Лабданум: Жерорта теңізі өсімдіктерінен алынатын қою қондыз. Дәрілік өсімдік ретінде, парфюмерияда және вермут дайындауда қолданылады. Тарихы және жинау әдістері.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Лабданум, сондай-ақ ладан, ладанум немесе ладанон деп те аталатын, Жерорта теңізінің бұталарынан алынатын жабысқақ қоңыр шайыр. Ол Cistus ladanifer (Батыс Жерорта теңізі) және Cistus creticus (Шығыс Жерорта теңізі) – тас гүлінің түрлерінен алынады. Бұл шайыр тарихи түрде дәрілік өсімдіктер медицинасында қолданылып келген және қазір де кейбір парфюмерия мен вермут дайындауда пайдаланылады.
Sticky brown resin produced by Mediterranean shrubs
Labdanum, also called ladanum, ladan, or ladanon, is a sticky brown resin obtained from the shrubs Cistus ladanifer (western Mediterranean) and Cistus creticus (eastern Mediterranean), species of rockrose. It was historically used in herbal medicine and is still used in the preparation of some perfumes and vermouths.
Тарих
Көне заманда лабданумды цист бұталарында жайылып жүрген ешкілер мен қойлардың сақалы мен жамбастарын тарау арқылы жинаған. Ағаш құралдар 19 ғасырдағы Критада “эргастири” деп аталды; “лабданум жинаушы” (ламбадистрион) – тістерінің орнына екі қатарлы былғары баулары бекітілген тара тәрізді құрал болатын. Бұлар бұталарды сыпырып, кейіннен алынған шайырды жинау үшін қолданылды. Малшылар оны жинап, жағалаудағы саудагерлерге сататын. Шайырды құрбандыққа шалынатын хош иіс заттардың құрамына қосатын, сондай-ақ суық тию, жөтел, етеккір аурулары мен ревматизмді емдеу үшін пайдаланған. Лабданум ежелгі дәуірде Жерорта теңізінің жағалауында өндірілген. Жаратылыс кітабында лабданның Канааннан Мысырға әкелінгені туралы екі мәлімет бар. Бұл екі үзіндідегі “лот” (לט “шайыр”) сөзі көбінесе семит тілдерімен байланыстырып, лабданумды білдіреді деп түсіндіріледі. Ежелгі Мысырды зерттеуші Перси Ньюберридің пікірінше, Озирис пен фараондардың жалған сақалы бастапқыда “лабданға толы ешкінің сақалын” бейнелеген болуы мүмкін. Ол сондай-ақ Озиристің жезден жасалған таяғының, әдетте, сопақ немесе желпуіш деп түсіндірілетініне қарсы, 19 ғасырлық Критадағыдай лабданум жинау құралы болғанын айтты. Кейбір ғалымдар, мысалы, Сэмюэл Бохарт, Х. Дж. Абрахамс және рабби Саадия бен Йосеф Гаон (Саадия), 882–942 жылдары өмір сүрген, Торадағы (Шығу 30:34) қасиетті құрбандыққа шалынатын хош иіс заттардың (кеторет) құрамындағы құпия “шәхалет” (onycha) – нақтыда лабданум болған деседі.
In ancient times, labdanum was collected by combing the beards and thighs of goats and sheep that had grazed on the cistus shrubs. Wooden instruments used were referred to in 19th century Crete as ergastiri; a lambadistrion ("labdanum gatherer") was a kind of rake to which a double row of leathern thongs were fixed instead of teeth. These were used to sweep the shrubs and collect the resin which was later extracted. It was collected by the shepherds and sold to coastal traders. The resin was used as an ingredient for incense, and medicinally to treat colds, coughs, menstrual problems and rheumatism. Labdanum was produced on the banks of the Mediterranean in antiquity. The Book of Genesis contains two mentions of labdanum being carried to Egypt from Canaan. The word lot (לט "resin") in these two passages is usually interpreted as referring to labdanum on the basis of Semitic cognates. Percy Newberry, a specialist on ancient Egypt, speculated that the false beard worn by Osiris and pharaohs may have originally represented a "labdanum laden goat's beard". He also argued that the scepter of Osiris, which is usually interpreted as either a flail or a flabellum, was more likely an instrument for collecting labdanum similar to that used in nineteenth century Crete. Some scholars, such as Samuel Bochart, H. J. Abrahams, and Rabbi Saʻadiah ben Yosef Gaon (Saadya), 882–942, state that the mysterious שחלת (onycha), an ingredient in the holy incense (ketoret) mentioned in the Torah (Exodus 30: 34), was actually labdanum.
Қазіргі қолданысы
Лабданом қазіргі кезде көбінесе парфюмерия өнеркәсібі үшін өндіріледі. Шикі шайырды әдетте жапырақ пен бұтақтарды қайнату арқылы бөліп алады. Эритіндімен (жақсы ерітетін зат) экстракциялау арқылы абсолют та алынады. Бумен айну арқылы эфир майы өндіріледі. Шикі шайыр – қара немесе кейде қоңыр түсті, хош иісті, құрамында 20% немесе одан да көп су бар масса. Ол серпімді, бірақ құйылмайды және уақыт өте келе қатаң болады. Абсолют – қараңғы янтарь-жасыл түсті және бөлме температурасында өте қою. Оның иісі шикі шайырдан гөрі әлдеқайда нәзік. Иісі өте бай, күрделі және ұзақ сақталады. Лабданом парфюмерияда құнды, себебі ол сипер китінен (қазіргі кезде қорғалатын түр) алынатын және көптеген елдерде қолдануға тыйым салынған янтарьға ұқсайды. Лабданом парфюмерияда янтарь хош иісін жасау үшін қолданылатын басты ингредиент. Лабданомның иісі әртүрлі сипатталады: янтарь, тәтті, ағаштық, ұнтақты, жемісті, жануарлық, сиперге ұқсас, құрғақ мускус немесе былғары иісті.
Labdanum is produced today mainly for the perfume industry. The raw resin is usually extracted by boiling the leaves and twigs. An absolute is also obtained by solvent extraction. An essential oil is produced by steam distillation. The raw gum is a black or sometimes dark brown, fragrant mass containing up to 20% or more of water. It is plastic but not pourable, and becomes brittle with age. The absolute is dark amber green and very thick at room temperature. The fragrance is more refined than the raw resin. The odour is very rich, complex and tenacious. Labdanum is much valued in perfumery because of its resemblance to ambergris, which has been banned from use in many countries because it originates from the sperm whale, which is an endangered species. Labdanum is the main ingredient used when making the scent of amber in perfumery. Labdanum's odour is variously described as amber, sweet, woody, powdery, fruity, animalic, ambergris, dry musk, or leathery.