Кіріспе
Сенегалдағы төмен деңгейдегі қақтығыс
Казаманс қақтығысы – Сенегал Үкіметі мен Казаманс Демократиялық Күштері Қозғалысы (MFDC) арасында 1982 жылдан бері жалғасып келе жатқан төмен деңгейдегі қақтығыс. 2014 жылдың 1 мамырында MFDC басшысы бейбітшілік туралы өтініш білдіріп, бір жақты атысты тоқтатуға келісті. MFDC Казаманс аймағының тәуелсіздігін талап етеді, аймақ халқы Сенегалдың қалған бөлігінен діни және этникалық тұрғыдан ерекшеленеді. Қақтығыстың ең қанды жылдары 1992–2001 жылдар аралығында болды, нәтижесінде мыңнан астам адам шайқас кесірінен қаза тапты.
География
Казаманс аймағы – Сенегалдың оңтүстік аймағы, шығысында байланыс бар болғанымен, Сенегалдың қалған бөлігінен бөлініп жатыр. Гамбия Сенегалды шамамен 300 километрге созылып, 50 километр енімен екіге бөледі. Казаманста екі әкімшілік аймақ бар, олар өздерінің астаналарымен аталған: батыстағы Зигуинчор және шығыстағы Колда. Зигуинчор аймағы қақтығыстан ең көп зардап шеккен, және қақтығыс бастапқыда осы аймақпен ғана шектелген.
Демографиялық және мәдени айырмашылықтар
Облыстың негізгі тұрғындары – жола (джиола, диола) этносының өкілдері. 1645 жылы Зигуиншор қаласында португал әкімшілігі құрылып, 1888 жылға дейін сақталды. Француз отаршылдығы орнағаннан кейін, француз католик миссионерлері төменгі Касаманста жола және серер этностарының арасында қызметін күшейтті. Зигуиншордағы әкімшілікте негізінен солтүстік аймақтан келген, көптегені – волоф этносының өкілдері болды.
1980 жылдар
1980 жылдары Сенегалдің орталық үкіметінің Казаманс аймағын шеттетуі мен пайдалануына наразылық туындап, 1982 жылы ресми түрде құрылған MFDC тәуелсіздік қозғалысына жол ашты. Бұл алғашқы қозғалыс Жола және аймақтағы Фулани, Мандинка және Байнұк сияқты басқа этникалық топтарды біріктіріп, үкіметке және солтүстік аймақтан келгендерге қарсы халықтың наразылығының күшеюіне әкелді. 1982 жылғы 26 желтоқсанда демонстрацияның көшбасшыларының көпшілігі қамауға алынғанға қарамастан, бірнеше жүз наразы Зигуиншор қаласында жиналды. MFDC демонстрацияларды ұйымдастыра бастады, және 1983 жылғы желтоқсанда жағдай шиеленісіп, ірі тәртіпсіздіктерге ұласты. 6 желтоқсанда үш жандарм Зигуиншор маңындағы MFDC жиналысына араласып келіп қаза тапты.
1990 жылдар
Өңірде мұнайдың табылуы МФДК-ны 1990 жылы тәуелсіздікті дереу жариялау үшін жаппай демонстрациялар ұйымдастыруға жігерлендірді, бірақ олар Сенегал әскері тарапынан қатыгездікпен басылды. Бұл МФДК-ны толыққанды қарулы көтеріліске итермеледі. Келесі шайқастар өте қатал болды, нәтижесінде 1994 жылға қарай 30 000 азамат мекенжайларын тастап кетуге мәжбүр болды. 1990 жылдары бірнеше келісімге қол қойылды, бірақ олардың ешқайсысы ұзаққа созылмады, себебі МФДК ішінде этникалық және келіссөздерге дайындық, қаруды тастаудан бас тарту сияқты қайшылықтар болды. 1992 жылы МФДК екі негізгі топқа бөлінді: Front Sud және Front Nord. Front Sud негізінен жола тайпасынан құралды және толық тәуелсіздік талап етті, ал Front Nord жола тайпасынан және жола емес тайпалардан өкілдерді қамтыды және 1991 жылғы сәтсіз келісім негізінде үкіметпен ынтымақтастыққа дайын болды. 1993 жылы жаңа атысты тоқтату келісімі МФДК-дан радикалды көтерілісшіл топтардың бөлінуіне әкелді. Олар әскерге шабуылдауды жалғастырды. 