Кіріспе

Халид Дюран (4 сәуір 1939 - 17 сәуір 2010) – Ислам әлемінің тарихы, әлеуметтану және саясаты саласындағы маман. Ол Босния мен Мароккода Таяу Шығыс тілдері мен исламды, ал Бонн мен Берлин университеттерінде әлеуметтану және саясаттануды оқыды. 1970 жылдары Пакистанның Ислам зерттеу институтында жұмыс істеп, Таяу Шығыс және Оңтүстік Азияда кеңінен саяхаттады. Пакистан, Австрия, Германия, Скандинавия және АҚШ университеттерінде қонақ профессор болып, антропология, тарих, дінтану және әлеуметтану кафедраларында дәріс берді. Ол ислам, Таяу Шығыс, Солтүстік Африка, Орталық және Оңтүстік Азия тарихы мен қазіргі жағдайларын қамтитын бес кітаптың және көптеген мақалалардың авторы.

Мансап

Дюран Таяу Шығыс тілдері мен исламтануды Марокко, Босния және Пәкістанда оқыған. 1961-1968 жылдары Бонн және Берлин университеттерінде саясаттану және социология мамандықтарын меңгерді. Дюран 1978-1986 жылдары Гамбургтегі Германияның Таяу Шығысты зерттеу институтында (Deutsches Orient Institut) аға ғылыми қызметкер және зерттеуші болып жұмыс істеді. 1984-1985 жылдары Токиодағы Біріккен Ұлттар Университетінде де жұмыс істеді. 1986 жылдан кейін Дюран АҚШ-тың бірқатар университеттерінде, соның ішінде Филадельфиядағы Темпл университетінде, Вашингтондағы Америка университетінде, Ирвин қаласындағы Калифорния университетінде (Ирвин, Калифорния) және Луисвиллдегі Луисвилл университетінде (Кентукки штаты) Орта Шығыс зерттеулерінің қонақ профессоры болды. Дюран исламға қатысты саяси және әлеуметтанулық дамуларды талдайтын тоқсандық журнал – TransIslam Magazine редакторы болды. Ол Ибн Халдун қоғамының президенті болды. Он жылдан астам Халид, Майкл А. Пеллеринге тиесілі және басқаратын, Принстон, Нью-Джерсидегі «Политикалық пана іздеу зерттеулері» (Political Asylum Research) ұйымында адам құқықтары және ел жағдайлары жөніндегі кеңесші ретінде жұмыс істеді. Осы қызметінде Халид ислам әлеміндегі қуғын-сүргін, азаптау және соттан тыс өлімдерден қашқан көптеген адамдардың пана сұрауына маңызды үлес қосты. Халид Босния және Герцеговинаның Сыртқы істер министрі Харис Силайджиктің балалық шақтағы досы болды. C-Span арнасындағы тікелей дебатта АҚШ Әскери академиясының профессоры, полковник Гарри Саммерс-младшийді Пеллерин Босния үкіметіне қатысты АҚШ-тың қару-жарақ эмбаргосын жоюға қарсы тұрудан бас тартуға көндірді. Саммерстің күрт өзгерісі келесі күні CNN-нің «Larry King Live» бағдарламасында еске түсірілді, онда ол Силайджикпен бірге қонақ ретінде қатысты. Одан кейін Клинтон қару-жарақ эмбаргосын алып тастауға бұйрық берді, осылайша көптеген өмір сақталды және Босниядағы геноцидтің аяқталуы жеделдетілді. Халидті әріптес және жеке досым деп атау – үлкен мәртебе. Ол – бірегей жақсылық пен адалдық иесі, ақыл-парасат, зиялылық қанағат пен әдептілік үлгісі, исламның танымал ғалымы, әлем азаматы, жамандықты тауып түзетуге, әділдікті біліп оған жетуге, ар-ұжданымен өмір сүріп, оның талаптарын орындауға ұмтылған адам.

Ислам-фашизм

The Guardian газетінің Альберт Скардиносына сәйкес, Дуран "исламфашизм" терминін ойлап тапқан. Дегенмен, Малис Рутвен бұл сөзді 1990 жылдың 8 қыркүйегінде The Independent газетінде жарияланған мақаласында пайдаланған (15 бет).