Ұлыбритания Парламенті және Конституциясы

Ұлыбританиядағы адам құқықтарының тарихы мен қазіргі жағдайы

Ұлыбританиядағы адам құқықтары: тарихы, заңдары (Magna Carta, 1998 ж. Адам құқықтары туралы заң). Еуропалық конвенция негізіндегі сот жүйесі.

58 мин оқу

100%

Дереккөз: Human rights in the United Kingdom — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

Біріккен Корольдіктегі адам құқықтарына шолу Біріккен Корольдіктегі адам құқықтары – Біріккен Корольдіктегі әрбір адамның заңдағы негізгі құқықтарын қамтиды. Ұлыбритания конституциясының негізгі бөлігі болып табылатын адам құқықтары, ортақ құқықтан, Магна Хартадан, 1689 жылғы Құқықтар туралы билльден және 1998 жылғы Адам құқықтары туралы заң сияқты заңдардан, Еуропа Кеңесіне мүшеліктен және халықаралық құқықтан туындайды. Адам құқықтарын кодификациялау жақында ғана жүзеге асырылды, бірақ Ұлыбритания заңдарында адам құқықтарының ең ұзақ дәстүрлерінің бірі қалыптасқан. Бүгінде сот практикасының басты көзі – 1998 жылғы Адам құқықтары туралы заң, ол Адам құқықтары жөніндегі Еуропалық конвенцияны ішкі сот процесіне енгізді.

Тарих

Кодификациялық адам құқықтары жақында ғана жүзеге асты, бірақ 1998 жылғы Адам құқықтары туралы заңға және Еуропалық конвенцияға дейін Ұлыбритания заңдары әлемдегі ең ұзақ адам құқықтары дәстүрінің біріне ие болды. 1215 жылғы Магна Карта патшаны кез келген салық алу үшін Парламенттің келісімін алуға, «өз теңдестерінің заңды үкімімен немесе ел заңымен» сот талқылауының құқығын құрметтеуге, «Біз ешкімге сатпаймыз, ешкімге әділет пен құқықтан бас тартпаймыз немесе кейінге қалдырмаймыз» деп мәлімдеді, адамдардың еркін қозғалысын қамтамасыз етті және жалпыға ортақ жерді сақтап қалды. Ол заңсыз тұтқындалғандарға қарсы жеке бостандықты қорғайтын және шағымдану құқығын қамтамасыз ететін habeas corpus жарлығын жасырап қолдады. 1265 жылы алғашқы өкілді ағылшын Парламенті құрылғаннан кейін, 13 ғасырда петиция берудің пайда болуы Парламенттің қарапайым халықтың жалпы шағымдарын қарау үшін форум ретінде қолданылғандығының алғашқы дәлелі болды. 17 ғасырдың басында 1628 жылғы Құқықтар туралы петиция король Карл I-ге қарсы Магна Картаның құндылықтарын қайта бекітті. Саяси өкілдік құқықтарын еркін талқылау идеясы 1647 жылғы Путни пікірсайыстарында қалыптасты. Англия мен Уэльстегі 1689 жылғы Құқықтар туралы заң және Шотландиядағы 1689 жылғы Құқықтар туралы акт өкілдік демократиясының принциптерін, Парламентсіз салық алудың болмауын, Парламентте сөз бостандығын және «қатал және ерекше жазаны» жоқ деп бекітті. Философтар құқықтарды үкімет немесе заң беруге тиіс артықшылықтар ретінде емес, адам болудың негізгі бөлігі ретінде қарастыра бастады. 18 ғасырда Локкқа сәйкес келетін Энтик пен Каррингтонның маңызды ісі мемлекет пен үкіметтің заңмен нақты көзделмеген ештеңе істеуге құқығы жоқ екенін және адамдардың заңмен тыйым салынбағаннан басқа барлық нәрсені істеуге құқығы бар екенін анықтады. Сомерсет пен Стюарт ісінде Лорд Мэнсфилд құлдықтың жалпы құқық бойынша заңсыз екенін айтты, сондықтан Бостонда, Массачусетсте құлдыққа түскен адам Англияда босатылуы керек еді. Бұл АҚШ Тәуелсіздік декларациясына дейін оңтүстік колониялардың қатты наразылығына себеп болды. 1789 жылға қарай, табиғи құқықтар туралы идеялар дамып, АҚШ Құқықтар туралы заңға, сондай-ақ Америка және Француз революцияларынан кейін Адам және азамат құқықтарының декларациясына әсер етті. Кейбіреулер табиғи құқықтарды «тіректегі абсурд» деп атағанмен, Парламент пен соттар біртіндеп заңды құқықтарды дамытты. 1792 жылы Мэри Уолстонкрафт әйелдер құқықтары мен теңдігі үшін британдық қозғалысты бастады, ал Толпудл мартырлары мен чартистер қозғалысы еңбек және демократиялық бостандық үшін реформаны итермеледі. Екінші дүниежүзілік соғыс пен Холокосттың салдарынан жаңа халықаралық құқық тәртібі 1948 жылғы Адам құқықтары жөніндегі жалпыға ортақ декларацияны өзінің орталық тұсы етіп қойып, азаматтық, саяси, экономикалық, әлеуметтік және мәдени құқықтарды бекітті. БҰҰ Бас Ассамблеясының декларациясы келісімшарт емес болғанымен, ол халықаралық құқықтағы иус когенс нормалары болып табылады және Ұлыбритания Дүниежүзілік декларацияны қайта қарастыратын екі келісімшартты ратификациялады: Азаматтық және саяси құқықтар туралы халықаралық келісімшарт және 1966 жылғы экономикалық, әлеуметтік және мәдени құқықтар туралы халықаралық келісімшарт. 1950 жылы Ұлыбритания Адам құқықтары жөніндегі Еуропалық конвенцияның авторы болды, бұл адамдарға Парламент актілеріне қарсы болса да, Страсбургтегі Адам құқықтары жөніндегі Еуропалық сотқа шағымдануға мүмкіндік берді: Парламент әрқашан халықаралық құқықтың негізгі принциптерін сақтауға міндеттенді. Бұл шағымдану процесі ұзаққа созылғандықтан, Парламент 1998 жылғы Адам құқықтары туралы заңмен «құқықтарды елге әкелу» туралы заң шығарды, осылайша адамдар Ұлыбритания соттарында Конвенцияға негізделіп тікелей адам құқықтары талаптарын көтере алады. Конвенцияда өмірге құқық, азаптауға қарсы, мәжбүрлі еңбекке қарсы, некеге, тиімді шара алуға және осы құқықтарда кемсітуге қарсы құқықтар қамтылған. Көптеген сот істері бостандық, жеке өмір, ар-ождан және сөз бостандығы, сондай-ақ бірлесіп, жиналыс өткізу бостандығына қатысты. Сонымен қатар, Ұлыбританияда әділ еңбек стандарттары, әлеуметтік қамсыздандыру және көптеген әлеуметтік және экономикалық құқықтар заңмен бекітілген. 2019 жылдың мамыр айында Ұлыбритания үкіметі өзінің алғашқы адам құқықтары елшісін тағайындағанын жариялады. Сыртқы істер министрі Джереми Хант Ұлыбританияның Біріккен Ұлттар Ұйымының Адам құқықтары жөніндегі кеңесінде және халықаралық аренада жұмысын ілгерілету үшін Ханттың бұрынғы жеке хатшысы Рита Френчті тағайындады. 2023 жылдың қаңтарында Сунак үкіметі Қоғамдық тәртіп заңын кеңейту жоспарларын жариялады, бұл Ұлыбритания полициясына үкімет наразылықты «бұзушылық» деп есептесе, бейбіт наразылықтарға қатысушыларды тікелей қудалауға мүмкіндік береді, тіпті қудаланбаса да, наразылық жасағандарға қадағалау құрылғыларын тағуға мәжбүрлейді. Адам құқықтары белсенділері заңды авторитарлық деп айыптады.

Codification of human rights is recent, but before the Human Rights Act 1998 and the European Convention on Human Rights, UK law had one of the world's longest human rights traditions. The Magna Carta 1215 bound the King to require Parliament's consent before any tax, respect the right to a trial "by lawful judgment of his Peers, or by the Law of the Land", stated that "We will sell to no man, we will not deny or defer to any man either Justice or Right", guaranteed free movement for people, and preserved common land for everyone. It implicitly supported what became the writ of habeas corpus, safeguarding individual freedom against unlawful imprisonment with right to appeal. After the first representative English parliament in 1265, the emergence of petitioning in the 13th century is some of the earliest evidence of parliament being used as a forum to address the general grievances of ordinary people. During the early 17th century, the Petition of Right 1628 reasserted the values of the Magna Carta against King Charles I. The idea of freely debating rights to political representation took form during the Putney Debates of 1647. After the English Civil War the Bill of Rights 1689 in England and Wales, and the Claim of Rights Act 1689 in Scotland, enshrined principles of representative democracy, no tax without Parliament, freedom of speech in Parliament, and no "cruel and unusual punishment". Philosophers began to think of rights not as privileges to be granted by the government or the law, but as a fundamental part of what it means to be a person. During the 18th century, the landmark case of Entick v Carrington, following Locke almost exactly, established that the state and government could do nothing that is not expressly provided for by law, and that people could do anything but that which is prohibited by law. In Somerset v Stewart, Lord Mansfield held that slavery was unlawful at common law so that a person who had purportedly been enslaved in Boston, Massachusetts had to be freed in England. This was a severe grievance of southern colonies in the run up to the US Declaration of Independence. By 1789, ideas of inherent rights had evolved and inspired both the US Bill of Rights, and the Declaration of the Rights of Man and of the Citizen after the American and French Revolutions. Although some labelled natural rights as "nonsense upon stilts", more legal rights were slowly developed by Parliament and the courts. In 1792, Mary Wollstonecraft began the British movement for women's rights and equality, while movements behind the Tolpuddle martyrs and the Chartists drove reform for labour and democratic freedom. Upon the catastrophe of World War II and the Holocaust, the new international law order put the Universal Declaration of Human Rights 1948 at its centre, enshrining civil, political, economic, social and cultural rights. Though a UN General Assembly Declaration, not a treaty, the rights are binding jus cogens norms in international law, and the UK ratified two further treaties which recast the Universal Declaration: the International Covenant on Civil and Political Rights and the International Covenant on Economic, Social and Cultural Rights of 1966. In 1950, the UK co authored the European Convention on Human Rights, enabling people to appeal to the European Court of Human Rights in Strasbourg even against Acts of Parliament: Parliament has always undertaken to comply with basic principles of international law. Because this appeals process was long, Parliament legislated to "bring rights home" with the Human Rights Act 1998, so that people can raise human rights claims in UK courts based on the Convention directly. The Convention contains the rights to life, rights against torture, against forced labour, to marry, to an effective remedy, and the right to suffer no discrimination in those rights. Most case law concerns the rights to liberty, privacy, freedom of conscience and expression, and to freedom of association and assembly. The UK also enshrines rights to fair labour standards, social security, and a multitude of social and economic rights through its legislation. In May 2019, the British government announced to appoint its first human rights ambassador. Foreign Secretary Jeremy Hunt appointed Rita French, Hunt's former principal private secretary, to promote UK's work at the United Nations Human Rights Council and internationally. In January 2023 the Sunak government announced plans to broaden the scope of the Public Order Bill, which would allow the UK police to prosecute more easily against peaceful protest, if the government deems such protest to be "disruptive", forcing deemed protestors to wear tracking devices even if un prosecuted. Human Rights activists have accused the bill of being authoritarian.

Адам құқықтары жөніндегі Еуропалық конвенция

Ұлыбритания Конвенцияны әзірлеуде маңызды рөл атқарды, Артур Гудхарт, Джон Фостер және Ұлыбританияда тұратын Герш Лаутерпахт сияқты тұлғалар 1949 жылы Еуропа Кеңесінің құрылуына түрткіс берді. Бұл, жаңа диктатуралардың пайда болуына қарсы қорғау және кеңестік оккупация астындағы елдердің азаматтарына үміт сыйлау мақсатымен жасалған болатын. Адам құқықтары жөніндегі заңдық міндетті келісімді жасау бастамасын Уинстон Черчилль мен Гарольд Макмиллан қолдаған, ал оның халықаралық құқықтық бөлімі (мүшелерінің арасында Лаутерпахт пен Максвелл Файф болған) конвенцияның жобасын дайындаған Еуропалық қозғалыстың Халықаралық кеңесі көтеріп алды. Максвелл Файф және француздық қарсылық қозғалысының бұрынғы жетекшісі Пьер Анри Тейтген төрағалық еткен Еуропа Кеңесінің Консультативтік Ассамблеясының Заң комитеті, Кеңестің Министрлер Комитетіне 1948 жылғы 10 желтоқсандағы Біріккен Ұлттар Ұйымының Адам құқықтары жөніндегі жалпыға бірдей декларациясында жарияланған құқықтардың тиімді пайдаланылуын қамтамасыз ететін конвенцияны әзірлеуді, сондай-ақ Адам құқықтары жөніндегі Еуропалық сот және комиссияны құруды ұсынды. Комитет келісім берді және болашақта Еуропалық адам құқықтары конвенциясы болып танылатын мәтіннің негізгі бөлігін Ішкі істер министрлігінің зейнеткер аға заң кеңесшісі сэр Оскар Даусон жасады.

Ратификациялау

Ұлыбританияда Аттлидің лейбористік үкіметі билік құрған кезде Конвенцияға құлшыныспен қолдау көрсетілді. Лорд-канцлер Джовитт, отар істері жөніндегі министр Гриффитс және канцлер сэр Стаффорд Криппс ратификациялауға қарсы болды, себебі бұл егемендікті жоғалтуға әкелетінін есептеді. Джовитт сондай-ақ, отандық ортақ құқық жүйесіне қауіп төндіретінін және беймәлім шетелдік соттың шешімдер қабылдауына жол берудің тәуекелді екенін көрді. Дегенмен, ол ратификациялау саяси тұрғыдан қажет деп санайтын, өйткені бас тартуды ішкі және халықаралық деңгейде негіздеу қиын болар еді. Саяси қысымды ескермегенде, үкіметтің жалпы пікірі бойынша Конвенция тоталитарлық тәртіп орнатудың алдын алуға ғана бағытталған, ал толыққанды демократиядағы адам құқықтары мәселелеріне қатысы болмады. Қысқасы, Британия ратификациялаудан көп шығын көре алмайды деп ойланды, бірақ бас тарту Еуропадағы беделін жоғалту қаупін тудырар еді. Конвенция консерваторлық партия саясаткерлерінің арасында, әсіресе Уинстон Черчилльдің қолдауына ие болды, ол оның Еуропаны құқық үстемдігі негізінде біріктіруге көмектеседі деп сенді. Ұлыбритания 1951 жылғы 8 наурызда Конвенцияны ратификациялау құжатын тапсырған алғашқы мемлекет болды, ал Конвенция он рет ратификацияланғаннан кейін, 1953 жылғы 3 қыркүйекте күшіне енді. 1998 жылғы Адам құқықтары туралы заң қабылданғанға дейін Конвенцияның құқықтарын ішкі заңмен қамтамасыз ету үшін ешқандай заң қабылдалмады және шаралар қолданылмады.