1994 жылы Яхья Джамме Гамбияда төңкеріс жасап билікті басып алды. Сенегал әскері 1995 жылы солтүстік провинциялардан мыңдаған сарбазды Касамансқа жөнелтіп, көтерілісті тоқтатуға тырысты. Солтүстіктегі әскерлер жергілікті халыққа жиі жаман қарым-қатынас жасады және көтерілісшілерді қолдағандар мен үкіметке адалдарды ажырата алмады. Осы кезде көтерілісшілер Гвинея-Бисауда базалар құрды, оларға Бисау Гвинеялық әскери қолбасшысы Ансуман Мане қару-жарақпен көмектескендігі хабарланды. Мане сепаратистерді қолдады деген күдік 1998 жылы Гвинея-Бисауда азаматтық соғысқа әкелді. Сенегал Мане күштеріне қарсы жергілікті үкіметті қолдау үшін әскерін Гвинея-Бисауға жіберген кезде, соңғысы мен МФДК толыққанды одақ құрды. Екі көтерілісші қозғалысы Сенегал мен Гвинея-Бисауда бірлесіп күресті. Гвинея-Бисаудағы Сенегал қолдаған үкімет құлағанмен, 1999 жылдың мамырында МФДК-ға жақын болған келесі үкімет те құлады. Сонымен қатар, МФДК ішіндегі шиеленіс көтерілісшілердің басшысы Салиф Садионың 30 қарсыласын өлтіруіне әкелді; бірақ көтерілісшілер арасындағы оның басты қарсыласының бірі Цезарь Бадиатте қастандықтан аман қалды. Бұл әрекет толыққанды нәтиже бермеді, және 2006 жылы МФДК мен армия арасындағы қарулы қақтығыстар жалғасты, нәтижесінде мыңдаған азаматтар Гамбияға қашуға мәжбүр болды. Сонымен қатар, Садио мен Бадиаттенің МФДК фракциялары да бір-бірімен шайқасты. 2010 жылдың қазан айында Нигерияның Лагос қаласында Ираннан келген заңсыз қару-жарақ партиясы ұсталды. Сенегал үкіметі қарудың Касамансқа бағытталғанын күдіктенді және осы мәселе бойынша Тегерандағы елшісін қайтарды. 2010 жылдың желтоқсанында 100-ге жуық МФДК жауынгері Гамбия шекарасының оңтүстігіндегі Биньонаны басып алуға тырысты, олар минометтер мен пулеметтер сияқты ауыр қару-жарақпен қолдау көрсетті. Сенегалдық сарбаздар оларды кері қайтарды, соққан шайқаста жеті сарбаз қаза тапты. 2011 жылдың 21 желтоқсанында Сенегал БАҚ-ы Сенегалдың Касаманс аймағында сепаратистік көтерілісшілердің Биньона қаласына жақын жердегі әскери базаға шабуыл жасауынан кейін 12 сарбаз қаза тапқанын хабарлады. Зигуинчордан солтүстікке қарай 50 шақырым жерде болған қақтығыста үш сарбаз қаза тапты. Сенегал үкіметі 2012 жылдың 14 ақпанында аймақтағы сепаратистерді қақтығысқа кінәлады. 2012 жылдың 11 және 23 наурызында екі шабуыл жасалып, 4 сарбаз қаза тауып, 8 адам жарақат алды. 2012 жылдың сәуір айынан бастап Касаманстағы бейбітшілік Сенегал президенті Макки Салл басшылығымен үкімет үшін басты мақсатқа айналды. 2013 жылдың 3 ақпанында Кафутин қаласында МФДК банкті тонау кезінде төрт адам қаза тапты; көтерілісшілер барлығы 8400 доллар ұрлады. 2014 жылдың 1 мамырында МФДК басшыларының бірі Салиф Садио бейбітшілікке шақырды және Ватикан қаласында оның күштері мен Макки Салл басқаратын Сенегал үкіметі арасында өткен құпия келіссөздерден кейін бір жақты атысты тоқтату туралы жариялады. Джамме ақырында қашып кетті, нәтижесінде Адам Барро Гамбия президенті болды; ол Макки Саллға жақын болды, яғни МФДК маңызды шетелдік одақтасын жоғалтты. Алайда, МФДК басшылары жазалау стиліндегі өлтіруге жауапкершілікті мойындамайды, олардың айтуынша, бұл отын жинаумен емес, орманды аймақтан заңсыз терек және роза ағашын жинаумен байланысты.
