Кіріспе

Хорхе Луис Борхестің 1941 жылғы "Тармақталатын жолдар бағы" (испан тіліндегі түпнұсқа атауы: "El jardín de senderos que se bifurcan") – аргентиналық жазушы және ақын Хорхе Луис Борхестің 1941 жылғы қысқа әңгімесі. Бұл "Тармақталатын жолдар бағы" (1941) жинағының атаулы туындысы, ол 1944 жылы "Ficciones" (Құбылыстар) жинағында толыққанды жарияланды. Энтони Бушердің ағылшын тіліне аударған Борхестің алғашқы туындысы 1948 жылдың тамызында "Ellery Queen's Mystery Magazine" журналында жарық көрді. Оқиғаның тақырыбы кванттық механиканың көп әлемдік интерпретациясын болжаған деп есептеледі. Борхестің "тармақталатын жолдар" туралы көзқарасы көптеген жаңа медиа ғалымдарына, әсіресе гипермәтіндік көркем әдебиет саласында шабыт берді. Борхестің шексіз мәтіндер идеясын зерттейтін басқа әңгімелеріне "Бабел кітапханасы" және "Құм кітабы" жатады. Дегенмен, ол осы жұмысты аяқтамай қайтыс болды, тек романның дәйекті емес жобалары қалды және белгілі лабиринт жоқ. Альберттің үйіне келгенде, Цун Альберттің Цуй Пеннің аяқталмаған романын зерттейтін синолог екенін білгенде таңғалады. Цуй Пеннің ұрпағымен кездескеніне қуанған Альберт, Цуй Пеннің романы мен лабиринті екі бөлек жоба емес, бір жобаның екі сипаттамасы деп санайтынын түсіндіреді. Альберт Цуй Пеннің "Мен болашақтың бірнешеуіне (барлығына емес) менің тармақталатын жолдар бағымды қалдырамын" деген сөздері бар хатын алған. Альберттің түсіндіруінше, бұл тармақталатын жолдар романдағы әрбір оқиғадан туындаған әртүрлі мүмкін болашақтарды білдіреді, олардың барлығын Цуй Пен әр оқиғаның бір нәтижесін таңдаудың орнына бөлек тарауларда сипаттайды. Романның әртүрлі тарауларының көптеген жобалары шындығында бір жұмыс болды, онда шексіз тармақталатын болашақтар сипатталған. Осылайша роман "уақыт тақырыбындағы алып жұмбақ немесе теңдеу". Көңілі толған Цун, атасының шедеврiн ашқан Альберт әрбір тармақталатын болашақта оның алғысын алғанын айтады. Альберт күлімсіреп, Цунның оның жауы болатын кем дегенде бір уақыт сызығы бар екенін жауап береді. Сол сәтте Цун үйдің бағынан Мэдденді қашып келе жатқанын көреді. Ол Альберттің сылтаумен артына бұрылуын сұрайды және оны арқасынан өлтіреді. Цун түрмеде асылуды күтіп отырғанда, ол британдық артиллерияның Альберт қаласында екенін хабарлаған, Соммадағы сол аттас адамды өлтіргенін және оның неміс басшысы газеттегі жаңалықтан оның мағынасын түсінгенін түсіндіреді. Алайда Цун басшының "менің қаншалықты өкінішпен және шаршаған күйде екенімді білмейтінін (ешкім біле алмайды)" деп атап өтеді.

Қазіргі мәдениетте

Статистикада, тармақталған жолдар бақшасы қателігі – үлкен шешім ағашы бойынша бірқатар шешімдер қабылдау экспериментте жалған оң нәтижелердің ықтималдығын арттыруы мүмкін. Статистик Эндрю Гелманның атымен аталатын бұл тұжырым, "Тармақталған жолдар бақшасы" шығармасына сілтеме жасайды және ғалымдар деректерді талдау жоспарын алдын ала белгілемегенде, оның орнына "көрген деректерге сәйкес бір талдауды" таңдағанда қалай жалған жаңалықтарға жететінін сипаттайды. 1987 жылы Стюарт Моултроп "Жеңіс бақшасы" атты "Тармақталған жолдар бақшасы" туындысының гипермәтіндік нұсқасын жасады. Брайс ДеУитт физикадағы көптеген әлемдер түсіндірмесі мен оқиғадағы идеялар арасындағы параллельді "Кванттық механиканың көптеген әлемдер түсіндірмесі" кітабына жазған алғы сөзінде көрсеткен. Марк З. Данилевскидің "Жапырақтар үйі" романы Борхестің көптеген әңгімелерінен үлкен әсер алды, ал Зампано кейіпкері өзі Борхестің кейіпкері сияқты (оның соқырлығы, шексіздікке құштарлығы, өзін-өзі қайталайтын, бірақ ешқашан бірдей болмайтын шебер жазуы). "Тармақталған жолдар бақшасы" романдағы #167 белгіде нақты айтылған. Бірінші тұлғадан ату ойыны Ultrakill бір деңгейдің атауын Борхестің кітабынан алды. Ойынның "Тармақталған жолдар бақшасы" деңгейі атаудың тікелей мағынасын береді, мұнда ойыншылар Дантенің тозағының ғылыми-фантастикалық түсіндірмесінде орналасқан лабиринтті басып өтеді.