Үмiтхат беру құқығы

Конвенцияның екі мәселесі Ұлыбританияның Еуропа Кеңесіндегі өкілдерін алаңдатты: Адам құқықтары жөніндегі Еуропалық соттың құрылуы және оған жеке шағымдану құқығы. Шағымдану мүмкіндігінің теріс пайдаланылуы мүмкін және оны шынайы арыздарға емес, саяси мақсаттарда, әсіресе Коммунистік партия мүшелері қолдануы мүмкін деп саналды. Сонымен қатар, жеке өтініштерді қабылдау британдық колониялардағы тұрақсыздыққа әкелуі мүмкін еді, себебі Ұлыбританияның билігі күрт әлсіреуі мүмкін. Ұлыбританияның осы екі мәселеге қатысты ережелерді жою әрекеттері сәтсіз аяқталды, бірақ олардың міндетті емес екенін қамтамасыз етуге қол жеткізді. 1951 жылы сайланған консервативтік үкімет 1953 жылы ЕҚАҚ-қа меншік, білім және еркін сайлау құқығына қатысты бірінші хаттаманы ратификациялады, бірақ ортақ құқықтың халықаралық сот тарапынан тексерілуіне қарсылық білдірді, сондықтан петиция құқығына келіспеді. 1964 жылы Лейбористер партиясының жеңісі мәселені қайта қарауға себеп болды, ал бұл жолы Ішкі істер министрі Фрэнк Соскис қарсылық білдірді. Ол петиция құқығын қабылдауға дайын болғанымен, Соттың міндетті юрисдикциясына қарсы болды, себебі ол Ұлыбританияны петицияларды қараудағы икемділіктен айырып, саяси ұятқа соқтыруы мүмкін еді. 1965 жылы үкімет мүшелерінің көпшілігі Соттың ұлттық егемендікке немесе саяси тұрақтылыққа Адам құқықтары жөніндегі комиссиядан гөрі айтарлықтай қауіп төндірмейтініне сенді. Қабылдау үшін қосымша қысымды Ұлыбританияның судьясы және Сот төрағасы Арнольд МакНейр, 1-ші барон МакНейр, Еуропа Кеңесінің Бас хатшысы Питер Смитерс, Теренс Хиггинс және түрлі бейүкіметтік ұйымдар көрсетті. 1950 жылғы ратификацияда болғандай, Лейбористік үкімет 1965 жылы Сотты және петиция құқығын мойындауға деген қысымға ыңғайласудан зиян келмейтініне қорытынды жасады. 1965 жылдың желтоқсанында Уилсон Парламентке петиция құқығының бастапқы үш жылға мойындалатынын хабарлады. Сол кезде үкімет "Бурма Ойл Компани" 1965 жылғы соғыс зардаптары заңының заңдылығын даулауға жаңа құқық алады деп қорқып, компанияның Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде келтірілген залал үшін өтемақы алу құқығынан айырылуы мүмкін еді. Лордтар палатасының шешімімен расталғандай, қабылдау уақыты заңға шағымданудың алты айлық мерзімінен тыс болды, ал Ұлыбританияның қабылдауында оның тек күшке енген күнінен кейін туындаған талаптарға ғана қолданылатыны нақты айтылды. Қабылдау туралы декларацияларды Роберт Бутби Парламент депутаты 1966 жылдың 14 қаңтарында Еуропа Кеңесінің Бас хатшысына тапсырды.

Two aspects of the Convention gave the United Kingdom's representatives to the Council of Europe cause for concern: the establishment of a European Court of Human Rights and the right of individual petition to the Court. It was thought that the possibility to submit complaints was open to abuse and could be used for political purposes, notably by members of the Communist Party, rather than for genuine grievances. In addition, it was feared that the consequences of accepting individual petition would cause instability in the British colonies as Britain's authority could be undermined. Britain's attempts to exclude the provisions relating to these two issues were unsuccessful but it managed to ensure that they were optional. The Conservative government elected in 1951 ratified the First Protocol to the ECHR in 1953 relating to the rights to property, education and free elections, but resisted the right of petition on the grounds that the common law would come under scrutiny by an international court. Labour's election in 1964 led to reconsideration of the issue and this time the only senior dissenting voice was that of the Home Secretary, Frank Soskice. Although willing to accept the right of petition, he objected to the compulsory jurisdiction of the Court on the basis that it would deprive the United Kingdom of a degree of flexibility in dealing with petitions and could lead to political embarrassment. By 1965 a majority of government ministers believed that the Court would not pose a significantly greater threat to national sovereignty or to political survival than the Commission of Human Rights to which the United Kingdom was subject. Further pressure for acceptance came from the British judge and President of the Court, Arnold McNair, 1st Baron McNair, the Secretary General of the Council of Europe Peter Smithers, Terence Higgins MP and various non governmental organisations. As had been the case for ratification in 1950, the Labour government concluded in 1965 that there was little to be lost from giving in to the pressure to recognise the Court and the right of petition. In December 1965, Wilson informed the House of Commons that the right of petition would be recognised for an initial period of three years. At the time the government were concerned that the Burmah Oil Company would take advantage of the new right to contest the legality of the War Damage Act 1965, depriving the company of the right to compensation for damage caused during World War II. As recognised by a House of Lords' decision, the acceptance was timed to fall outside the six month limitation period for challenges to the Act, and the United Kingdom's acceptance explicitly stated that it applied only to claims arising after its effective date. The declarations of acceptance were deposited by Robert Boothby MP with the Secretary General of the Council of Europe on 14 January 1966.

Құрама құру науқаны

Конвенцияны ұлттық заңға енгізу туралы алғашқы ашық шақыруды 1968 жылы Энтони Лестер жасады, ол «Демократия және жеке құқықтар» атты кітапша жариялады. Содан кейін 1974 жылы Лорд Скарман парламенттің егемендігіне қарсы тұру және негізгі адам құқықтарын қорғау үшін берік құралдың болуын қажет етті. Келесі жылы Еңбек партиясының Ұлттық атқару комитеті Адам құқықтары туралы жарғыны жариялады, бірақ бұл Леон Британ, Джеффри Хоу және Рой Дженкинс сияқты кейбір консервативті саясаткерлер үшін жеткіліксіз деп есептелді. Олар жеке құқықтарды бұзуды болдырмау үшін берік бекітілген Құқықтар туралы жарғыны тиімдірек деп санады. 1976 жылы Лорд Уэйд Лордтар палатасында Құқықтар туралы заң жобасын ұсынды, ал 1978 жылы Лордтар палатасының арнайы комитеті инкорпорацияны ұсынатын есеп жариялады, ол Лордтарда талқыланды, нәтижесінде үкіметтің осы мәселе бойынша заң енгізуін сұраған түзету ұсынылды. Лорд Уэйд Лордтардың заң жобасын мақұлдауына қол жеткізді, бірақ ол Алан Бейттің екінші оқылымға қатысуға сәтсіз әрекеті болған Палатада ешқандай прогресс жасамады. Сол кезде адам құқықтарына қатысты істерді шешкен судьялар туралы алаңдаушылық болды, бұл оларды дәстүрлі түрде бейтарап рөлінен саяси мәселелерге итермеуі мүмкін еді. 1986 жылы Лорд Броксборн Лордтардың өз заң жобасын мақұлдауына ие болды, бірақ екінші оқылымда қабылданғанына қарамастан, ол Коммундар палатасында сәтсіз аяқталды. Эдвард Гарднердің 1989 жылы Конвенцияны енгізу туралы заң жобасы да екінші оқылымда қабылданбады. Сол кездегі Консервативтік партияның ресми саясаты қолданыстағы конституциялық тәртіпті сақтауды қолдады, ол жеке құқықтарды қорғаудың жоғары деңгейін қамтамасыз етеді деп есептеді. 1991 жылы инкорпорациялауға деген ынта күшейді, Charter88, Liberty және Institute for Public Policy Research сияқты ұйымдардан қолдау тапты. Соңғы екеуі құқықтарды қамтитын британдық құқық туралы жарғыға арналған ұсыныстарды жариялады. Инкорпорацияны сот жүйесінің бұрынғы және қазіргі аға мүшелері, соның ішінде Лорд Гардинер, Лорд Хейлшем, Лорд Тейлор және Лорд Бингем, Заң қоғамы мен Бар кеңесі де қолдады. 1992 жылы Джон Смит Еңбек партиясының басшысы болып сайланғаннан кейін, Еңбек саясаты Конвенцияға қатысты 1992 жылғы жалпы сайлау алдында және оның барысында оған қарсы болған кіріктіру жағына өзгеруді бастады. Смит 1993 жылдың 1 наурызында «Азаматтық демократия» атты сөз сөйледі, онда ол «жаңа конституциялық келісімге, азаматтарды орталық сахнаға қоятын халық пен мемлекет арасындағы жаңа келісімге» шақырды. Осыдан кейін 1993 жылдың қазан айында өткен Еңбек партиясының конференциясы екі кезеңді саясатқа келісті, онда Конвенция заңға енгізілетін болады, содан кейін Құқықтар туралы заң қабылданады. Конвенция құқықтарын Канаданың Құқықтар мен бостандықтар туралы хартиясының отыз үшінші бөліміндегіге ұқсас «қаулыға қарамастан» пайдалану арқылы нығайту жоспарланды, бұл, егер басқаша белгіленбесе, Конвенцияның Парламент қабылдаған заңдарға қарағанда басымдылығына әкеп соғатын еді. Сонымен қатар, адам құқықтарын бақылау және қолдау үшін адам құқықтары жөніндегі комиссия құрылады. 1994 жылдың қарашасында Лорд Лестер Лордтар палатасына Жаңа Зеландияның Құқықтар туралы заңына негізделген заң жобасын ұсынды, ол Конвенцияға Ұлыбритания құқығында Еуропалық қоғамдастық құқығына берілген мәртебеге ұқсас мәртебе береді, бұл соттарға болашақтағы және қолданыстағы Парламент актілерін қолдануға рұқсат береді, олар онымен үйлеспейді, мемлекеттік органдарға оны орындау міндетін жүктейді және бұзушылықтар үшін зиянды өтеуді қоса алғанда, тиімді шараларды қарастырады. Еуропалық қоғамдастық заңдарының парламенттік егемендікке әсері туралы алаңдаушылық кезінде енгізілген заң жобасы Консервативтік үкімет тарапынан қолдау таппады және уақыттың жетіспеушілігіне байланысты палатада сәтсіз аяқталды. 1996 жылдың 18 желтоқсанында күлеңкедегі Еңбек ішкі істер министрі Джек Строу мен Пол Боатенг «Құқықтарды үйге әкелу» деп аталатын консультациялық құжатты жариялады, онда келесі сайлауда жеңіске жеткен жағдайда Еңбек Конвенцияны енгізу жоспарлары көрсетілген. Бұл мақалада Еңбек партиясының адам құқықтары жөніндегі саясатының бірінші кезеңі және Конвенцияны, әсіресе оның заңмен бекітілген құқықты бұзу мүмкіндігіне қатысты қалай енгізу керектігі туралы айтылды. 1997 жылдың 5 наурызында Робин Кук пен Роберт Макленнан төрағалық еткен Конституциялық реформа жөніндегі лейбористік және либерал-демократ...

The first public call for the incorporation of the Convention into national law was made in 1968 by Anthony Lester who published a pamphlet entitled Democracy and Individual Rights. Then in 1974 Lord Scarman called for an entrenched instrument to challenge the sovereignty of Parliament and protect basic human rights. The following year a Charter of Human Rights was unveiled by the Labour Party National Executive Committee, although this was regarded as insufficient by certain Conservative politicians including Leon Brittan, Geoffrey Howe and Roy Jenkins who saw an entrenched Bill of Rights as more effective in preventing abuses by the executive of individual rights. In 1976, a draft Bill of Rights was moved in the House of Lords by Lord Wade and in 1978 a House of Lords Select committee published a report recommending incorporation which was debated in the Lords leading to an amendment being moved which was requesting that the government introduce legislation on the matter. Lord Wade succeeded in securing the Lords' approval for a draft bill but it did not make any progress in the Commons where Alan Beith's unsuccessful attempt to secure a second reading was poorly attended. There was concern at the time about judges deciding cases involving human rights which could lead them from their traditionally impartial role to political issues

In 1986 Lord Broxbourne secured the Lords' approval for his incorporation bill, but was unsuccessful in the Commons, even though a second reading had been obtained. Edward Gardner's 1989 bill to incorporate the Convention also failed on its second reading. At the time, official Conservative party policy was in favour of maintaining the existing constitutional arrangements which it saw as ensuring a high standard of protection of individual rights. By 1991 the momentum for incorporation had grown, garnering support from organisations such as Charter88, Liberty and the Institute for Public Policy Research – the latter two having published proposals for a British Bill of Rights incorporating the rights. Incorporation was also advocated by senior members of the judiciary, both past and present, including Lord Gardiner, Lord Hailsham, Lord Taylor and Lord Bingham, by the Law Society and the Bar Council. Following the election of John Smith as Labour Party leader in 1992, Labour policy towards the Convention – which had been against it before and during the 1992 General Election – began to change in favour of incorporation. Smith gave a speech on 1 March 1993 entitled "A Citizen's Democracy" in which he called for a "new constitutional settlement, a new deal between the people and the state that puts the citizen centre stage". This was followed by the Labour Party Conference in October 1993 which agreed in a two stage policy whereby the Convention would be incorporated into law followed by the enactment of a Bill of Rights. It was planned to entrench Convention rights using a "notwithstanding clause" similar to that in Section Thirty three of the Canadian Charter of Rights and Freedoms, which would have led to the Convention prevailing over legislation passed by Parliament unless stated otherwise. A human rights commission would also be set up to monitor and promote human rights. In November 1994 Lord Lester introduced a bill in the Lords which was based on the New Zealand Bill of Rights which would give the Convention a similar status in UK law as that accorded to European Community law by allowing courts to disapply future and existing Acts of Parliament which were incompatible with it, imposing a duty on public authorities to comply and making provision for effective remedies including damages for breaches. Introduced during a period of concern over the impact of European Community law on the Parliamentary sovereignty, the bill did not receive support from the Conservative government and failed in the Commons due to lack of time. On 18 December 1996, the shadow Labour Home Secretary Jack Straw and Paul Boateng published a Consultation Paper headed "Bringing Rights Home" which set out Labour's plans to incorporate the Convention if it won the next election. The paper focused on the first stage of Labour's human rights policy and how the Convention should be incorporated, notably as regards its ability to override statutory law. On 5 March 1997 a Labour and Liberal Democrat Consultative Committee on Constitutional Reform chaired by Robin Cook and Robert Maclennan published a report calling for the creation of a "Human Rights Commissioner" to oversee the operation of the legislation and to bring cases on behalf of those seeking protection of their rights.

Парламент арқылы өту

1997 жылдың мамыр айында Лейбористер партиясының сайлауда жеңіске ие болуы нәтижесінде заң жобасы бойынша ақ парақ жарияланды – «Құқықтарды елге қайтару: Адам құқықтары туралы заң жобасы». Заң жобасын Лорд Ирвин 1997 жылдың 3 қарашасында Лордтар палатасына енгізді. Лорд Саймонның сұрағына жауап ретінде Лорд Ирвин заң жобасының Конвенцияны тікелей енгізбейтінін, керісінше «Ұлыбританияда конвенциялық құқықтарға одан әрі күш беруді» қамтамасыз ететінін растады. Лорд Ирвин консерватор Лорд Кингсленд ұсынған түзетуді де қабылдамады, ол ішкі соттарды Еуропалық адам құқықтары сотының сот шешімдерін қолдануға міндеттейтін еді, ал оның ескеру міндеті жеткілікті екенін мәлімдеді. Либерал-демократтар заң жобасын қолдады, сондай-ақ Лорд Бингем, Лорд Скарман, Лорд Уилберфорс, Лорд Акнер, Лорд Кук және Лорд Дональдсон сияқты тәуелсіз сенаторлар да қолдады. Консервативтік партия заң жобасына қарсы болды, бірақ кейбір депутаттар партиялық шешімге бағынбады, ең белгілісі Лорд Рентон мен Лорд Уиндлешем. 1998 жылдың 16 ақпанында Джек Стро заң жобасын Ұлыбритания Парламентінің Төменгі палатасында таныстырды және оны «300 жылдан астам уақыттан бері адам құқықтары саласындағы алғашқы маңызды заң жобасы» деп сипаттады. Конвенцияны ұлттық заңнамаға енгізуге қоса, Джек Стро заң жобасының тағы екі маңызды салдары болуы тиіс екенін атап өтті: «құқықтар мен міндеттердің, мемлекеттік билік пен жеке адамның бостандығының жақсырақ тепелдігін қамтамасыз ету арқылы саяси жүйені жаңғырту және демократияландыру», сондай-ақ Конвенция құқықтарына сәйкес заңнаманы түсіндіру міндетін тек «ақылға қонымды» жағдайда ғана шектеу. Лейбористер партиясының депутаты Кевин Макнамара ұсынған түзету қабылданды, нәтижесінде бейбіт уақытта өлім жазасын жою туралы Конвенцияның 6-протоколының 1 және 2-баптары заң жобасына енгізілді. Заң жобасы Төменгі және Жоғарғы палаталардан сәтті өтіп, 2000 жылдың 2 қазанында 1998 жылғы Адам құқықтары туралы заң ретінде күшіне енді.