The Senegalese military relocated thousands of soldiers from the northern provinces to Casamance in 1995 in an attempt to finally crush the uprising. The northern soldiers often mistreated the local population and did not differentiate between those who supported the rebels and government loyalists. By this time, the rebels had established bases in Guinea Bissau, reportedly being supplied with arms by Bissau Guinean military commander Ansumane Mané. Mané's alleged support for the separatists was one factor which led to the Guinea Bissau Civil War that erupted in 1998. When Senegal decided to send its military into Guinea Bissau to fight for the local government against Mané's forces, the latter and the MFDC formed a full alliance. The two rebel movements started to fight side by side in both Senegal as well as Guinea Bissau. Although the Senegal supported government of Guinea Bissau collapsed, the following MFDC sympathetic regime was also overthrown in May 1999. Meanwhile, tensions within the MFDC resulted in rebel leader Salif Sadio killing 30 of his rivals; however, one of his main opponents among the insurgents, Caesar Badiatte, survived an assassination attempt. Its results proved partial, and armed clashes between the MFDC and the army continued in 2006, prompting thousands of civilians to flee across the border to the Gambia. At the same time, the MFDC factions of Sadio and Badiatte also fought each other. ]] In October 2010, an illegal shipment of arms from Iran was seized in Lagos, Nigeria. The Senegalese government suspected that the arms were destined for the Casamance, and recalled its ambassador to Tehran over the matter. Heavy fighting occurred in December 2010 when about 100 MDFC fighters attempted to take Bignona south of the Gambian border supported by heavy weapons, such as mortars and machine guns. They were repulsed with several casualties by Senegalese soldiers who suffered seven dead in the engagement. On 21 December 2011, Senegal media reported that 12 soldiers were killed in Senegal's Casamance region following a separatist rebel attack on an army base near the town of Bignona. Three soldiers were killed during a clash 50 kilometers (31 mi) north of Ziguinchor. The Senegalese government blamed the conflict on separatists in the region on February 14, 2012. Two attacks occurred on 11 and 23 March 2012, leaving 4 soldiers killed and 8 injured. Since April 2012, peace in the Casamance has been a top priority for the administration of Senegalese President Macky Sall. On 3 February 2013, four people were killed during a bank robbery perpetrated by the MFDC in the town of Kafoutine; the rebels stole a total of $8,400. On 1 May 2014, one of the leaders of the MFDC, Salif Sadio, sued for peace and declared a unilateral ceasefire after secret talks held at the Vatican between his forces and the Government of Senegal led by Macky Sall. Jammeh ultimately fled, resulting in Adama Barrow becoming the Gambia's president; he was known as being close to Macky Sall, meaning that the MFDC lost an important foreign ally. Leaders of the MFDC, however, have denied responsibility for the execution style killing, which they say was connected with the illegal harvesting of teak wood and rosewood from the forested region, not the gathering of firewood.
2020 жылдар
2020 жылы МФДК фракцияларының көпшілігі, соның ішінде Бадиате мен Садионың фракциялары әлі де атысты тоқтату режимін сақтап тұрды. Сол жылдың сәуір айында Гудомп департаментіндегі МФДК-ның Сикун фракциясындағы жағдайдың шиеленісуі бөлінуге алып келді. Диатта бұрынғысынша үкіметпен байланыста болды деген күдік туды. Осыған байланысты Адам Сане Сикун фракциясының басшылығын өз қолына алды, бірақ Диатта өзінің қолдаушыларын сақтап қалды. Әскери тарап та, көтерілісшілер де бір-біріне шығын келтіргендерін мәлімдеді. 2022 жылдың қаңтар айында МФДК көтерілісшілері Гамбиядағы ЭКОУАС миссиясының құрамындағы сенегалдық сарбаздарға шабуыл жасап, төрт сарбазды өлтіріп, жетісін тұтқынға алды. Тұтқындар кейін босатылғанымен, Сенегал армиясы бұл оқиғаны Сенегал-Гамбия шекарасында орналасқан Садио фракциясына қарсы әрекеттерді бастау үшін себеп етіп пайдаланды. Шабуыл 2022 жылдың 13 наурызында басталды және 6000 азаматтың Гамбияға қашуына себеп болды. 2022 жылдың тамыз айының басында Цезарь Бадиатте Гвинея-Бисау президенті Умаро Сиссоко Эмбалоның делдалдығымен Сенегал үкіметімен бейбіт келісімге келді. Бадиатте тек өзінің фракциясының атынан келісімге келгенімен, үкімет басқа МФДК топтарының да келісімге қосылуына үміттенді.