент-Дени (1876–1883). Қытайдағы шетелдік халықтардың этнографиясы (Қытайдағы шетелдегі халықтардың этнографиясы), Ма Дуаньлиньнен аударма. H. Georg, 2 том, 4-ші бөлім. Париж. Лондон H. Georg. E. Leroux. Trübner. Мәтін онлайн. Герви де Сент-Дени (1879). М. Август Стриндбергтің XVII ғасырдың ортасынан бастап қазіргі уақытқа дейінгі Қытай және татар елдерімен Швецияның қарым-қатынасы туралы хабарламасы бойынша. Академия отырыстарының баяндамалары, 23-том, 2-шы шығарылым, 137–140 беттер. Герви де Сент-Дени (1885). Үш қытай романы. «Жингу цигуань» (今古奇觀) еңбегінен үзінділер. Эрнест Леру баспасы, «Orientale Elzévirienne» кітапханасы, XLV-том, Париж. Мәтін онлайн. Герви де Сент-Дени (1886). Аннам және Кохинхина. Ұлттық баспахана. Париж. Герви де Сент-Дени (1887). Діни ілімдер туралы диссертациялар; Конфуцийден хаттар мектебіне дейін. Герви де Сент-Дени (1889). «Жемшіктер тоны». Еңбегі үшін лайықты қызметші және «Қайдасың, қызым?» атты үш қытай романы. E. Dentu, Париж. Six nouvelles chinoises, Éditions Bleu de Chine, Париж, 1999 жылы қайта басылған. Герви де Сент-Дени (1892). Алты жаңа роман, қытай тілінен алғаш рет аударған Герви Сент-Дени маркизі. Éditions J. Maisonneuve, Les Littératures Populaires жинағы, XXX-том, Париж. Six nouvelles chinoises, Éditions Bleu de Chine, Париж, 1999 жылы қайта басылған. Герви де Сент-Дени (2004).

Онерология

Герви де Сент-Дени (1867). Түстер және оларды басқару құралдары; Практикалық байқаулар. (Ауд.: Түстер және оларды басқару жолдары: Практикалық байқаулар). Париж: Librairie d'Amyot, баспагер, 8, Rue de la Paix. (Тұңғыш рет анонимді түрде жарияланған). Henri Cordier (1892). Некролог: Le Marquis d'Hervey Saint Denys. T'oung Pao – Қытайтану бойынша халықаралық журнал. 3-том, 5-сан, 517–520-беттер. Баспагер E. J. Brill/Лейден/Нидерланды. Александр Бертран (1892). Академия мүшесі, маркиз Леон д'Эрви де Сент-Денистің қайтыс болуы туралы хабарлама. Comptes rendus des séances de l'Académie des Inscriptions et Belles Lettres, 36-том, 6-шы шығарылым, 377-бет. Александр Бертран (1892). Академия президентінің маркиз д'Эрви де Сент-Денистің қайтыс болуына орай айтқан сөздері. Comptes rendus des séances de l'Académie des Inscriptions et Belles Lettres, 36-том, 6-шы шығарылым, 392–397-беттер. Герви де Сент-Дени (1964). Түстер және оларды басқару құралдары. Париж: Tchou/Bibliothèque du Merveilleux. Роберт Дезойльдің алғы сөзі. Редактор: Жак Доннар. Бұл басылымда 1867 жылғы кітаптан «Қосымша» жоқ. B. Schwartz (1972). Герви де Сент-Дени: өмірі, зерттеулері және ұйқы мен түстер туралы жаңалықтары. Туғанына 150 жыл толуына арналған құрмет (ауд.: Герви де Сент-Дени: өмірі, зерттеулері және ұйқы мен түстер туралы ашылулары. Туғанына 150 жыл толуына арналған құрмет). Revue d'Electroencéphalographie et de Neurophysiologie Clinique, 2-том, 2-сан, 1972 жылғы сәуір-маусым, 131–139-беттер. Герви де Сент-Дени (1977). Түстер және оларды басқару құралдары. Plan de la Tour: Editions d'Aujourd'hui. (Tchou басылымының факсимилелік қайта басылымы). Герви де Сент-Дени (1982). Түстер және оларды қалай басқару керек. Аудармашы: N. Fry, редактор: Morton Schatzman. Лондон. Gerald Duckworth. (қысқартылған нұсқасы). C. M. den Blanken & E. J. G. Meijer (1988/1991). Мари Жан Леон ЛеКок, ле Маркиз д'Эрви Сент-Денидің «Түстер және оларды басқару жолдары; Практикалық байқаулар» туралы тарихи көзқарас. Lucidity Letter, 1988 жылғы желтоқсан, 7-том, 2-сан, 