The election of Labour in May 1997 led to the publication of a white paper on the bill – "Rights Brought Home: The Human Rights Bill". The bill was introduced by Lord Irvine to the House of Lords on 3 November 1997. In response to a question from Lord Simon, Lord Irvine confirmed that the bill did not in fact incorporate the Convention, but rather gave "further effect in the United Kingdom to convention rights". Lord Irvine also rejected a proposed amendment by the Conservative Lord Kingsland which would have had the effect of obliging the domestic courts to apply the case law of the European Court of Human Rights, stating that the obligation to take it into account was sufficient. The Liberal Democrats supported the bill, as did several crossbenchers including Lord Bingham, Lord Scarman, Lord Wilberforce, Lord Ackner, Lord Cooke and Lord Donaldson. The bill was opposed by the Conservative Party, although some backbenchers rebelled against the party line, most notably Lord Renton and Lord Windlesham. The second reading in the House of Commons took place on 16 February 1998 where the bill was introduced by Jack Straw who stated that it was "the first major Bill on human rights for more than 300 years". In addition to the incorporation of the Convention in domestic law, Jack Straw indicated that the bill was intended to have two other significant effects: the modernisation and democratisation of the political system by bringing about "a better balance between rights and responsibilities, between the powers of the state and the freedom of the individual" as well as limiting the obligation to interpret legislation compatibly with Convention rights only when it was 'reasonable' to do so. A successful amendment was tabled by Labour backbencher Kevin McNamara which had the effect of incorporating into the bill Articles 1 and 2 of Protocol 6 of the Convention abolishing the death penalty in peacetime. The bill successfully negotiated the Commons and the Lords and entered into force on 2 October 2000 as the Human Rights Act 1998.

1998 жылғы Адам құқықтары туралы заң

1998 жылғы Адам құқықтары туралы заң Адам құқықтары жөніндегі Еуропалық конвенцияны ұлттық заңға тікелей енгізуге бағытталған, бұл талапкерлерге бұрынғыдай Адам құқықтары жөніндегі Еуропалық сотқа жүгінудің орнына, ұлттық соттарда іс қозғауға мүмкіндік береді. Заң мемлекеттік органдардың Конвенцияда көзделген белгілі бір құқықтарға қайшы келетін әрекеттерін заңсыз деп санайды және бұзушылық болған жағдайда Ұлыбритания сотына өтемақы беруге рұхсат береді. Заңның негізгі сипаты – вертикальді әсер етуі, яғни ол тек мемлекеттік органдарға қатысты қолданылады, жеке тұлғаларға емес. Дегенмен, кейбір жағдайларда заң жеке тұлғаға қарсы да жанама түрде қолданылуы мүмкін. Заңның 3-тарабы бірінші және екінші деңгейдегі заңнаманы Конвенциямен үйлесімді түрде қабылдауды талап етеді. Егер заңнаманы үйлесімді түсіндіру мүмкін болмаса, бұл оның күшін жоймайды, қолданылуын тоқтатпайды немесе орындалуына кедері келтірмейді. Мұндай жағдайда Заңның 4-тарабы сотқа заңның Конвенцияға сәйкес келмейтінін жариялауға мүмкіндік береді, бұл жариялау заңға тікелей әсер етпейді және іс бойынша ешқандай нақты салдарға әкелмейді; ол Парламентке түзету шараларын қабылдауға мүмкіндік береді, бірақ оны міндеттейді деп айтуға болмайды. Шотландияда адам құқықтары 1998 жылғы Шотландия заңы арқылы қамтамасыз етіледі. Заңның 57(2)-тарабында былай делінген: «Шотландия үкіметінің мүшесі Конвенцияның кез келген құқығына қайшы келетін ешқандай қосалқы заңнаманы қабылдауға немесе басқа да әрекет жасауға құқылы емес».

Ұлыбританияның адам құқықтары туралы заңнамасы кейбір тараптардан сынға ұшырады, олардың пікірінше, ол құрбандардың мүддесінен геткендей, қылмыскерлердің құқықтарына тым көп мән береді. Леарко Чиндамо және 2006 жылғы Ауғанстаннан келген ұшақ қорлағандардың ісі сияқты резонанстық істер дау тудырып, 1998 жылғы Адам құқықтары туралы заңды және басқа да заңнаманы қайта қарау қажеттігі туралы талаптарды күшейтті. Дэвид Кэмерон өзінің екінші үкіметтік кезеңінде Адам құқықтары туралы заңды «Британдық құқықтар туралы билль»мен алмастыру жоспарларын жариялады. 2022 жылдың 9 мамырында 50-ден астам ұйым Ұлыбритания үкіметін Адам құқықтары туралы заңның күшін жоюдың «ауыр салдарлары» болады екенін ескертті, оның ішінде әйелдер мен қыздарға қатысты зорлық-зомбылыққа тиісті қарсы шаралар қабылдау міндеттемесінен бас тарту және Солтүстік Ирландиядағы бейбітшілікті қауіпке тікеу.

Ішкі құқық бойынша құқықтар

Жалпы құқық және 1998 жылғы Адам құқықтары туралы заң – құқықтардың ішкі көздері болып табылады. 1998 жылдан бері сот тәжірибесі арқылы олар біртіндеп жақындасып, қазіргі кезде басым пікір – әдеттегі азаматтық талаптар, теңдік, шарттасу немесе мүлік құқығының қағидалары адам құқықтарын қамти алады. Лорд Бингем 2008 жылы былай деді:

Қазіргі заманғы заң, А.В. Дисидің «Англияда ешқашан ой еркіндігіне немесе сөз бостандығына құқық жарияланбаған, сондықтан біздің конституциямызда мұндай құқық бар деу қиын» деген ескі көзқарастан өзгеше.

Өмір

Жалпы құқық өмір сүру құқығын қорғауды және ешбір адамның қасақана түрде өмірден айырылмауын қамтамасыз етеді. Бұл, негізінен, қылмыстық құқық және адам өлтіру және қасақана кісі өлтіру қылмыстары арқылы іске асырылады. Азаматтық құқық та белгілі бір деңгейде қорғау ұсынады, мысалы, 1976 жылғы "Өлімге әкеп соққан оқиғалар туралы" заңы басқа адамдардың кінәсінен қайтыс болған туыстарына өтемақы алуға мүмкіндік береді. 1998 жылға қарай барлық қылмыстар үшін өлім жазасы жойылды. 1988 жылғы "Coroners Act" бойынша, белгілі бір жағдайларда өлім жағдайларын тергеушінің (коронердің) қарауы міндетті. Заң өмірді сақтауға да маңыз береді: өзіне-өзі қол жұмсауға көмектесу және оған қатысу 1961 жылғы "Өзін-өзі өлтіру туралы" заң бойынша қылмыстық құқық бұзушылық болып табылады, ал эвтаназия заңсыз (Блэнд ісіне қараңыз). Бұдан бөле, медициналық қызметкерлер пациенттерді тірі ұстауға міндетті, егер мұндай әрекет пациенттің денсаулығына қатысты кәсіби медициналық пікірге (Болам тесті) қайшы келмесе, сондай-ақ емдеу жалғастырылған жағдайда олардың өмір сапасы ескеріледі. 1967 жылғы "Аборт туралы" заң белгілі бір шарттарда жүктілікті тоқтатуға рұқсат береді, ал 1990 жылғы "Адамды ұрықтандыру және эмбриология туралы" заң эмбриондарды сақтау үшін лицензия алуды талап етеді. Мемлекет сондай-ақ, аштықтан өлуге ұшырауы мүмкін адамдарға көмек көрсету арқылы, жоқшылық пен қараусыздыққа қарсы күресуге міндетті.

Мәжбүрлі еңбекке тыйым салынады

1833 жылы Ұлыбритания империясының көп бөлігінде құлдыққа қарсы заң қабылданып, құлдық тоқтатылды, бірақ 1706 жылдан бастап қолданыстағы заң бойынша құл Англияға келген кезде бостандыққа ие болатын. Соттар құлдыққа немесе жеке бастың тәуелділігіне тең келетін келісімшарттарды мойындамады. Соттар адамдарды жұмысқа мәжбүрлеуге құлшынбады және еңбек шарты бойынша міндеттемелерді күшіне енгірмей қойды. Дегенмен, мәжбүрлі еңбекке белгілі бір шектеулі жағдайларда жол беріледі: Мемлекет теориялық тұрғыдан азаматтарды теңіз қызметіне тартуға құқылы, ал сотталғандар жазасын өтеу кезінде жұмыс істеуге міндетті болуы мүмкін. Ұлыбританияның Жоғарғы соты Кейтлин Райли және Джеймисон Уилсонның Еңбек және зейнетақы министрлігіне қарсы мәжбүрлі еңбекке тыйым салу туралы істі қарастырды, онда министрліктің жұмыссыздардың әлеуметтік төлемдерінің орнына жұмыс істеуге қатысты саясаты мәжбүрлі еңбек емес, бірақ заңнамалық талаптарға сәйкес келмейтіні туралы шешім шығарылды.

Еркіндік

Адамның бостандығына, басқалардың билігінен немесе құлдығынан бостандыққа, тек қана "өзінің теңдерінің заңды үкімімен немесе Ел заңымен" бостандығын жоғалтуға құқығы Магна Хартадан бері Ұлыбритания және Англия заңының негізгі қағидасы болды. Дегенмен, Англияда құлдық пен крепостничество 16 ғасырға дейін жойылмады және Британ империясында кемінде 1833 жылға дейін сақталды, содан кейін мәжбүрлі еңбекті толық жою туралы заң қабылданды, ол хабеас корпустың (өз денесіне құқық) күшін барлығына кеңейтті. Бенджамин Франклиннің "Еркіндікті қауіпсіздік үшін құрбан ететіндер екі нәрсені де жоғалтады және екеуіне де лайық емес" деген сөзі адам құқықтары заңында көрініс тапқан. Халықаралық құқық сияқты, Адам құқықтары жөніндегі Еуропалық конвенцияның 5-бабында "Ешкімнің бостандығынан заң арқылы айырылмайды", егер заңда сотталғаннан кейін, заңды түрде тұтқындауға немесе қылмыс жасады деген күдікпен ұстауға, жасөсперімді білім алу үшін, денсаулық сақтау үшін немесе жұқпалы аурулардың таралуын тоқтату үшін, немесе заңды түрде депортация немесе экстрадиция үшін рұқсат берілмесе. Адамдарға кез келген қамауға алудың себептері айтылуы тиіс, олар ақылға қонымды мерзімде сотталуы тиіс немесе егер қамауға алу заңсыз болса, өтемақымен дереу босатылуы тиіс. Іс жүзінде полиция немесе мемлекеттің тәртіп пен қауіпсіздікті сақтау жөніндегі кез келген өкілеттігі "бұл міндетті түрде адамның бостандығын төмендетуді білдіреді", ал Ұлыбританияда полицияға жұмсалатын шығындар әлемдегі ең жоғары деңгейге жетеді. Осы себепті 1984 жылғы Полиция және қылмыстық дәлелдемелер туралы заң және полиция өкілеттігінің шектелуі Ұлыбританияда бүгінгі таңда еркіндіктің негізгі заңнамалық қорғаушысы болып табылады. Полиция билігі мен бостандығының үш негізгі мәселесі: 1) тұтқындау, ұстау және жауап алу, 2) мүлікті кіргізу, іздестіру немесе тәркілеу, 3) билікті теріс пайдалану үшін полицияның жауапкершілігі. Біріншіден, Полиция және қылмыстық дәлелдемелер туралы 1984 жылғы заңның 1-бабында полиция қызметкеріне адамдарды тоқтатып, іздестіруге рұқсат беріледі, егер полиция қызметкерінің "ұрланған немесе тыйым салынған заттарды табады деп күдік келтіруге негіз болса", олар заттарды тәркілеуі мүмкін және олар күш қолдануы мүмкін. Полиция қызметкері олардың атын, полиция бөлімшесін және іздестірудің негіздерін беруі тиіс. Адамдарды сырт киімнен, пальтодан, жакеттен немесе қолғаптан басқа киімдерін жұрт алдында шешуге мәжбүрлеуге болмайды. Ұстауға және іздестіруге қатысты нәсілдік кемсітушілік кең тарағандықтан, Ішкі істер министрлігінің А кодексі "әділетті күдік қылмысқа қатысы бар адамдардың жалпылауына немесе стереотиптік бейнелеріне негізделмейді" дейді. Бұрын адамды іздестіру, оның тұтқындауға негіз бар-жоғын анықтау "конституциялық принципке қайшы" деп қарастырылатын. Бірақ 1994 жылдан бастап полицияға зорлық-зомбылық пен қару-жарақ алып жүруді болдырмау үшін адамды іздестіру үшін негізді күдікті болудың қажеті жоқ. 2015 жылы Жоғарғы Сот ЕҚАҚ-тың 5-бабына сәйкес күдіксіз іздестірулер жүргізілді деп тапты. 24-бап бойынша, егер адамдар қылмыс жасаса немесе қылмыс жасамақ деп күдік келтіруге негіз болса, констебльдер оларды ордерсіз ұстай алады. "Әділ негіздер" деген сөздің мағынасы нақты емес, бірақ полиция қызметкері адамды жаман ниетпен немесе ақылға сыймайтын түрде немесе егер күдікті ынтымақтаса отырып, тұтқындау қажет болмаса, тұтқындауға болмайды. Әйтпесе, бейбітшілік судьясы тұтқындауға ордер шығара алады, сотқа қатысуды жазбаша түрде талап ете алады және оны констебль орындай алады. Бір констебль ордермен тұтқындау үшін немесе тұтқындағаннан кейін үй-жайларды іздестіріп, іздестіре алады. Сонымен қатар, кез келген адам айыптау шарасы жасалатын қылмыс жасаған басқа адамды "азаматтық" тұтқындауға құқылы. Тұтқындалған адамға тұтқындау фактісі мен себептері айтылуы тиіс немесе мүмкіндігінше тезірек айтылуы тиіс, ал егер олар болмаса, тұтқындау заңсыз болып табылады. Тұтқындалған адамдар мүмкіндігінше тезірек полиция бөлімшесіне әкелінуі керек, сонда оларды босату, айыптау немесе жауап алу үшін ұстауы керек. Адамдарды айыптаусыз 24 сағатқа ғана ұстауға болады, бірақ бұл айыптау қылмысы үшін 36 сағатқа дейін немесе тағы 36 сағатқа (яғни барлығы 72 сағат) ұзартылуы мүмкін, бірақ қамауға алынған адамның заңгерлік өкілдікке құқығы бар магистраттық соттың рұқсатымен ғана. Адамдарды полиция бөлімшесінде инспектордың өкілеттігімен тексеруге болады, бірақ егер А класы есірткі немесе денеге зиян келтіруі мүмкін зат бар деп күдіктелсе ғана, жеке дене мүшелерін тексеруге болады. Қамауға алынған адамға достарына немесе туыстарына хабарлауға және адвокатпен кеңесуге құқық бар, бірақ айыптау қылмысы үшін 36 сағатқа немесе терроризм үшін 48 сағатқа дейін бұл құқықтан уақытша айырылуы мүмкін. Сұрақ-жауаптар жазбаға түсірілуі керек, адамдардың фотосуреті түсірілуі және есірткіге тексеруі олардың келісімінсіз жүргізілуі мүмкін. Дене сұйықтықтарының, қанның және тампондардың "жеке" үлгілерін келісімсіз алуға болмайды, бірақ соттар кері қорытындылар жасауы мүмкін. Полициямен сұрақ-жауап беру кезінде, үнсіздік құқығы әділ сот төрелігінің "жүрегінде" екені мойндалады және "айыпталушының үнсіздігіне қарсы отандық соттарда ерекше сақтық қажет". Егер берілген мәлімдеме немесе жақындықтау ерікті болмаса, ол қабылданбайды. Алайда, ерекше жағдай бар, мысалы, көлік иесі жүргізушінің кім екенін ашуға міндетті, және бұл ЕҚАҚ-тың 6-бабын бұзбайды. Екіншіден, полиция қызметкерлерінің заңды ордерсіз мүлікке басып кіруге құқығы жоқ, өйткені лорд Кэмденнің Entick v Carrington ісінде айтқандай, "Англия заңы бойынша кез келген жеке мүлікке жасалған шабуыл, оның қаншалықты шағын болса да, заңбұзушылық болып табылады". Мұнда шериф журналист Джон Энтиктің үйінде мүлікті іздестіріп тәркіледі, бірақ шериф қолданған "ордердің" заңдық негізі болмады. Сот шерифтің залап ақысын төлеуге міндеттеді. Бүгінде, 1984 жылғы Полиция және қылмыстық дәлелдемелер туралы заңның 8-бабы полиция қызметкерлеріне бейбітшілік судьясы берген ордер негізінде үй-жайларға кіруге және іздестіруге рұқсат береді. Адвокат пен клиент арасындағы қарым-қатынастарды, құпия жеке жазбаларды, кейбір медициналық материалдарды және құпия журналистік материалдарды сот судьясының бұйрығы болмаса іздестіруге құқық жоқ. McLeod v UK ісінде бейбітшілікті сақтау үшін үй-жайға кіруге азаматтық құқық ЕҚАҚ-тың 8-бабындағы жеке өмірге құқықтың бұзылуы деп танылды, өйткені полиция бұл құқықты экс-ердің әйелі үйден кеткен кезде мүлікті қайтаруға көмектесу үшін пайдаланды. 19-бап бойынша, егер полиция қылмыс жасау арқылы алынған немесе дәлелдеме болып табылатын материалды ұстаса, олар оны тәркілей алады, бірақ егер ол заңдық құпияға жатса, онда тәркілеуге болмайды. Үшіншіден, "заң полиция қызметкерінің билігіне қарсы тұруға шақырмаса да", заңсыз тұтқындауға қарсы тұруға құқық бар, бірақ заңды тұтқындауға қарсы тұру қылмыс болып табылады. Алайда, формалды түрде тұтқындалғанға дейін, R v Iqbal ісінде есірткі қылмысы бойынша айыпталған адам досының сот отырысына қатысқанда полициямен ұсталды және қолғапталды, бірақ тұтқындалғанға дейін босап қашты. Ол қайта ұсталды және заңды тұтқындау болмағандықтан, қылмыстың ауқымын "тұтқындалуы кейінге қалғандарға да қолдану арқылы" кеңейтуге болмайды деп шешім шығарды. Кез келген адам полицияның заңсыз әрекеттері үшін шағымдануға құқылы, полиция бастығы констебльдердің әрекеттері үшін жауапкершілікке тартады және "құлықты, еркіндіксіз немесе конституцияға қайшы әрекеттер" үшін үлгілік залап ақысы төленуі мүмкін. Заңсыз алынған дәлелдемелер, мысалы, жақындықтау және әсіресе "азаптау, адамдыққа жатпайтын немесе қадір-қасиетті төмендетуші күшін пайдалану немесе күш қолдану қаупі" қылмыстың дәлелдемесі ретінде қабылданбайды және сот процедураның әділдігіне әсер ететін дәлелдемелерді қабылдаудан бас тарта алады. 2011 жылдан бері Англия мен Уэльсте Полиция және қылмыс комиссарлары тікелей сайланады (сайлауға қатысу төмен) және "полиция күштерінің тиімді және нәтижелі жұмыс істеуін қамтамасыз етуге" міндетті. Ішкі істер министрі "стратегиялық полициялау..." туралы нұсқаулар беруі керек.

