Каолак: Салоум өзенінің маңызды орталығы және Ибраһимия тариқатының мекені

Кіріспе

Каолак (كاولاك; ) – 233 708 тұрғыны бар қала (2012 жылғы халық санағы бойынша). Ол Салум өзенінің солтүстік жағасында, өзен сағасынан және Сенегалдағы N1 тас жолынан орналасқан. Каолак – Каолак облысының орталығы, оңтүстікке Гамбиямен шектесетін аймақ. Каолак – маңызды аймақтық сауда орталығы және Сенегалдың жер жөңкесін саудалау және өңдеудің басты орталығы. Ибрайым Ньяс негізін салған Тиджания суфилік орденінің Ибрахимия тармағының орталығы ретінде, ол сонымен қатар ислам білімінің маңызды орталығы болып табылады. Каолақтағы Леона Ниассен мешіті (оң жақта) – Сенегалдағы ең ірі және белгілі мешіттердің бірі.

Тарих

Каолак – Салум патшалығының тарихи астанасы Кахоне қаласының мұрагері. Бастапқыда Салум өзенінің оң жағалауында, Куйонг аралына қарама-қарсы орналасқан қасиетті ағашпен белгіленген Кахоне, ашық далалармен бөлінген бірнеше аудандардан тұратын. Әр аудан әртүрлі мәртебелі тұлғаның немесе лауазымды шенеуніктің билігінде болды. Каолак, өзен бойымен төмен қарай орналасқан, осы аудандардың бірі еді. Аңыз бойынша, оны Макинадан (қазіргі Мали) келген фулани тегінен тарайтын Сега мен Массар есімді екі бауырғы негіздеген. Сеганың ұлы, Алиуне Мбуту Соу кейін Каолак кантонының басшысы болды. Мбуту әулетінің үйі бүгінге дейін қала орталығында сақталған. Мбуту Соудың қызы Раматулайе (Рахматулла) Амаду Бамбаның ұлына үйленді, содан бері «Каолак Вурру Мбуту» (Каолак, Мбутудың иелігі) деген мақал қалыптасқан. Басқа бір дерек бойынша, Каолақты Баол ханшайымы негіздеген. Ол Маад Салум Мбеган Ндурдың қорғауына ілесіп, кейін оған үйленді және батыс Африкалық нил мониторына (волоф тілінде – mbossé) табыну дәстүрін қалыптастырды, ол қаланың тотемі саналды. Соу Мбуту кейінірек келіп, білімімен басшылыққа ие болды. 19-ғасырдың басында француздықтардың Салум өзеніне деген қызығушылығы артты, себебі құл саудасын алмастыру үшін заңды сауда тауарларын іздеу қажеттігі туды. Ғасырдың ортасына таман арахис өндірісі Салум патшалығына енгізілді. Патшаның рұқсатымен француздықтар Каолақта, Кахонеге қарағанда кеме қатынасы үшін ыңғайлырақ, өзен жағасында бекітілген зауыт салды. Олар 1860 жылы болашақта қала орталығына айналатын «Эскаль» ауданында алғашқы учаскелер желісін жасады. 1911 жылы порттан Дакар-Нигер теміржол желісіне тартымды жолдың салынуы қаланың арахис өңдеу және экспорт орталығы ретінде дамуына ықпал етті. Халқы тез өсті, 1925 жылы 5600 адамды құраса, 1934 жылы 44000 адамға жетті. Осы кезде Каолак Тиджания тәріқаты үшін маңызды орталыққа айналды, Абдулай Ниассе 1910 жылы Леона ауданында алғашқы үлкен зауияны (ложа) ашты. Оның ұлы Ибрагим Ниасс 1930 жылдардың басында «Джамаат аль-Файда» деп белгілі болған қауымды Каолақтың жаңа шағын қалашығы Мадина Бейге көшірді, ол қазір қаланың бір бөлігіне айналды. Бүгінде Линдианның төменгі жағында арахис майын өңдеу зауыты және порттық инфрақұрылымы бар, ал Салум өзенінің арғы бетіндегі тұзды көлдер қаланың тағы бір маңызды өнеркәсіптік қызметін құрайды.

Kaolack is the successor city to Kahone, historic capital of the kingdom of Saloum. Originally marked by a sacred tree on the right bank of the Saloum River facing the island of Kouyong, Kahone consisted of a number of distinct neighborhoods separated by open fields, each under the jurisdiction of a different dignitary or official. Kaolack, downriver, was one of these. One legend holds that it was founded by Sega and Massar, two brothers of Fulani origin from Macina in today's Mali. Sega’s son, Alioune Mboutou Sow, later served as the Chef de Canton of Kaolack. The Mboutou family house still stands in the middle of the town centre. Mboutou Sow's daughter Ramatoulaye (Rahmat'oullah) was given in marriage to the son of Amadou Bamba, hence the saying Kaolack worrou Mboutou (Kaolack, Mboutou's fiefdom). An alternative telling is that Kaolack was founded by a princess of Baol who took shelter there under the protection of the Maad Saloum Mbegan Ndour, whom she later married, and founded the traditional cult of the West African Nile monitor, known as mbossé in Wolof, the totem of the city. Mboutou Sow arrived later, and became chief through his erudition. French interests in the Saloum River increased in the early 19th century as legitimate articles of trade were sought to replace trade in slaves. By mid century, peanut production had been introduced to the kingdom of Saloum and, with the permission of its king, a fortified factory was established by the French on the riverfront at Kaolack, more favorably placed for shipping than Kahone. They laid out a first grid of lots in 1860, in what would become the city center or "Escale" neighborhood. The construction of a rail spur from the port to the Dakar Niger line in 1911 caused the town to boom as a peanut processing and export center. Its population grew rapidly, rising from 5,600 in 1925 to 44,000 in 1934. It is at this time that Kaolack became an important center for the Tijaniyyah Sufi order, with Abdoulaye Niasse opening a first major zâwiyah, or “lodge”, in the Leona neighborhood in 1910. His son Ibrahim Niass moved the community, known as the Jamāʿat al fayḍa , to a new suburb of Kaolack called Madina Baye in the early 1930s, now a part of the city itself. Today, there is a peanut oil processing plant with its own port facilities in the downstream suburb of Lyndiane, while salt pans across the Saloum river constitute the city’s only other major industrial activity.

Климат

Каолак та ыстық, жартылай шөлді климатқа ие (Кёппен климаттық жіктелімі: BSh), жаңбырлы маусымы қысқа, ал құрғақ маусымы ұзаққа созылады.