67–78-беттер. Жаңартылған басылым: Lucidity, 1991, 1 және 2-томдар, 311–322-беттер. Бұл мақалада 1867 жылғы кітаптан ұмытылған «Қосымшаның» ағылшын тіліндегі аудармасы бар. Герви де Сент-Дени (1991). Түстер және оларды басқару құралдары. Редактор D'Aujourd'hui. Суреттер жоқ. B. Schwartz (1992). Маркиз д'Эрви де Сент-Денидің өмірі туралы білуге, білгенін ойлауға және білуге болған нәрселер. (ауд.: Білуі керек және білетініне сенген нәрселер). Oniros, 37/38-сан, 4–8-беттер. Soc. Oniros/Париж. R. Ripert (1992). Герви де Сент-Денидің ашылуы және оңалтылуы. (ауд.: д'Эрви де Сент-Денидің ашылуы мен қалпына келтіруі). Oniros, 37/38-сан, 20–21-беттер. Soc. Oniros/Париж. Герви де Сент-Дени (1995). Түстер және оларды басқару құралдары: Практикалық байқаулар. Soc. Oniros/Париж. O. de Luppé, A. Pino, R. Ripert & B. Schwartz (1995). Д'Эрви де Сент-Дени 1822–1892; Өмірбаян, Отбасылық хат алмасу, онеролог пен синологтың еңбектері; Автордың өлімінің жүз жылдығына орай берілген құрмет және оның армандарына арналған көркемдік көрме. (ауд.: Д'Эрви де Сент-Дени 1822–1892; Өмірбаян, Отбасы хат алмасуы, онерологиялық және синологиялық еңбектер; Авторға оның өлімінің жүз жылдығына арналған құрмет және оның армандары туралы көркемдік экспозиция). Oniros, BP 30, 93451 Ile Saint Denis cedex. Құрмет көрсетуді Carolus den Blanken, Celia Green, Roger Ripert және Paul Tholey жасады. Герви де Сент-Дени (2000). Арман және оны басқару жолы. (ауд.: Түс және оны басқару жолы). Аудармашы: C. M. Carbone, Il Minotauro, Phoenix. Герви де Сент-Дени (2013). Дромен: Практикалық байқаулар. (ауд.: Түстер: Практикалық байқаулар. Les Rêves және les moyens de les diriger: Практикалық байқаулар толық голланд тіліндегі аудармасы). Редактор және аудармашы: Drs. Carolus M. den Blanken. Герви де Сент-Дени (2007). Түстер және оларды басқару құралдары. Суреттер жоқ. Брошюра. Editions Cartouche/Париж. Сондай-ақ, электрондық кітап форматында. Герви де Сент-Дени, Мари Жан Леон (2008). Түстер және оларды басқару құралдары. Суреттер жоқ. «Қосымша» жоқ. Жұмсақ мұқаба, Buenos Books International/Париж. Герви де Сент-Дени, Мари Жан Леон (2012). Юме но соджухо. Бас редактор: Такаси Тахики. Публ. Kokushokankokai/Токио; 2012. Жаклин Каррой (2013). Герви де Сент-Денидің түстерінің күші мен түсі. Rives méditerranéennes, 44 | 2013, 53–68. Герви де Сент-Дени, Мари Жан Леон (2013). Түстер және оларды басқару құралдары. Суреттер жоқ. «Қосымша» жоқ. E Pub Edition, Buenos Books America LLC. Герви де Сент-Дени (2016). Түстер және оларды басқару жолдары: Практикалық байқаулар. Баспагер: Carolus den Blanken/Утрехт (электрондық кітап). Редакторлар: Drs. Carolus den Blanken және Drs. Eli Meijer. Ағылшын тіліне аудармашы: Drs. Carolus den Blanken. Грек және латын тіліндегі сөйлемдерді аударған: Prof. Dr. Jan van Gijn. Толық басылым. Герви де Сент-Дени (2020). Түстер және оларды басқару жолдары: Практикалық байқаулар, соның ішінде гашиш қолданғаннан кейін түс жазылған «Қосымша». Inner Garden Press/Утрехт (электрондық кітап). Редактор: Derekh Moreh. (Den Blanken аудармасының жақсартылған нұсқасы). Герви де Сент-Дени (2021). Түстер және оларды басқару жолдары: Практикалық байқаулар. Ouroboros Publishing (жұмсақ мұқаба). Редактор: Ouroboros Publishing. Аудармашы: D. Bernardo. Герви де Сент-Дени (2021). Los sueños y como dirigirlos: Observaciones prácticas. Баспагер: Abraxas Editores. Редактор: Abraxas Editores. Аудармашы: D. Bernardo.