The right to liberty of the person, to be free from the domination or servitude of others, and only to lose one's liberty 'by lawful judgment of his Peers, or by the Law of the Land' has been fundamental to UK and English law since the Magna Carta. This said, slavery and serfdom took until the 16th century to break down in England, and was maintained at least until 1833 within the British Empire, before full abolition of forced labour was passed, extending the writ of habeas corpus (the right to one's own body) to everyone. Benjamin Franklin's alleged adage, that people who sacrifice liberty for security will lose both and deserve neither, is reflected in human rights law. Like international law, the European Convention on Human Rights article 5 states no 'one shall be deprived of [their] liberty' unless law expressly allows that person's detention after conviction, a lawful arrest or detention on suspicion of an offence, detention of a minor for education, detention for health or stopping infectious diseases spreading, or for lawful deportation or extradition. People must be told reasons for any detention, be put on trial in a reasonable time, or released immediately with compensation if detention was unlawful. In practice, every power of the police or the state to maintain order and security 'inevitably means a corresponding reduction in the liberty of the individual', and the UK has among the highest spending on policing in the world. For this reason the Police and Criminal Evidence Act 1984, and the limits to police powers, is a key legislative guardian of liberty in the UK today. Three main issues of police power and liberty are (1) powers of arrest, detention and questioning, (2) powers to enter, search or seize property, and (3) the accountability of the police for abuse of power. First, the Police and Criminal Evidence Act 1984 section 1 allows a constable to stop and search people if a constable 'has reasonable grounds for suspecting' that they will 'find stolen or prohibited articles', they may seize the articles, and they may use reasonable force. The constable must give their name, police station, and grounds for the search. People cannot be made to remove clothing in public, except an outer coat, jacket or gloves. Because of the widespread problem of race discrimination in stop and search, the Home Office Code A says that 'reasonable suspicion cannot be based on generalisations or stereotypical images' of people being involved in crime. It was formerly seen as 'contrary to constitutional principle' to search someone to find whether or not there are grounds for arrest. But since 1994, there is no need for police to show reasonable suspicion to search someone to prevent violence or the carrying of offensive weapons. In 2015 the Supreme Court held suspicionless searches were held to be compatible with ECHR article 5. Under section 24, constables can arrest people without a warrant if they are committing an offence, or if there are reasonable grounds for suspecting they will. The meaning of 'reasonable grounds' is not exacting, but a police officer must not arrest someone in bad faith, or irrationally, or if a suspect is cooperating and arrest is therefore unnecessary. Otherwise, a justice of the peace may issue a warrant for arrest, require attendance at court, in writing, and it can be executed by a constable. With a warrant, a constable can enter and search premises to make an arrest, or enter and search after an arrest. In addition, any person can make a 'citizens' arrest of another person who is in the act of committing an indictable offence. Anyone being arrested must be told the fact of arrest, and the reasons, or be told as soon as practicable, and if they are not the arrest is unlawful. People who are arrested must be brought to a police station as soon as practicable, and there must either be released, charged or detained for questioning. People can only be detained without charge for 24 hours, but this can be extended to 36 hours for an indictable offence, or another 36 hours (i. e. 72 hours in total) but only with approval of a magistrate's court where the detainee has a right to legal representation. People can be searched at a police station with an inspector's authority, but can only do intimate searches of orifices if there are reasonable grounds for thinking there is a class A drug or article that could cause injury. A detainee has the right to inform a friend or relative, and consult a solicitor, but this right can be delayed by 36 hours if arrested for an indictable offence or 48 hours for terrorism. Interviews should be recorded, people can be photographed and drug tested without their consent. 'Intimate' samples of bodily fluids, blood and swabs cannot be taken without consent, but courts may draw adverse inferences. When being questioned by police, it is acknowledged that the right to silence is ultimately 'at the heart' of a fair trial, and 'particular caution [is] required before a domestic court [should] invoke an accused's silence against him.' No statement or confession is admissible unless it is voluntarily given. A clear exception, however, is that a vehicle owner can be required to reveal the identity of a driver, and this does not breach ECHR article 6. Second, police officers have no right to trespass upon property without a lawful warrant, because as Lord Camden said in Entick v Carrington by 'the law of England every invasion of private property, be it ever so minute, is a trespass.' Here a sheriff searched and seized property at the home of a journalist, John Entick, but the 'warrant' used by the sheriff had no legal basis. The Court held that the sheriff had to pay damages. Today, under the Police and Criminal Evidence Act 1984 section 8 enables officers to enter premises and search but only based on a warrant granted by a justice of the peace. There is no right to search communications between lawyer and a client, or confidential personal records, some medical materials, and confidential journalistic material, unless there is an order of a judge. A common law power to enter premises to stop a breach of peace was held in McLeod v UK to have unjustifiably violated the right to privacy under ECHR article 8, because the police used it to help an ex husband recover property when an ex wife was absent from a home. Under section 19, an officer can seize material if they have reasonable grounds to believe it was obtained by committing an offence, or if it is evidence, but not if it is subject to legal privilege. Third, although 'the law does not encourage' someone to 'resist the authority of an officer of the law', there is an inherent right to resist an unlawful arrest, but it is an offence to resist a lawful arrest. By contrast, before being formally arrested, in R v Iqbal a man accused of drug offences was detained and handcuffed by police while attending a friend's trial, but before being arrested he broke free and escaped. He was caught again, and convicted for escaping lawful custody, but the Lord Chief Justice overturned the conviction because there was no lawful arrest, and the offence could not be widened 'by making it apply to those whose arrest has been deliberately postponed.' Anyone can bring a claim against police for unlawful conduct, the chief constable is vicariously liable for constables' conduct, and exemplary damages are available for 'oppressive, arbitrary or unconstitutional actions'. Evidence illegally obtained, such as a confession, and certainly anything through 'torture, inhuman or degrading treatment and the use or threat of violence' must be excluded, and a court can refuse evidence if it would have an adverse effect on the fairness of proceedings. Since 2011, Police and Crime Commissioners are directly elected in England and Wales (on low turnouts) and have a duty to 'secure that the police force is efficient and effective'. The Home Secretary is meant to issue a 'strategic policing document' that chief constables pay regard to, but can intervene and require 'special measures' if there is mismanagement. This means the Home Secretary is ultimately politically responsible, but administration is largely local. Commissioners have a duty to enforce the law, but decisions about how to allocate scarce resources mean that police forces can choose to prioritise tackling some kinds of crime (e. g. violence) over others (e. g. drugs). Generally police forces will not be liable in tort for failing to stop criminal acts, but positive duties do exist to take preventative measures or properly investigate allegations. Other persons who may be detained include those in need of care and attention under the National Assistance Act 1948, and children in the care of a local authority in secure accommodation, those suffering from infectious diseases under the Public Health Act of 1984 and those detained by the British Armed Forces abroad. The courts have powers to sentence offenders and deprive them of their liberty, as well as detain mental patients under the provisions of the Mental Health Act 1983. They may also order the payment of compensation to persons who have been unlawfully detained and the Home Secretary may award payments to victims of miscarriages of justice.

Әділ сот

Конвенцияның 6-бабы әділ сот талқылауын, кінәсіздік презумциясын және әділдік талап ететін жағдайларда, табиғи әділдік принциптеріне сәйкес заң көмегін қарастырады. 7-бап қылмыстық құқық бұзушылықтардың, олар қылмыс деп танылғанға дейін жасалған әрекеттерге ретроспективті түрде қолданылуын тыйымдайды. Бұл, Магна Хартадан бері қалыптасқан заң бойынша, әркімнің «өз теңдестерімен немесе ел заңымен сотталуға» құқығы бар екенін көрсетеді. Бірнеше принциптер де жеке тұлғаға заңмен қорғаудың белгілі бір деңгейін кепілдік етеді. Бұлар көбінесе табиғи әділдік қағидалары деп аталады және nemo iudex in causa sua және audi alteram partem принциптерін қамтиды. Әділ сот талқылауы әр тараптың өз позициясын бейтарап трибуналға ұсыну мүмкіндігін білдіреді. Соттар, әдетте, ашық отырыста жұмыс істеуі керек, ал шешімдер нақты немесе көрінеу пікірқанастық негіздері бойынша шағымдануға жатады. Соттар шешімдерін негіздеу бойынша ортақ құқық міндетімен жүктелгенімен, сот емес шешім қабылдаушылар үшін мұндай ереже жоқ. Қылмыстық істерде белгілі бір арнайы құқықтар қолданылады. Ұсталған адамдар 1984 жылғы Полиция және қылмыстық дәлелдемелер туралы заңға сәйкес адвокатпен кеңесуге құқылы, ал 1999 жылғы Әділетке қол жеткізу туралы заң жеке тұлғаға құпия және тегін заң кеңесін сұрауға мүмкіндік береді. Прокуратураның ортақ құқық бойынша барлық маңызды дәлелдерді, айыпталушыға көмектесетін дәлелдерді де ашуға міндеттілігі бар. Айыпталушы да шектеулі үндемеу құқығына және өзін-өзі кінәлауға қарсы құқыққа ие. Жақсылыққа мойындаулар 1984 жылғы Полиция және қылмыстық дәлелдемелер туралы заңда белгіленген шарттар бойынша дәлел ретінде қабылданады. Айыпталушыға қатысты кінәсіздік презумциясы қолданылады. Дәлелдеу жүктемесін жүктеу кезінде, Вулмингтонның ДПП-ға қарсы ісінде белгіленгендей, жауапкершілік прокуратураға жүктеледі. Мысалы, R v Wang ісінде судьяның қазылар алқасына айыпталушыны кінәлі деп табуға бұйрық беруіне рұқсат етілмейтіні шешілді. Сондай-ақ, қазылар алқасымен сот талқылауына құқық бар, айыпталушы іс жүргізуді қадағалай алады және олар іс жүргізу кезінде болуға құқылы. Қос тәуекел ережесін қолдану 2003 жылғы Қылмыстық әділет заңымен шектелді. Соттар, егер айыпталушыны соттау әділ болмаса немесе әділ сот талқылауы мүмкін болмаса, процестің теріс пайдаланылуын болдырмауға құзыретті.

Article 6 of the Convention requires a fair trial, with a presumption of innocence, and legal aid if justice requires it, according to principles of natural justice. Article 7 prohibits criminal offences applying retroactively to acts done before something was made criminal. This follows the law since Magna Carta that everyone has the right to "trial by one's Peers, or the law of the land". Several principles also combine to guarantee an individual a certain level of protection by law. These are often known as the rules of natural justice and comprise the principles nemo iudex in causa sua and audi alteram partem. A fair hearing implies that each party has the opportunity to present their own case to an impartial tribunal. Courts must generally sit in public and decisions may be challenged on the grounds of actual or apparent bias. Although judges are under a common law duty to give reasons for their decisions, there is no such rule for non judicial decision makers. Certain specific rights apply in criminal cases. Persons in custody have the right to consult a solicitor by virtue of the Police and Criminal Evidence Act 1984 and the Access to Justice Act 1999 allows an individual to request confidential and free legal advice. The prosecution is under a common law duty to disclose all relevant evidence including that which may assist the defendant. The accused also benefits from a limited right to silence and the privilege against self incrimination. Confessions are admissible as evidence under certain conditions laid down in the Police and Criminal Evidence Act 1984. The accused additionally benefits from a presumption of innocence. In discharging the burden of proof, the onus is on the prosecution as established in Woolmington v DPP. For example, in R v Wang it was held that it was never permissible for a judge to direct a jury to find a defendant guilty. There is also a right to jury trial, the accused should be able to follow proceedings and they have a right to be present during proceedings. The application of the double jeopardy rule was limited by the Criminal Justice Act 2003. Courts have jurisdiction to prevent abuses of process if it would be unfair to try a defendant or a fair trial would not be possible.

