Жеймс Дарместетер: Француз ғалымы, шығыстанушы және антиквар өмірі мен еңбектері

Кіріспе

Джеймс Дарместетер (28 наурыз 1849 – 19 қазан 1894) – француз жазушысы, шығыстанушы және ежелгі нәрселерді зерттеуші.

Өмірбаян

Ол Лотарингиядағы Шато Салинс қаласында еврей ата-анасынан дүниеге келді. Отбасылық тегі олардың бұрынғы мекені – Дармштадт қаласынан бастау алған. Ол Парижде білім алды, онда Мишель Бреал мен Абель Бергайннің жетекшілігімен Шығыс зерттеулеріне деген құштарлығы оянды, және ол бір кезде өзін толығымен осы салаға арнады. 1875 жылы ол Авеста мифологиясы тақырыбында диссертация қорғады, онда парсы діні – зороастризмнің иудаизмнің ықпалында дамығанын (көптеген ғалымдардың айтуынша, зороастризм иудаизмге әсер еткені емес) дәлелдеді. 1877 жылы École des Hautes Études мекемесінде парсы тілінен сабақ берді. Ол зерттеулерін «Études iraniennes» (1883) еңбегімен жалғастырды, ал он жылдан кейін Авестаның толық аудармасын және оған байланысты Зенд (әдебиетте – «түсіндірме») жинағын, өзінің тарихи және филологиялық түсініктемелерімен бірге жариялады («Zend Avesta», 3 том, 1892–1893 жж.) Annales du Musée Guimet басылымында. Сондай-ақ ол Макс Мюллердің «Шығыстың қасиетті кітаптары» сериясы үшін Авестаны өңдеді (том 4 және 23). Дарместетер қазіргі кездегі мәтіндердің көптеген адамдар есептейтіндей жақын уақытта жазылмағанын, ең ерте нұсқаларын б.з.б. 1 ғасырға, ал көп бөлігін б.з. 3 ғасырына жатқызды. 1885 жылы ол Collège de France-те профессор болып тағайындалды және 1886 жылы Ауғанстандықтардың халық әндерін жинау миссиясымен Үндістанға жіберілді. Оралғаннан кейін ол ауған тілі мен әдебиеті туралы құнды эссемен бірге осы әндердің аудармасын жариялады. Оның Үндістандағы британдық үкімет туралы ойлары «Lettres sur l'Inde» (1888) еңбегінде баяндалған. Англия оны қатты қызықтырды; және ол көп ұзамай үйленген талантты ағылшын жазушысы Агнес Мэри Фрэнсис Робинсонға (1901 жылы Париждегі Пастер институтының директоры профессор Э. Дюклоның әйелі болған) деген сезімі оны 1888 жылы оның өлеңдерін француз тіліне аударуға итермеледі. Ол қайтыс болғаннан кейін екі жыл өткен соң ағылшын тақырыптарына арналған тамаша эсселер жинағы ағылшын тілінде жарық көрді. Сондай-ақ ол «Le Mahdi depuis les origines de l'Islam jusqu'a nos jours» (1885), «Les Origines de la poesie persane» (1888), «Prophètes d'Israël» (1892) және Шығысқа байланысты тақырыптарда басқа да кітаптар жазды. 1883 жылдан бастап Société Asiatique қоғамының жылдық есептерін дайындады. Ол Париждің «Revue» журналымен ғана байланыс орнатқанда, 1894 жылдың 10 қазанында Майсон-Лаффиттеде ауруға шалдығып, денсаулығы нашарлап қайтыс болды. Оның ағасы Арсен Дарместетер – көрнекті филолог және әдебиетші болған. Джеймс Дарместетердің еңбектері туралы «Journal asiatique» журналында (1894, 4-том, 519–534 беттер) және Анри Кордье жазған, оның жазбаларының тізімімен бірге «Journal of the Royal Asiatic Society» журналында (1995 жылғы қаңтар) мақалалар жарияланды; сондай-ақ Гастон Париждің «Джеймс Дарместетер» атты еңбегін «Penseurs et poètes» (1896) кітабынан қараңыз (1–61 беттер).

He was born of Jewish parents at Château Salins, in Lorraine. The family name had originated in their earlier home of Darmstadt. He was educated in Paris, where, under the guidance of Michel Bréal and Abel Bergaigne, he imbibed a love for Oriental studies, to which for a time he entirely devoted himself. In 1875, he published a thesis on the mythology of the Avesta, in which he advocated that the Persian religion of Zoroastrianism had been influenced by Judaism (and not that Zoroastrianism influenced Judaism as many scholars said). In 1877 became teacher of Persian language at the École des Hautes Études. He continued his research with his Études iraniennes (1883), and ten years later published a complete translation of the Avesta and associated Zend (lit. "commentary"), with historical and philological commentary of his own (Zend Avesta, 3 vols., 1892–1893) in the Annales du Musée Guimet. He also edited the Avesta for Max Müller's Sacred Books of the East series (vols. 4 and 23). Darmesteter regarded the extant texts as far more recent than commonly believed, placing the earliest in the 1st century BC and the bulk in the 3rd century AD. In 1885 he was appointed professor in the Collège de France, and was sent to India in 1886 on a mission to collect the popular songs of the Afghans, a translation of which, with a valuable essay on the Afghan language and literature, he published on his return. His impressions of British rule in India were conveyed in Lettres sur l'Inde (1888). England interested him deeply; and his attachment to the gifted English writer, Agnes Mary Frances Robinson, whom he shortly afterwards married (and who in 1901 became the wife of Professor E. Duclaux, director of the Pasteur Institute at Paris), led him to translate her poems into French in 1888. Two years after his death a collection of excellent essays on English subjects was published in English. He also wrote Le Mahdi depuis les origines de l'Islam jusqu'a nos jours (1885); Les Origines de la poesie persane (1888); Prophètes d'Israel (1892), and other books on topics connected with the East, and from 1883 onwards drew up the annual reports of the Société Asiatique. He had just become connected with the Revue de Paris, when his delicate constitution succumbed to a slight attack of illness on 10 October 1894 at Maisons Laffitte. His elder brother, Arsène Darmesteter, was a distinguished philologist and man of letters. There is a survey of James Darmesteter's work in the Journal asiatique (1894, vol. iv., pp. 519–534), and an obituary by Henri Cordier, with a list of his writings, in the Journal of the Royal Asiatic Society (January 1895); see also Gaston Paris, "James Darmesteter," in Penseurs et poètes (1896), (pp. 1–61).