Құпиялылық

Жеке өмірдің, адамның үйі, мүлігі және хат-хабарларының конституциялық маңызы 1604 жылдан бері танылып келеді, сол кезде сэр Эдвард Кок «әркімнің үйі оған өз қамалы мен бекінісі» деп жазған. Бүгінде жалпы құқық «жеке өмірге қол сұғуды» мойындайды. Бостандық пен әділ сотқа қол жеткізу құқығы негізсіз іздестіру мен ұстауға қарсы қорғаныш болып табылады, бірақ Еуропалық адам құқықтары конвенциясының 8-бабы адамның «жеке және отбасылық өміріне», «үйіне» және «хат-хабарларына» құқығын қамтамасыз етеді, егер бұл араласу «заңмен сәйкес» және «демократиялық қоғамда қажетті» болса, қоғамдық қауіпсіздік, қауіпсіздік, экономикалық әл-ауқатты қорғау, қылмыстың алдын алу, денсаулықты немесе басқалардың моральдық және құқықтық мүдделерін қорғау үшін. Ентік пен Каррингтондағыдай, ену құқығы дәстүрлі түрде адамдардың үйлеріне орынсыз физикалық бұзушылықтардан қорғайды, бірақ енуге кең өкілеттіктер берілгендігімен және қазіргі заманғы ақпараттық технологиялардың дамуымен жеке өмірдің басты мәселесі – мемлекеттік және жеке корпорациялардың деректерді пайдалану немесе «қадағалау капитализмі» мақсатымен жүзеге асыратын электрондық қадағалау болып табылады. Жеке өмірге қатысты төрт негізгі құқық саласы: (1) тыңдау құрылғылары мен жеке меншікке араласу, (2) мемлекеттік органдардың поштаны, электрондық поштаны немесе интернет-коммуникацияларды тыңдау, (3) корпорациялар мен мемлекеттік органдардың жаппай деректерді сақтау және өңдеуі және (4) сенім мен жеке өмірдің басқа да бұзылулары, әсіресе баспасөз тарапынан. Біріншіден, 1997 жылғы Полиция туралы заңның 92-бабында «мүліктің немесе сымсыз телеграф байланысының бұзылуы» полиция бастығының немесе басқа уәкілетті тұлғалардың рұқсатынсыз тыйым салынған. Мұндай тыңдау құрылғыларын немесе тыңдауды тек «ауыр қылмыстың алдын алу немесе анықтау үшін» қолдануға болады, бұл үш жылдан астам мерзімге бас бостандығынан айыруға әкелуі мүмкін. Егер тұрғын үйге, жатын бөлмесіне немесе кеңсеге тыңдау құрылғысы орнатылса, сот комиссарының рұқсаты қажет, ал полиция бас тартса, тергеу өкілеттігі комиссарына шағымдануға болады. Бұдан өзге, 2000 жылғы Тергеу өкілеттіктерін реттеу туралы заң полицияға, барлау қызметіне, Салық және кеден қызметіне (HMRC) және жергілікті кеңестерге жеке ақпаратты алуға («бағытталған») немесе тұрғын үйді немесе көлікті қадағалауға («интрузивті») рұқсат береді, егер бұл ұлттық қауіпсіздікті қорғау, ауыр қылмыстың алдын алу немесе Ұлыбританияның экономикалық әл-ауқатын қорғау мақсатында болса. Тек «интрузивті» қадағалауға сот комиссарының рұқсаты қажет. Бұл жиі теріс пайдалануға әкеледі, мысалы, бір жағдайда отбасы бақылауға алынып, олар артық жазылатын мектептің аймағында тұрғаны анықталды, ал басқа жағдайда барлау қызметкері наразылық топқа кіріп, қайтыс болған баланың жеке басын алғаннан кейін балаға әке болды. Қоғамдық орындардағы қадағалау, Kinloch v HM Advocate ісінде көрсетілгендей, жеке өмірге құқықты бұзбайды, онда күдіктінің ақшаны жылыстауына қатысты дәлелдер полиция күдіктіні қоғамдық орындарда қадағалап жинады. Екіншіден, 2016 жылғы Тергеу өкілеттігі туралы заңның 2-бабы жеке өмірге аз кіретін құралдарды қолдану мүмкіндігін қарастыру міндетін жүктейді, бірақ мақсатты немесе жаппай тыңдауға, соның ішінде басқа үкіметтерге көмек көрсетуге ордерлер шығарылуы мүмкін, бірақ тек ауыр қылмысты анықтау, ұлттық қауіпсіздікті қорғау немесе Ұлыбританияның экономикалық әл-ауқатын қорғау үшін, және бұл пропорционалды болуы керек. Өтініштер Ішкі істер министріне немесе басқа тиісті министрлерге беріледі және сот комиссарының жазбаша түсіндірмесімен мақұлдалуы тиіс. Парламент мүшелеріне қатысты ордерлер Премьер-Министрдің келісімімен шығарылуы мүмкін. Тыңдау туралы сот ісінде жарияланбауы тиіс. Жергілікті кеңестер, егер де бейбітшілік судьясының рұқсатымен болса, тыңдауды жүзеге асыруға құқылы. Журналистердің материалдарын тек сот комиссарының рұқсатымен ғана ұстауға болады. Үкімет интернет-провайдерлерінен деректерді, соның ішінде жаппай деректерді бір жылға дейін сақтауды талап етуі мүмкін. Сот комиссарлары жоғары сот лауазымында болған болуы керек, ал Тергеу өкілеттігі комиссары мемлекеттік органдардың өкілеттіктерін тексеруді, қадағалауды және тергеуді жүргізеді. 2015 жылы 3059-дан астам ордер берілді, және MI5 көп мөлшердегі деректердің қауіпсіздік қызметтеріне «бір-бірінен айырмалы ақпараттардың арасында дұрыс байланыс орнатуға» мүмкіндік беретінін мәлімдеді. Алайда, жаппай деректерді жинау фактісі, ауыр қылмысқа қатысы жоқ адамдар мемлекеттік бақылауда қалатынын білдіреді. Үшіншіден, «адамның өзін-өзімен шектеуге, белгілі бір нәрселердің басқалардың ісі еместігін айту құқығы» технологиялық қауіпке тап болғаны, сондай-ақ мемлекеттен өзге жеке корпорациялардан да қауіп бар екені мойындалды. Стандартты шарты арқылы технологиялық корпорациялар пайдаланушылардың жеке деректерін мақсатты жарнама үшін жүйелі түрде иемденеді, әсіресе Google (мысалы, іздеу және шолу тарихы, электрондық пошта, орналасқан жері), Facebook (мысалы, жеке қарым-қатынастар, хоббилер, хабарламалар), Microsoft (мысалы, электрондық пошта немесе бұлтты құжаттар) және басқалар. Адамдар шарттар мен талаптарға келісуден басқа жолы болмағандықтан, келісімнің дұрыс еместігі және шарттардың көбінесе әділ еместігі салдарынан Еуропалық Одақта «жеке деректерді қорғау құқығына» қатысты заңнама күшейіп келеді. 2016 жылғы Жеке деректерді қорғау туралы жалпы регламент (GDPR) барлық деректердің заңды, әділ және ашық түрде өңделуін және «келісім» немесе шарт негізінде талап етеді. «Келісім» ұғымы коммерциялық шарттар үшін қарапайым талаптардан артық болуы керек және анық және ерекшеленуі керек, сондай-ақ кез келген уақытта қайтарылуы керек. Шарттардың талаптары Ұлыбритания заңнамасында қамтылған қосымша қорғау құқықтарына бағынуы мүмкін. «Деректер субъектісі» жеке деректері өңделген немесе сақталған кезде, олар сақталған деректер туралы ашық ақпарат алуға құқылы, соның ішінде олар осы ақпаратты бермеген жағдайда да, деректерге қол жеткізуге және қателіктерді түзетуге, сондай-ақ деректерді бастапқы мақсаты үшін қажет болмаған жағдайда жоюға құқылы. Деректерді «басқа контроллерге кедергісіз» тасымалдау құқығы да бар, мысалы телефон контактілерін ауыстырғанда. Деректер заңды себептермен жариялануы мүмкін, сондықтан Rugby Football Union v Consolidated Information Services Ltd ісінде Жоғарғы сот билет агенттігінің билеттерді қайта сатуға қарсы ережелерін бұзу туралы Rugby Football Union-ға ақпаратты жариялаудан бас тартуға құқығы жоқ екенін шешті, себебі ұрлықты тоқтатуға деген заңды мүдде күштірек болды. 32-бапта деректер контроллері адамдардың деректерінің қауіпсіздігін қамтамасыз етуі және «үшінші елдерге» деректерді тасымалдауды қоса алғанда, кез келген бұзушылық туралы қадағалау органдарына хабарлауы керек, егер заң үстемдігі нашар болса. Алайда, 2016 жылғы Brexit референдумы кезінде Парламенттің жалған жаңалықтар комитеті Facebook пайдаланушылардың деректерінің кең ауқымды бұзушылықтарына мүмкіндік бергенін анықтады, олар үшінші тараптарға, соның ішінде Cambridge Analytica-ға сатылды, ол сайлаушыларды психологиялық тұрғыдан саяси жарнамамен мақсатты түрде әсер етті, және бұл деректер Ресейге тарады. GDPR ережелерін бұзу үшін санкциялар күшіне енгеннен бері (2018 жылдың мамырынан бастап) компанияның жалпы айналымының 4%-ына дейін немесе 20 миллион еуроға дейін, қайсысы жоғары болса, соманы құрайды. Ұлыбританияның мемлекеттік органдары сақтайтын деректер базалары да бар, соның ішінде Ұлттық экстремизм деректер базасы, ДНК деректер базасы және Полицияның ұлттық компьютері. Бұған байланысты Жоғарғы сот R(L) v Metropolitan Police Commissioner ісінде бастауыш мектептің мұғалім көмекшісіне жұмысқа орналасу үшін күшейтілген қылмыстық деректерді тексеруде үміткердің ұлының қабақтандыру салдарынан балалардың қорғау тізіміне енгізілгені және оған жұмысқа орналасудан бас тартқанда жеке өмірге құқық бұзылмағанын шешті. Жоспарланған NHS пациенттерінің деректер базасы, care.data, құпиялылық пен деректердің қауіпсіздігіне қатысты наразылықтарға байланысты тоқтатылды. Соңында, талапкерлер сенімді бұзу негізінде кез келген жеке тұлғаға сотқа шағымдануы мүмкін, бұл ежелгі теңдік шарасы, бірақ жеке ақпаратты теріс пайдалану құқығына ұшырауы мүмкін. Мысалы, бұл заңсыз сенімді бұзу болып танылды...

The constitutional importance of privacy, of one's home, belongings, and correspondence, has been recognised since 1604, when Sir Edward Coke wrote that the 'house of every one is to him as his castle and fortress'. Today it is clear that common law recognises "the tort of invasion of privacy". While rights to liberty and a fair trial also protect against unjustified search or seizure, the European Convention on Human Rights article 8 enshrines the right to one's 'private and family life', 'home' and 'correspondence' unless interference is 'in accordance with the law' and 'necessary in a democratic society' for public security, safety, economic well being, preventing crime, protecting health or morals or rights of others. The law of trespass, as in Entick v Carrington, traditionally protected against unjustified physical violations of people's homes, but given extensive powers of entry, and with modern information technology the central concerns of privacy are electronic surveillance, both by the state and by private corporations aiming to profit from data or 'surveillance capitalism'. The four main fields of law relating to privacy concern (1) listening devices and interference with private property, (2) interception of mail, email or web communications by government, (3) mass data storage and processing by corporations or state bodies, and (4) other breaches of confidence and privacy, particularly by the press. First, the Police Act 1997 sections 92 prohibits 'interference with property or with wireless telegraphy' without authorisation by a chief constable or others. Such listening or bugging devices may only be used 'for the prevention or detection of serious crime' that could lead to over 3 years of jail. A judicial commissioner's approval is further needed if a dwelling, bedroom or office is being bugged, and if refused the police can appeal to the Investigatory Powers Commissioner. On top of this, the Regulation of Investigatory Powers Act 2000 which also generally allows surveillance by police, intelligence, HMRC and councils to obtain private information ('directed'), or surveillance of a residence or vehicle ('intrusive') if for the purpose of national security, preventing serious crime, or protecting UK economic well being. Only 'intrusive' surveillance requires approval by a judicial commissioner. This has frequently led to abuse, for instance, in one case with a family being put under surveillance to see if they lived in a catchment area of an oversubscribed school, and in another an intelligence officer infiltrating a protest group and fathering a child, after taking a dead child's identity. Surveillance in public places does not engage the human right to privacy, according to Kinloch v HM Advocate, where evidence of the defendant money laundering was gathered by police following the suspect in public spaces. Second, although the Investigatory Powers Act 2016 section 2 creates a duty to consider whether means less intrusive to privacy could be used, warrants can be issue for targeted or bulk interception of any data, including to assist other governments, but only to detect serious crime, protect national security, or protect the UK's economic well being, and this must be proportionate. Applications are made to the Home Secretary or other appropriate ministers, and must be approved by a judicial commissioner with written reasons for any refusal. Warrants can be issued against Members of Parliament with the consent of the prime minister. Interception should not be disclosed in judicial proceedings. Local councils are able to carry out interceptions, albeit with authority of a justice of the peace. Journalists' material can be intercepted, though only with authority of a judicial commissioner. The government can also require internet service providers retain data, including bulk data, for up to a year. Judicial commissioners must have held high judicial office, while the Investigatory Powers Commissioner audits, inspects and investigates the exercise of public body powers. In 2015, over 3059 warrants were granted, and it is argued by MI5 that bulk data enables security services to 'make the right connections between disparate pieces of information'. The fact of bulk data collection, however, inevitably means people who have nothing to do with serious crime remain under state surveillance. Third, it has been recognised that the 'right to keep oneself to oneself, to tell other people that certain things are none of their business, is under technological threat' also from private corporations, as well as the state. Through standard form contracts, tech corporations routinely appropriate users' private data for targeted advertising, particularly Google (e. g. search and browsing history, email, locations), Facebook (e. g. personal interactions, hobbies, messages), Microsoft (e. g. emails, or cloud documents) and others. Because people have no choice but to agree to the terms and conditions, consent is defective and contract terms are often unfair, legislation has been increasing in strength to reflect the fundamental 'right to the protection of personal data' in the European Union. The General Data Protection Regulation 2016 requires that all data is processed lawfully, fairly and transparently, and on the basis of 'consent' or a contract. The meaning of 'consent' requires more than the basic rules for commercial contracts, and must be clearly and distinctly identifiable, and revocable at any time. Contract terms may be subject to more protective rights contained in UK law. Whenever a 'data subject' has personal data processed or stored, they have basic rights to be provided with transparent information about the data stored including when they have not given that information themselves, to access the data and rectify any inaccuracies, and to demand that the data is erased when it is no longer necessary for the purpose for which it was originally given. There is a further right that data must be portable 'to another controller without hindrance', for instance in switching phone contacts. Data may be disclosed for legitimate reasons, so in Rugby Football Union v Consolidated Information Services Ltd the Supreme Court held that a ticketing agency had no data protection defence against disclosing information to the Rugby Football Union about people who touted tickets against its rules, because the legitimate interest in stopping theft was stronger. Article 32 states a data controller must ensure the security of people's data, and notify supervisory authorities of any breach, including transfers to 'third countries' where the rule of law is defective. However, during the 2016 Brexit referendum the House of Commons fake news committee found that Facebook enabled massive breaches of users' data, being sold onto third parties including Cambridge Analytica, which psychologically targeted voters with political adverts, and this data spread into Russia. The penalties for breach of GDPR rules, since it came into force in May 2018, can be up to 4% of a company's worldwide turnover, or €20m, whichever is higher. There are also databases kept by UK state bodies, including the National Domestic Extremism Database, a DNA Database, and a Police National Computer, Related to this, the Supreme Court held in R(L) v Metropolitan Police Commissioner that there was no breach of privacy when a primary school's enhanced criminal record check on an applicant for a teaching assistant job showed the applicant's son was put on a child protection register because of neglect, and she was refused a job. A planned NHS patients' database, care. data, was abandoned because of protests about confidentiality and security of data. Finally, claimants may sue any private party on the grounds of breach of confidence, an old equitable action, although one that may be giving way to a tort of misuse of private information. For instance, it was held that it was an unlawful breach of privacy for the Daily Mail to publish private journals of the Prince of Wales about the handover of Hong Kong to China stolen and leaked by a former employee. It was also held to be unlawful for a newspaper to publish details of an applicant's private sexual life, even though in other countries the story had spread around the internet, because there was no 'public interest in the disclosure or publication of purely private sexual encounters, even though they involve adultery or more than one person at the same time'. By contrast, the common law historically required punishment for "erroneous opinions concerning rites or modes of worship" to be provided for in legislation before it could be applied. There were a number of such laws in the 17th and 18th centuries, including the Corporation Act 1661 requiring holders of civic office to be members of the Church of England and the Test Act 1673 requiring holders of military or civil functions to take the oaths of supremacy and allegiance and subscribe to a declaration against transubstantiation. Both Acts were repealed by the Roman Catholic Relief Act 1829 which admitted Catholics into the legal profession and permitted Catholic schools and places of worship. Jews were allowed to enter Parliament under the Jews Relief Act 1858. The Succession to the Crown Act 2013 amended the Act of Settlement 1701 to remove the exclusion from the line of succession of those who married Catholics. However, it remains the case that the Sovereign must be a member of the Church of England. Unlike the Church of Scotland and Church in Wales, the Church of England is the established church in England and enjoys certain privileges and rights in law. However, the promotion of anti Christian views is no longer illegal and the law places no formal restrictions on the freedom of worship. There is no formal legal definition of religion and courts generally abstain from deciding issues of religious doctrine. The common law offences of blasphemy and blasphemous libel were abolished by the Criminal Justice and Immigration Act 2008. A new offence of incitement to religious hatred was created by the Racial and Religious Hatred Act 2006 and discrimination on the grounds of religion is regulated by the Employment Equality (Religion or Belief) Regulations 2003. The Military Service Act 1916 and the National Service (Armed Forces) Act 1939 both provided for the possibility of exemption from military service on the basis of conscientious objection, although the House of Lords has held that there would be no breach of human rights if such a possibility was not provided for.

Көрінісі

Сөз бостандығының құқығы көбінесе демократияның өмірлік қаны деп есептеледі. Англияда азаматтық соғыстан кейін, қазылар алқасы судьяның тікелей бұйрығына және толыққанды айқын дәлелдерге қарамастан, көпшілыққа уағыз айтқан квакерді кінәсіз деп тануы мүмкін екендігі белгілі болды. 1689 жылғы Құқықтар туралы заңның 9-бабы парламенттегі сөз бостандығы мен пікірталастарды қамтамасыз етті және олар парламенттен тыс ешқандай сотта немесе жерде жауапқа тартылмауы керек екенін айтты. Бірақ сөз бостандығына толыққанды заңдық кепілдіктер алғаш рет Америка революциясы кезінде АҚШ Конституциясының бірінші түзетуімен «сөз бостандығын» қамтамасыз ету арқылы пайда болды. Үкімет пен жұмыс берушілер француз революциясы мен Наполеон соғыстарынан кейін, католиктерге қарсы заңдарды жоюға дейін және кәсіподақтарды ұйымдастыруға шектеулерді алып тастағанға дейін, сондай-ақ бүкіл Британ империясында сөз бостандығын басып тастады. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Ұлыбритания Адам құқықтары жөніндегі жалпыға ортақ декларацияға қол қойды және Еуропалық конвенцияға қосылды. 10-бабы сөз бостандығының құқығын бекітеді, оның ішінде «көзқарас білдіру, мемлекеттік биліктің араласуынсыз және шекараларға қарамастан ақпарат пен идеяларды қабылдау және тарату» құқығы бар. Бұл «радио хабарларын тарату, теледидар немесе кино кәсіпорындарына лицензия беруге» кедері келтірмейді. Барлық басқа құқықтар сияқты, олар да заңмен белгіленген шектеулерге жатады және демократиялық қоғамда қылмысты тоқтату немесе қауіпсіздікті, аумақтық тұтастықты, қауіпсіздікті, денсаулықты, моральды, басқалардың құқықтарын қорғау және сот билігінің тәуелсіздігін сақтау үшін қажет. Сөз бостандығының іс жүзіндегі құқығы мыналармен шектеледі: (1) ақпарат құралдарының жауапкершілігі жоқ меншігі, (2) цензура және әдепсіздік туралы заңдар, (3) қоғамдық тәртіп бұзушылықтары және (4) жамандау және сенімді бұзу туралы заңдар. Біріншіден, кез келген адам Сөз сөйлейтін бұрышта, Парламент алаңында немесе Трафальгар алаңында тұрып, көпшілікке еркін сөйлей алады, бірақ ең көп көрерменге ие байланыс арналары ірі корпоративтік ұйымдарға тиесілі: үш интернет-медиа желісі, бес телеарна және алты корпоративтік газет тобы, олардың барлығы да пайда табуды талап ететін акционерлерге ие. Бұл көпшілік сөйлеудің көп бөлігі, ең көп таралуымен, газет, теледидар немесе интернет корпорациясы үшін жарнамалық кірістерді және акционерлердің пайдасын өндіруге үйлесімді болуы үшін жасалған дегенді білдіреді, ал бақылаушылар заң басқа құқықтарды жасамаса, қандай сөйлеу немесе бейнелер қабылдауға болатынын таңдайды. Теледидар мен газеттердің өзара меншігіне шектеулер бар, бірақ олардың мүдделері қоғамдық мақсаттарға қайшы келетін жарнама бизнесі мен интернет-медиа платформаларын бөлектеу туралы ереже жоқ. 2003 жылғы Байланыс туралы заңның 319–321-бабы теледидарды реттейді (бірақ нақты түрде интернет-хабар тарату немесе газеттерді емес), түрлі көзқарастардың естілуін қамтамасыз ету, кемсітушілікпен қарауды шектеу немесе адастыратын ақпаратты тоқтату үшін және шағымдарды қарау рәсімін жүргізуге мүмкіндік береді. Ұлыбританияның теледидарлық медианы реттеудің ашық және халық алдында есеп беретін жүйесі сөз бостандығына сәйкес келеді деп есептеледі. Ұлыбританияның екі телеарнасы, BBC және Channel 4, мемлекеттік меншікте және мемлекеттік бақылаудағы тағайындалу процесі арқылы есеп береді. Алайда телеарналардың көпшілігі жарнамадан түсетін табыстан қаржыландырылады. Интернет-медиада стандарттарды реттеу де жоқ, бірақ Жалған жаңалықтар жөніндегі палата комитеті 2016 жылғы Brexit сауалнамасында Facebook деректерін ұрлау және психологиялық мақсатты саяси жарнамалар қолданылғаннан кейін теледидардағыдай реттеуді қолдануды талап етті. «Қылыстырма» деген сөздің мағынасы Виктория дәуіріндегі құндылықтардан өзгергенмен, оған тыйым салынды. 1959 жылғы «Обсускенетті жарияланымдар туралы» заңда «обсускенетті» адамдардың «асырап, бүлдіруіне» әсер ететін деп анықталады және полицияға немесе мемлекеттік прокуратура директорына әдеби, көркемдік, ғылыми немесе басқа да құндылықтарды қорғау үшін әдепсіз материалдарды іздестіруге және алып қоюға рұқсат беріледі. Порнография, сонымен қатар жыныстық емес гей әдебиеттері де 1990 жылға дейін басып тасталды. Жыл сайын шамамен 70 жағдай тіркеледі, бірақ бүгінде Қылмыстық қудалау қызметінің нұсқаулықтары тек «өте ауыр» жағдайларға айыптау ұсынады. 2017 жылғы цифрлық экономика заңы, балаларды қорғау мақсатымен барлық порнографиялық сайттарға кіру үшін жас тексеруді талап ететін, компаниялар банк карталарының деректерін талап етуге міндеттейтін, көп рет кешіктірілді. Үшіншіден, үш негізгі қоғамдық тәртіп бұзушылығы бар, олар наразылықты, нәсілдік жек көруді және терроризмді қоздыруға негізделген. Наразылық дегеніміз қарулы күштерді, полицияны немесе басқаларды бүлікке салуға немесе тіпті қызмет көрсетуден бас тартуға көндіруге тырысу. Нәсілдік жек көру дегеніміз «түсі, нәсілі, ұлты (азаматтығы қоса алғанда) немесе этникалық немесе ұлттық тегі бойынша анықталған адамдар тобына деген жек көру», және осы топқа қарсы қорқыту, ұрып-сапалау немесе қорлау, соның ішінде демонстрациялар арқылы, нәсілдік жек көруді қоздыру қылмыс болып табылады. Бұл идея діни жек көруге, сексуалдық бағдарына және іс жүзінде мүгеделікке де таралады. Халықаралық құқықта, жек көруді уағыздау «дискриминацияға қоздыруды» (сондай-ақ арандату немесе зорлық-зомбылықты) қамтиды екені де нақты айтылған. 2006 жылғы Терроризм заңы терроризмге қоздыруды «террористік актілерді жасауға, дайындауға немесе бастауға тікелей немесе жанама түрде ынталандыру немесе басқа да ықпал ету» және террористік актілерді мақұлдау (яғни «кез келген мақтау немесе тойлау») деп анықтайды, оның құны 7 жылға бас бостандығынан айыру. Төртіншіден, жамандау және сенімді бұзу туралы заңдар адамдардың беделін және құпиялылық құқығын теңгертуге бағытталған. 2013 жылғы жамандау заңы жамандау дегеніміз талапкердің беделіне «зиянын тигізетін немесе тигізуі мүмкін» мәлімдеме және егер талапкер пайда көретін ұйым болса, онда «айқын қаржылық зиян» болуы керек екенін айтады. Шындық әрқашан фактіні айту үшін қорғаныс болып табылады, және сотталушы өзінің мәлімдемесі «негізінен шын» екенін немесе ол фактіні айту емес, адал пікір білдіргенін көрсетуге құқылы. Бұдан әрі, егер мәлімдеме қоғамдық мүддеде болса, ол заңсыз болмайды. Бұған байланысты, жаңалықтар агенттіктері оқиғаның нысанынан оның пікірін сұрауы керек. Интернет операторлары өз веб-сайттарындағы жамандаушы мәлімдемелерге жауапкершілікке тартылады, егер авторды анықтау қиын болса және талапкер мәлімдемені 48 сағат ішінде алып тастау туралы талап етсе. Егер сотталушы парламентте мәлімдеме жасауға немесе жоғары мемлекеттік міндеттерді орындау барысында, ішкі құжаттарды немесе шетелдік елшіліктің есебін беруге «абсолютті құқыққа» ие болса, жамандау туралы талап арыз берілмейді. «Құқылы құқық» та бар, ол жамандаудан қорғаныс береді, бірақ егер автор мәселенің түсіндірмесін немесе қарсылықтарын сұраса ғана, сондай-ақ Ұлыбританиядан тыс заңдық рәсімдер, қоғамдық сауалдар, Ұлыбритания емес үкіметтік құжаттар және халықаралық ұйымдардың мәселелері үшін. Медианың жаһандық сипатын ескере отырып, Ұлыбританиядағы талап арыз Ұлыбритания «ең қолайлы орын» екенін қамтамасыз етуі керек, қазылар алқасының ұзаққа созылған сот отырысы болмайды және соттар көптеген веб-сайттардан талап арызды алып тастауға бұйрық бере алады. Сенімді бұзу туралы талап арыздар құпиялылық құқығын қорғауға бағытталған. Мысалдарға «Шпион» атты кітабында ресми құпияларды ашқан зейнеткерлік қызметкеріне қарсы шығарылған бұйрық кіреді. Бірақ үкімет жаңа туған балаларға таладомидтің әсері туралы газетке қарсы бұйрық беруден бас тартты. Соттар ортақ құқықпен қамтамасыз етілген қорғау мен Еуропалық конвенциямен кепілденген қорғау арасында ешқандай айырмашылық жоқ екенін мәлімдеді.

The right to freedom of expression is generally seen as being the 'lifeblood of democracy.' After the English Civil War, it was established that a jury could acquit a Quaker who preached to a crowd even against the judge's direction and 'against full and manifest evidence'. The Bill of Rights 1689 article 9 guaranteed the 'freedom of speech and debates or proceedings in Parliament' and stated they were 'not to be impeached or questioned in any court or place out of Parliament', but the first full, legal guarantees for free speech came from the American Revolution, when the First Amendment to the US Constitution guaranteed 'freedom of speech'. The government and employers suppressed free speech through the French revolution and after the Napoleonic wars, until the repeal of the anti Catholic laws, and the abolition of restraints on trade union organising, as well as throughout the British Empire. After World War II, the UK signed the Universal Declaration on Human Rights, and joined the European Convention. Article 10 enshrines the right to freedom of expression which includes the rights 'to hold opinions and to receive and impart information and ideas without interference by public authority and regardless of frontiers.' This does not prevent 'the licensing of broadcasting, television or cinema enterprises.' Like all other rights these are subject to restrictions set out in law, and as necessary in a democratic society, to stop crime, or protect security, territorial integrity, safety, health, morals, the rights of others, and to maintain the judiciary's impartiality. The practical right to free expression is limited by (1) unaccountable ownership in the media, (2) censorship and obscenity laws, (3) public order offences, and (4) the law of defamation and breach of confidence. First, although anybody can stand on Speakers’ Corner, in Parliament Square, or in Trafalgar Square and speak freely to a crowd, the communication channels with the biggest audiences are owned by large corporate entities: three internet media networks, five television networks, and six corporate owned newspaper groups, almost all of which aim have shareholders that demand to make a profit. This means that most speech, with most reach, is designed to be compatible with generating advertising revenue and shareholder profit for the newspaper, TV, or internet corporation, and controllers choose which speech or images are acceptable, unless the law creates different rights. While there are loose limits on cross ownership of TV and newspapers, there is no regulation yet separate advertising business and internet media platforms where their interests conflict with public goals. The Communications Act 2003 sections 319–321, regulates television (but not explicitly internet broadcasts, or newspapers) to ensure that diverse views are heard, and to restrict discriminatory viewing, or the stop misleading information, and allows a complaints procedure. The UK's transparent, and publicly accountable system of TV media regulation is consistently held to be compatible with freedom of expression. Two of the UK's TV networks, the BBC and Channel 4, are publicly owned and accountable, through an arm's length appointment process overseen by the government. However most television channels are funded through advertising revenue. There is also effectively no regulation of standards on internet media, although the House of Commons committee on fake news called for the same regulation as on TV to be applied after Facebook data theft and psychologically targeted political ads were used by ‘Vote Leave’ in the 2016 Brexit poll. have been banned although the idea of what is 'obscene' has changed from Victorian values. The Obscene Publications Act 1959 defines 'obscene' as having the effect to 'deprave and corrupt' people, and allows police or the Director of Public Prosecutions to search and seize obscene material, subject to a defence for literary, artistic, scientific or other merit. Pornography, but also non sexual gay literature, was suppressed until the 1990s, There are around 70 cases each year, but today the Criminal Prosecution Service Guidelines only recommend charges for 'extreme' cases. The controversial Digital Economy Act 2017, which would have required age verification on the basis of protecting children to access all pornographic websites, by requiring companies take bank card details, has been repeatedly delayed. Third, there are three main public order offences, based on incitement to disaffection, racial hatred, and terrorism. Disaffection means attempting to persuade the armed forces, police, or others, to revolt or even withhold services. Racial hatred means 'hatred against a group of persons defined by reference to colour, race, nationality (including citizenship) or ethnic or national origins', and it is an offence to threaten, abuse or insult anyone, including through displays, to stir up racial hatred. The same idea extends to religious hatred, sexual orientation and in practice disability. In international law, it is also explicit, that advocacy of hatred includes 'incitement to discrimination' (as well as hostility or violence). The Terrorism Act 2006 defines incitement to terrorism as 'direct or indirect encouragement or other inducement' for 'commission, preparation or instigation of acts of terrorism', as well as glorifying terrorist acts (that is 'any form of praise or celebration') punishable with 7 years in prison. Fourth, the laws of defamation and breach of confidence are designed to balance people's reputations and rights to privacy. The Defamation Act 2013 states that defamation means a statement that has or would 'cause serious harm to the reputation of the claimant', and if that claimant is a profit making body this requires 'serious financial loss'. The truth is always a defence for stating something factual, and a defendant may always show their statement 'is substantially true', or that they made a statement of honest opinion, rather than an assertion of fact. Further, of the statement is in the public interest, it will not be unlawful. Connected to this, news outlets should ask someone who is a subject of a story for their side. Internet operators are liable for statements on their websites that are defamatory if the poster is hard to identify, and they fail on a notice by the claimant to remove the statement within 48 hours. There can be no claim for defamation if a defendant has the 'absolute privilege' of making a statement in Parliament or reports, in the course of high state duty, internal documents or a foreign embassy, or reports of courts' proceedings. There is also 'qualified privilege' which gives a defence to defamation, but only if the writer asks the subject for an explanation or contradiction, for any legislative proceedings outside the UK, public enquiries, non UK government documents, and matters of an international organisation. Given the global nature of media, a claim in the UK must ensure that the UK is the 'most appropriate place', there is no long trial by jury, and courts can order removal of claims from many websites if it has spread. Claims for breach of confidence are meant to protect the right to privacy. Examples have included an injunction against a retired security service officer who wrote a book called Spycatcher that revealed official secrets. But the government lost its claim to have an injunction against a newspaper on the effects of thalidomide on new births. The courts have stated that there is no difference between the protection offered by the common law, and that guaranteed by the European Convention on Human Rights.

Қауымдастық және жиналыс

Қауымдасу және жиналыс бостандығы демократияның жұмыс істеуі үшін орталық мәселе болып табылады, себебі олар саяси ұйымдасу мен пікір алмасудың негізін құрайды. Саяси партиялар, кәсіподақтар, әлеуметтік науқандар тобы мен бизнес субъектілері демократиялық қоғамдарда еркін қауымдасады және осы бостандыққа сүйене отырып, жиналыстар, ереуілдер немесе наразылықтар сияқты шаралар қолданады. Халықаралық құқықта да қорғалған Адам құқықтары жөніндегі Еуропалық конвенцияның 11-бабында: «Әркімнің бейбіт жиналыс өткізуге және басқалармен бірлесуге құқығы бар» делінген, соның ішінде өз мүдделерін қорғау үшін «кәсіподақтарға» қосылу құқығы да бар. Басқа құқықтар сияқты, бұл құқық та демократиялық қоғамда қауіпсіздік, қауіпсіздік, денсаулық сақтау немесе басқа адамдардың құқықтарын қорғау үшін қажетті шектеулерден аспайтын заңды негіздемесіз шектеле алмайды. Жалпы алғанда, қауымдасу бостандығына құқық үш негізгі принципті қамтиды. Біріншіден, басқалармен қауымдасқандығы үшін кемсітуге ұшырамау құқығы бар, мысалы, егер жұмыс беруші кәсіподаққа қосылғандары үшін жұмыскерлерді жазаласа. Екіншіден, адам өзі қалаған шарттарда басқалармен қауымдаса алуы керек, яғни саяси партия немесе кәсіподақ өздерінің саяси құндылықтары мен іс-әрекеттеріне сәйкес мүшелерді қабылдауға немесе шығаруға құқылы болуы керек. Мұның кері жағы – жалпы құқық адамды әділетсіз түрде қауымдастықтан шығаруға жол бермейді. Мысалы, Nagle v Feilden ісінде Флоренс Нагл атты жаттықтырушы Жокей клубының оған жынысына байланысты жаттықтырушы лицензиясын беруден бас тартуы заңсыз екенін сәтті дәлелдеді. Үшіншіден, қауымдастықтың мақсаттарына жету үшін әрекет ету құқығы бар, мысалы, саяси партия ретінде сайлауға түсу, немесе кәсіподақ ретінде жұмыс берушімен жалақыны көтеру үшін ұжымдық келісімдер жүргізу, қажет болған жағдайда ереуілге шығу. Ұлыбритания заңдары саяси мақсаттар үшін топтар құруға ешқандай шектеу қоймайды, бірақ 2000 жылғы Терроризм туралы заң бойынша тыйым салынған ұйымдарға, мысалы, нео-нацистік «National Action» ақ нәсілшіл тобына немесе «Аль-Каида» ұйымындағы джихадист фундаменталистерге ерекше шектеулер қойылады. Қауымдасу бостандығы сияқты, бейбіт жиналыс құқығы да жалпы құқықта мойындалған. Мысалы, Beatty v Gillbanks ісінде Құтқару Армиясы алкогольге қарсы шеру өткізуді қалаған, бірақ полиция жергілікті сыра қайнатушылардың бәсекелес «қаңқа әскері» оларды зорлық-зомбылықпен бұзуы және жағажайды бұзуы мүмкін деген алаңдаушылықтарға байланысты тоқтатты. Сот ешкімнің «осындай жиналыстың өзі заңсыз екенін айта алмайтынын» және «заңды әрекет жасағаны үшін айыпталуға болатынына» ешқандай «құқықтық негіз жоқ» екенін мәлімдеді. 1981 жылы Лорд Деннинг жиналыс бостандығын «әркімнің өз әріптестерімен кездесуге және жиналуға, өз істерін талқылап, өз көзқарастарын ілгерілетуге құқығы бар» деп түсіндірді. Көшелер мен автомобиль жолдарындағы кез келген шеру заңды, бірақ егер ол белгілі бір себеппен демонстрация болса, полицияға 6 күн бұрын хабарлау міндеті бар. Алайда, Kay v Metropolitan Police Commissioner ісінде Лордтар палатасы «Critical Mass» деп аталатын тұрақты велосипедпен жүріп өтушілерге хабарлама берудің қажеті жоқ деп шешті, өйткені ол 1986 жылғы Қоғамдық тәртіп туралы заңның 11-бабының (2) тармағында «әдетте немесе дәстүрлі түрде өткізіледі» және жоспарланған бағыты жоқ еді. 1980 жылғы Тас жолдар туралы заңның 137-бабында тас жолды бөгеп тастау қылмыс деп қарастырылса да, DPP v Jones ісінде Лордтар палатасы полицияның төрт мильдік радиустан тарап кетуді бұйырғанына қарамастан, Стоунхендж айналасындағы жолдарда жиналған наразылық білдірушілерді заңды түрде ұстауға немесе соттауға болмайды деп шешті, өйткені олардың жұмысы «халықтың өту және қайта өтудің негізгі құқығына қайшы келмеді». Бұл бейбіт жиналыстарды жол пайдаланушылардың кіруіне кедергі келтірмейінше автокөлік жолында өткізуге болатынын көрсетті. Қоғамдық орындарды пайдалану құқығынан басқа, заң мемлекеттік мүлікті, мысалы, мектеп залдарын қоғамдық саяси жиналыстар үшін пайдаланудың оң құқықтарын жасайды. Университеттердің 1986 жылы «заң шеңберінде сөз бостандығына мүшелері мен қонақ спикерлері үшін кепілдік беру» және олардың көзқарастары мен мақсаттарына байланысты үй-жайларды пайдаланудан бас тартпау туралы арнайы міндеті бар. Алайда бұл студенттік қоғамдар наразылық білдіре алмайды немесе университеттер мүлікке немесе тәртіпке қауіп төндіретіндігіне байланысты спикерлерге тыйым сала алмайды дегенді білдірмейді. Аномалиялық түрде Хаббард пен Питт ісінде жылжымайтын мүлік агенті жарнама тарату және оған қарсы плакаттар ілу арқылы оның бизнесіне кедергі келтіргені үшін наразылық білдірушілерді жеке зиян үшін сотқа шақыруға құқылы болуы мүмкін екені шешілді. Лорд Деннинг МР наразылық білдірушілердің жолдан ақылға қонымды пайдаланғанын, жалпы құқықта ешқандай зиян болмағанын және бейбіт көндіру үшін ақпарат алуға немесе таратуға арналған кез келген пикет заңды екенін айтып, оған қарсы дауыс берді. Егер пикет «сауда дауының қарастырылуы немесе ілгерілетуі» мақсатымен жасалса, ол заңды болады, сондықтан супермаркет сыртындағы тұтынушыларға өз жұмыс берушілерінің саңырауқұлақтарын бойкоттауға шақыру үшін жарнама таратушы саңырауқұлақ жұмыскерлерінің әрекеті заңды болды, тіпті бұл жұмыс берушілерге экономикалық зиян келтірсе де. Жиналыс құқығы әлі жеке мүлікке тарамайды. Appleby v UK ісінде Адам құқықтары жөніндегі сот Вашингтондағы, Тайн және Уэрдегі жеке сауда орталығының иелерінің ашық кеңістікті жоғалтуға қарсы қол қоюға шақырушы наразылық білдірушілерді шығаруы Еуропалық конвенцияның 11-бабына кедергі келтірмейді деп шешті. Ұлыбритания заңдары еуропалық деңгейден жоғары қорғауды қамтамасыз ете алғанымен, ол оны қамтамасыз етпейді және 1977 жылғы Қылмыстық заң бойынша рұқсатсыз кез келген үй-жайға кіруге немесе кіруді қамтамасыз ету үшін зорлық-зомбылық көрсетуге тыйым салады. «Тұрғын үй-жайлар» үшін полиция тарап кетуді талап еткеннен кейін заңсыз түрде қалу да қылмыс болып табылады. Сонымен қатар, 1875 жылға дейінгі заң әлі де үй-жайларды «заңсыз және заңды биліксіз бақылау және қоршау» жасауды қылмыс деп санайды. R v Jones ісінде Джонс 2003 жылғы Иракқа басып кіру кезінде әскери жабдықты бұзу мақсатымен Корольдік Әуе күштерінің базасына кірді, бұл өзі халықаралық құқықтың бұзушылығы болды. Лордтар палатасы басып кірудің өзі халықаралық құқықта заңсыз болған жағдайда да, 1977 жылғы Қылмыстық заңның 1-тармағын бұзуға қатысқан қылмыстық зиянға қатысу құрылмайды деп шешті. 1994 жылғы Әділет және қоғамдық тәртіп туралы заң иесінің келісімінсіз үй-жайларда заңсыз түрде тұруға, бұзуға немесе қоныстануға тыйым салады. Себептің маңыздылығына шын ниет болса да, қорғау болып табылмайды және бұзушылықтар үшін сотқа шақыру алуға болады. Алайда, барлық осы қылмыстарда наразылық білдірушілердің жиналыс немесе өркендеу бостандығына құқығы ескерілуі керек. Тағы да төрт маңызды қоғамдық тәртіп қылмысы бар. Біріншіден, 12 немесе одан көп адам заңсыз зорлық-зомбылық қолданған немесе қолдануға қауіптенген жағдайда бүлік жасау заңсыз. Екіншіден, адамдарға олар дереу заңсыз зорлық-зомбылыққа ұшырайды деген сенімге түсіруі мүмкін немесе «қорқыныш, алаңдау немесе күйзеліс» тудыруы мүмкін қаулысушы, ұятты немесе ұятсыз сөздерді немесе мінез-құлқыны қолдану қылмыс болып табылады. Сәйндеушілердің наразылық білдіргеніне наразы болған Уимблдоннан тыс антиапартеидтік наразылықтары мен мән-жайының дереу нәтижесі жоқ кітаптар, мысалы, Сұлтан Рушдидің «Шайтандық әңгімелер» кітабы мұндай ұятты сөздерге жатпады. Үшіншіден, қорқыныш сезімін тудырса, екі немесе одан көп рет, 1997 жылғы Қорқыныштан қорғау туралы заңның 4-тармағындағы мазалау қылмыс болып табылады. Төртіншіден, бейбітшілікке бұзушылық өзі қылмыс болмаса да, ұстауға негіз болады. Бұған футбол стадионының сыртындағы Ұлттық фронт газетін сату және Бурмудта «Имморальдылықты тоқтату», «Гомосексуализмді тоқтату» және «Лесбияндықты тоқтату» деген жарнамаларды ұстаған гомофобтық проповедник кірді. Жалпы алғанда, полиция бейбітшілікке бұзушылыққа қауіп тудырады деп шын және ақылға қонымды ойлайтын адамдарды ұстауға құқылы, бірақ R (Laporte) v Gloucestershire Chief Constable ісінде Лордтар палатасы полицияның RAF Fairfordқа баратын наразылық білдірушілердің автобусын тоқтатып, Лондонға қайтаруы заңсыз екенін шешті. Бұзушылыққа қатысты ешқандай дәлел болған жоқ.

The rights to freedom of association and freedom of assembly are central to the functioning of democracy because they are the basis for political organisation and discourse. Political parties, trade unions, social campaign groups, and businesses all associate freely in democratic societies, and take action upon that freedom, including through assemblies, strikes, or protests. Also protected in international law, the European Convention on Human Rights article 11 states: 'Everyone has the right to freedom of peaceful assembly and to freedom of association with others' including joining 'trade unions for the protection of' their interests. Like with other rights, this cannot be restricted without a lawful justification, that goes no further than necessary in a democratic society, to protect security, safety, health or other people's rights. Generally, the right to freedom of association involves three main principles. First, there is a right to suffer no disadvantage for associating with others, for instance, because if an employer penalises workers for joining a trade union. Second, one must be able to associate with others on the terms one wishes so that, for example, a political party or a trade union must be able to admit or expel members based on their political values and actions. The flip side of this is that common law recognises a right not to be unjustly excluded from an association. For instance in Nagle v Feilden a horse trainer, Florence Nagle successfully claimed that the Jockey Club's refusal to grant her a training licence on grounds of her sex was unlawful. Third, there is a right to act upon the goals of the association, for instance by campaigning for election as a political party, or as a trade union collectively bargaining with an employer for better wages or if necessary going on strike. UK law generally imposes no restriction on people forming groups for political purposes, with the significant exception of organisations banned under the Terrorism Act 2000, such as the neo Nazi white hate group National Action or Jihadi fundamentalists in Al Qaeda. Like freedom of association, the right of peaceful assembly was recognised at common law. For instance, in Beatty v Gillbanks the Salvation Army wanted to march against alcohol but was stopped by the police over concerns that a rival 'skeleton army' of local brewers would violently disrupt them and so breach the beach. The court held that nobody could 'say that such an assembly [was] in itself an unlawful one' and said there was 'no authority' for saying anyone 'may be convicted for doing a lawful act'. As Lord Denning summarised in 1981, freedom of assembly "is the right for everyone to meet and assemble with his fellows to discuss their affairs and to promote their views". Any procession in the streets or highways is lawful, although there is a duty to inform police 6 days in advance if it is to demonstrate for a cause. This said, in Kay v Metropolitan Police Commissioner the House of Lords held that a regular cycling protest called Critical Mass required no notification because under the Public Order Act 1986 section 11(2) it was "commonly or customarily held" and it did not have a planned route. Although the Highways Act 1980 section 137 makes it an offence to obstruct a highway, in DPP v Jones the House of Lords held that protestors who assembled on roads around Stonehenge despite police ordering them to disperse from a four mile radius, could not be lawfully arrested or convicted, because their occupation was 'not inconsistent with the primary right of the public to pass and repass.' This established that peaceful meetings may be held on a highway so long as they do not restrict access by other road users. As well as rights to use public spaces, the law creates positive rights to use public property, such as school halls, for public political meetings. Universities have a special duty, imposed in 1986, to 'ensure that freedom of speech within the law is secured for members and for visiting speakers' and not denied use of premises based on their views or objectives. This does not mean, however, that student societies cannot protest or that universities cannot prohibit speakers based on likely threats to property or good order. Anomalously it was held in Hubbard v Pitt that an estate agent might be able to sue a group of protestors in the tort of private nuisance for giving out leaflets and displaying placards opposed to it, on the ground that frustrated its business. Lord Denning MR dissented, and would have held the protestors used the highway reasonably, there was no nuisance at common law, and any picket was lawful if to obtain or communicate information for peaceful persuasion. Whenever a picket is made in the "contemplation or furtherance of a trade dispute" it is lawful, so mushroom workers leafleting customers outside a supermarket to boycott their employers' mushrooms acted lawfully even though it caused the employers economic loss. The right to assembly does not yet extend to private property. In Appleby v UK the Court of Human Rights held there was no interference in ECHR article 11 when the owners of a private shopping mall in Washington, Tyne and Wear excluded protestors collecting signatures to stop the loss of open space from their mall. Although UK law could provide more protection than the minimum European level, it does not, and makes it an offence under the Criminal Law Act 1977 to enter 'any premises' without leave, or threaten violence to secure entry. For 'residential premises' it is also an offence to remain as a trespasser after being required to leave. Further, a law dating from 1875, still makes it an offence to 'wrongfully and without legal authority watch and beset' premises. In R v Jones, Jones entered a Royal Air Force base intending to damage military equipment during the 2003 invasion of Iraq, which was itself a violation of international law. The House of Lords held that it was no defence even if the invasion was itself unlawful in international law, and there was still a conspiracy to cause criminal damage in violation of the Criminal Law Act 1977 section 1. The Criminal Justice and Public Order Act 1994 also makes it an offence to trespass and reside, disrupt or quat on premises without the owner's consent. Genuine belief in the importance of the cause is no defence, and an injunction can be obtained for violations. however, in all of these offences the human right of freedom of assembly or expression of the protesters must be taken into account. There are four further significant public order offences. First, it is unlawful to riot, where 12 or more people use or threaten unlawful violence. Second, using threatening, abusive or insulting words or behaviour, including on signs, is an offence if this could make people believe they will suffer immediate unlawful violence, or if it causes or is likely to cause "harassment, alarm or distress." Insults did not include anti apartheid protests at Wimbledon that spectators resented, and did not include books, such as Salman Rushdie's The Satanic Verses where the immediacy of any result is lacking. Third, harassment is an offence under the Protection from Harassment Act 1997 section 4 if it causes someone to fear on two or more occasions that violence will be used against them. Fourth, while breach of peace is not an offence itself, apprehension is grounds for arrest. This has included selling a National Front paper outside a football ground, and a homophobic preacher holding signs in Bournemouth saying 'Stop Immorality', 'Stop Homosexuality' and 'Stop Lesbianism'. Generally the police may arrest people who they honestly and reasonably think will risk a breach of the peace, but in R (Laporte) v Gloucestershire Chief Constable the House of Lords held it was unlawful for police to stop a coach of demonstrators from travelling to RAF Fairford and turn it back to London. There was no evidence a breach of peace was imminent. It regarded freedom of assembly as a residual right which individuals are free to exercise so long as the law does not preclude them from doing so. By contrast, in Austin v United Kingdom the European Court of Human Rights held there was no breach of article 5, the right to liberty, when protestors were kettled in Oxford Circus without food or drink for 7 hours. They were held not to have been falsely imprisoned and the conduct was justified to stop breach of the peace. Arguments were not, however, made under article 11. This said, the police must use their 'operational discretion' at all times with regard to human rights.

Неке

Некеге тұруға жалпы құқық жоқ. Некеге тұру үшін 1949 жылғы Неке туралы заңда белгіленген қажетті рәсімдерді орындау қажет, ал 18 жасқа толмаған тараптар 1989 жылғы Балалар туралы заңға сәйкес келісім алуы тиіс. Азаматтық серіктестік туралы 2004 жылғы заң азаматтық серіктестік институтын енгізді, ал 2013 жылғы Неке (бір жынысты жұптар) туралы заң бір жынысты некелерге мүмкіндік береді. Ажырасу құқығы 1973 жылғы Некеге қатысты істер туралы заңда қарастырылған. 2004 жылғы Гендерлік тану туралы заң транссексуалдарға заңды жыныстарын өзгертуге мүмкіндік береді. Отбасылық өмірге құрметтеу құқығы, жалпы құқықта белгіленбеген, баланың мүддесі бірінші орында тұратын және ата-аналық құқықтар екінші орында болатын кең принциппен шектеледі. Гиллик пен Батыс Норфолк аймақтық денсаулық сақтау басқармасы арасындағы сот ісінде лорд Скарман "ата-аналық құқықтар ата-аналық міндеттен туындайды және баланың жеке басы мен мүлкін қорғау қажеттілігі болғанша ғана сақталады" деді, ал лорд Фрейзер "ата-ананың баланы бақылау құқығы ата-ананың пайдасы үшін емес" деп мәлімдеді. Бұл, баланың мүддесі үшін негізді жағдайларда отбасылық өмірге мемлекеттік араласуға мүмкіндік береді, ал 1989 жылғы Балалар туралы заң осыны жүзеге асырады, баланың игілігіне қатысты шешімдер қабылдау үшін негіз құрайды. Заңның 1-бабында сот балаға қатысты шешім қабылдағанда баланың пікірлерін және сезімдерін ескеруі тиіс деп көрсетілген. Бала асырап алу 2002 жылғы Бала асырап алу және балалар туралы заңмен реттеледі. Жергілікті билік органдары отбасылық өмірге құқықты жеңілдету үшін міндетті, мысалы, 1968 жылғы Денсаулық сақтау қызметі және қоғамдық денсаулық туралы заңға сәйкес, қарт адамдарға саяхат жасауға көмектесу. Білім алу құқығы 1944 жылғы Білім беру заңымен, ал тұрғын үй құқығы 1985 жылғы Тұрғын үй заңымен қамтамасыз етілген. 1998 жылғы Ұлттық ең төменгі жалақы заңының қабылдануы ең төменгі жалақыны белгіледі, ал 1992 жылғы Әлеуметтік сақтандыру жарналары мен жәрдемақылары туралы заң әлеуметтік сақтандыру жәрдемақыларына қол жеткізуді қамтамасыз етеді. Денсаулық сақтауға тікелей құқық жоқ. 1977 жылғы Ұлттық денсаулық сақтау қызметі туралы заң Мемлекеттік хатшыға "жеткілікті" денсаулық сақтауды қамтамасыз ету міндетін жүктейді, бірақ соттар әзірге осы міндетті күшіне енгізуге дайын емес.

There is no general right to marry. The necessary formalities in the Marriage Act 1949 must be observed if the marriage is to be valid and parties who are less than 18 years of age must obtain consent under the Children Act 1989. The Civil Partnership Act 2004 introduced the concept of civil partnerships and the Marriage (Same Sex Couples) Act 2013 provides for same sex marriage. The right to obtain a divorce is contained in the Matrimonial Causes Act 1973. The Gender Recognition Act 2004 allows transsexuals to change their legal gender. The right to respect for family life, for which there is no general right at common law, is qualified by the broad principle that the welfare of the child is paramount and parental rights must take second place. In Gillick v West Norfolk Area Health Authority, Lord Scarman stated that "parental rights are derived from parental duty and exist only so long as they are needed for the protection of the person and property of the child", while Lord Fraser said that "parental rights to control a child do not exist for the benefit of the parent". The effect of this is to allow state intervention in family life where justified in the interests of the child in question, and the Children Act 1989 gives effect to this by providing a basis on which decisions relating to a child's welfare are made. Section 1 of the Act provides that a court must, when taking a decision with regard to a child, take into account the child's wishes and feelings. Adoption is regulated by the Adoption and Children Act 2002. Local authorities have a duty to act in a way to facilitate the right to family life, for example in providing travel arrangements for the elderly under the Health Services and Public Health Act 1968. The right to education is guaranteed by the Education Act 1944, and the right to housing is enshrined in the Housing Act 1985. The enactment of the National Minimum Wage Act 1998 installed a minimum wage and the Social Security Contributions and Benefits Act 1992 provides access to social security benefits. There is no positive right to healthcare. The National Health Service Act 1977 imposes a duty on the Secretary of State to provide "adequate" healthcare but the courts have not thus far been willing to enforce this duty.

Азаптау және қорлау

Жалпы құқық бойынша, әрбір адамның денесі "қол сұғылмаушы" болып табылады. Оған қол сұғу – жалпыға бірдей шабуыл жасау және дене күтіретін зиян келтіру құқық бұзушылықтары болып есептеледі. Қылмыстық құқық бойынша, жеке адам нақты дене жарақатын алуға келісім бере алмайды, ал Лордтар палатасы Р. Браун ісінде ересектердің өзара келісімімен жеке орындалған садизм-мазохизм әрекеттері зиян келтірген адамға өз әрекеттеріне қатысты заңды қорғаныс құралы болмайтынын мәлімдеді. 2004 жылғы «Балалар туралы» заңы балаларға қатысты жасалған әрекеттерге қатысты ақылға қонымды жазалауды жойды, ал 1996 жылғы «Білім беру туралы» заңы мектептерде дене жазасын тыйым салды. 1988 жылғы Қылмыстық әділет заңы мемлекеттік қызметкерлердің қызметтік міндеттерін орындау кезінде жасаған азаптауларын тыйымдайды және азаптау жолымен алынған дәлелдер жалпы құқық бойынша қабылданбайды. 1689 жылғы Құқықтар туралы билль қатыгез және ерекше жазаны заңсыз деп жариялады және зардап шеккендерге өтемақы алу үшін сотқа жүгінуге мүмкіндік берді. 1984 жылғы Полиция және қылмыстық дәлелдемелер туралы заңы полицияға күдіктілерді ұстау кезінде олардың келісімінсіз «жеке тексерулер» жүргізуге рұқсат береді.

Мал-мүлкіне ләззат алу

Мүлікті еріксіз алып қоюдан қорғау Магна Хартада мойындалған және ортақ құқықта маңызды рөл атқарады. Мүлікті иелену және пайдалану құқығын қорғау ұрлық қылмысы, зияткерлік меншік заңдары және Парламенттің рұқсатысыз салық салу болмайды деген принцип арқылы қамтамасыз етіледі. Меншік құқығы міндетті түрде сатып алу заңдарымен шектеледі. Азаматтық істерде судья алдын ала хабарламасыз іздеу және дәлелдерді тәркілеуге рұқсат беретін Антон Пиллер бұйрығын шығара алады. Бұл бұйрықтың мақсаты – қылмыстық дәлелдерді жоюдың алдын алу, әсіресе зияткерлік меншік құқығының бұзылуына қатысты істерде.

Ерекшеліктен бас тарту

Жалпы құқық дәстүрлі түрде кемсітушілікке қарсы тиімді қорғауды қамтамасыз етпеді, колониялардағы құлдықтың мемлекеттік саясатқа қайшы келетінін мойындаудан және "адам" сөзін әйелдерді қамтуға түсіндіруден бас тартты. Осы саладағы жалпы құқықтың жеткіліксіздігіне байланысты Парламент 1965 жылғы «Расалық қатынастар туралы» және 1968 жылғы «Расалық қатынастар туралы» заңдарды қабылдады. 1975 жылғы «Жыныстық кемсітушілік туралы» заң жынысына немесе отбасылық жағдайына байланысты кемсітушілікке қарсы қорғауды қамтамасыз ететін алғашқы заң болды, ал жүктілікпен байланысты себептермен жұмыстан босату 1996 жылғы «Еңбек құқығы туралы» заң бойынша автоматты түрде әділетсіз босату ретінде қарастырылады. Тең еңбекақы төлеу принципі 1970 жылғы «Тең еңбекақы туралы» заңмен енгізілді. Расалық кемсітушілікке 1976 жылғы «Расалық қатынастар туралы» заңмен, ал мүгедектікке байланысты кемсітушілікке 1995 жылғы «Мүгедектікке байланысты кемсітушілік туралы» заңмен тыйым салынды. Жұмыс орнындағы және жоғары білім берудегі дінге және нанымға байланысты кемсітушілік алғаш рет 2003 жылғы «Жұмыспен қамтудағы теңдік (дін немесе наным) туралы» ережелермен реттелді. Жұмыс орнындағы сексуалдық бағдарға байланысты кемсітушілікке 2003 жылғы «Жұмыспен қамтудағы теңдік (сексуалдық бағдар) туралы» ережелермен тыйым салынды. Жұмыспен қамтудағы жасқа байланысты кемсітушілікке 2006 жылғы «Жұмыспен қамтудағы теңдік (жас) туралы» ережелермен тыйым салынды. Бұл заңнаманың көп бөлігі 2010 жылғы «Теңдік туралы» заңға біріктірілді, оның негізгі бөлігі 2010 жылдың қазан айында күшіне енді, ол мемлекеттік органдарға кемсітушілікті жою, мүмкіндіктерді теңестіру және адамдар арасындағы жақсы қарым-қатынасты дамыту қажеттілігін ескеруді талап ететін «теңдік міндетін» енгізеді. Ол мемлекеттік органдарға теңдік міндетін орындау туралы ақпаратты жариялау және теңдік мақсаттарын белгілеу міндетін жүктейді. Ол еңбек арыздану органдарына жұмыс берушілерге ұсынымдар жасауға жаңа өкілеттіктер береді. Сонымен қатар, Лиссабон шарты күшіне енгеннен кейін Шарттармен тең құқықтық күшке ие Еуропалық Одақтың Негізгі құқықтары туралы Хартиясы, «Олар Еуропалық Одақ заңын іске асырған кезде» мүше мемлекеттерге қолданылады. Хартияда Конвенцияда көзделмеген бірқатар құқықтар бар, оның ішінде денсаулық сақтауға қол жеткізу құқығы, ұжымдық келіссөздер мен әрекеттер құқығы, өнер мен ғылым еркіндігі құқығы, білім алу құқығы және тегін жұмысқа орналастыру қызметіне қол жеткізу құқығы. Біріккен Корольдік 30-шы хаттаманы қоса отырып, Хартияның қолданылуынан ішінара босануға тырысты, онда Еуропалық сот ұлттық заңдар, ережелер немесе әкімшілік актілер, практика немесе іс-қимылдар бойынша Хартияның бұзылуын анықтауға құзыретсіз екендігі және Хартияның IV тармағындағы еңбек құқықтарына қатысты ештеңе Біріккен Корольдікке қатысты «сотқа берілуге жататын құқықтарды» тудырмайды, егер бұл құқықтар оның заңдарында бұрыннан болмаса. Алайда, 2011 жылдың желтоқсанында Сот 30-шы хаттама Ұлыбританияны Хартияның ережелерін сақтауды қамтамасыз етуден немесе ұлттық соттың оны сақтауын қамтамасыз етуге кедергі жасаудан босатпайды деп шешті. Хартияның мүше мемлекеттерге қаншалықты міндетті екендігі 2013 жылғы ақпандағы Еуропалық соттың шешімінде нақтыланды, онда ұлттық заңнамалар Еуропалық Одақ заңсының қолданылу аясына кірсе, оларды сақтау талап етіледі деп танылды. Еуропалық Одақтың азаматы ретінде Ұлыбритания азаматтарына басқа да құқықтар берілді, атап айтқанда, Еуропалық Одақ заңсының қолданылу аясына кіретін аймақта ұлттығына байланысты кемсітуден бас тарту құқығы, Еуропалық Одақ аумағында еркін жүріп-тұру және тұру құқығы, Еуропалық және жергілікті сайлауларда дауыс беру және сайлану құқығы, дипломатиялық қорғау құқығы, Еуропалық Парламентке өтініш беру құқығы және Еуропалық Омбудсменге жүгіну құқығы. Осы құқықтарға Еуропалық бірыңғай нарықтың «төрт бостандығын» қосуға болады, олар: мүше мемлекеттер арасындағы еркін қозғалыс құқығы, басқа мүше мемлекеттерде қызмет көрсету құқығы, мемлекеттер арасындағы капиталды қозғалыс құқығы және мемлекеттер арасындағы тауарлардың шектеусіз қозғалысы құқығы. Сонымен қатар, жұмыс орнында және әлеуметтік қамсыздандыруда тең еңбекақы мен тең қарым-қатынас құқығы мойындалады.

The common law has not traditionally provided effective protection against discrimination, refusing to find that slavery in the colonies was contrary to public policy and not interpreting the word "person" to include women. Due to the inadequacies of the common law in this area, Parliament enacted the Race Relations Act 1965 and Race Relations Act 1968. The Sex Discrimination Act 1975 was the first legislation to protect against discrimination on the grounds of sex or marital status, while dismissal for pregnancy related reasons is qualified as automatically unfair dismissal under the Employment Rights Act 1996. The principle of equal pay was brought in under the Equal Pay Act 1970. Racial discrimination was prohibited by the Race Relations Act 1976 and disability discrimination by the Disability Discrimination Act 1995. Discrimination on the grounds of religion and belief in the workplace and tertiary education was first regulated by the Employment Equality (Religion or Belief) Regulations 2003. Sexual orientation discrimination in the workplace was prohibited by the Employment Equality (Sexual Orientation) Regulations 2003. Age discrimination in employment was prohibited by the Employment Equality (Age) Regulations 2006. Much of this legislation was consolidated into the Equality Act 2010, the bulk of which entered into force in October 2010, which introduces an "equality duty" requiring public bodies to have due regard to the need to eliminate discrimination, to advance equality of opportunity and to foster good relations between people. It imposes a duty on public bodies to publish information about compliance with the equality duty and to set equality objectives. It gives employment tribunals new powers to make recommendations to employers. In addition, the Charter of Fundamental Rights of the European Union, which has legal effect equivalent to the Treaties following the entry into force of the Treaty of Lisbon, is applicable to Member States when "they are implementing Union law". The Charter includes a number of rights not provided for in the Convention including the right of access to healthcare, the right of collective bargaining and action, the right to freedom of the arts and sciences, the right to education and the right of access to a free placement service. The United Kingdom sought to obtain a partial opt out from the application of the Charter with the addition of Protocol 30 which affirms that the European Court of Justice does not have the jurisdiction to state a breach of the Charter by national laws, regulations or administrative provisions, practices or action, and that nothing in Title IV of the Charter concerning employment rights creates "justiciable rights" applicable to the United Kingdom unless those rights exist already in its law. However, the Court of Justice held in December 2011 that Protocol 30 does not operate to exempt the United Kingdom from ensuring compliance with the Charter's provisions or from preventing a national court from doing so. The extent to which Member States are bound by the Charter was highlighted in a judgment of the European Court of Justice from February 2013 which held that compliance is required where national legislation falls within the scope of European Union law. Other rights are conferred on UK nationals as citizens of the European Union, notably the right not to be discriminated against on grounds of nationality in an area within the scope of European Union law, the right to move and reside within the EU, the right to vote and stand for election in European and municipal elections, the right to diplomatic protection, the right to petition the European Parliament and the right to apply to the European Ombudsman. To these rights can be added the "four freedoms" of the European single market which include the right of free movement between Member States, the right to provide services in another Member State, the right to move capital between States and the right to move goods between States without restriction. The rights to equal pay and to equal treatment in the workplace and with regard to social security are also recognised.

Адам құқықтары бұзылуы және сын

Адам құқықтарын қорғау көбінесе тиімді болғанымен, Ұлыбритания әртүрлі үкіметтер тұсында адам құқықтарын бұзудың тарихын көрсетіп келеді және Біріккен Ұлттар Ұйымы мен басқа да халықаралық ұйымдар оны дискриминация, мигранттардың, жұмыссыздардың және мүмкіндігі шектеулі адамдардың құқықтарын ескермеуі үшін сынаған.

Солтүстік Ирландия

1970 және 1980 жылдары британ үкіметі Солтүстік Ирландия мен Ұлыбританиядағы Уақытша Ирландия Республикалық Армиясының (PIRA) және лоялист жарымәскери күштерінің қызметіне қарсы күрес шараларына көп күш жұмсады. Солтүстік Ирландияда үкімет азаматтық бостандықтарды шектеді, бұл ең көп католик ұлтшыл азшылығына (Ұлыбритания үкіметі тапсырыс берген Стивенс тергеуінің қорытындысы бойынша; "Бұл RUC деректерін тексеру және талдауды қамтыды, мақсаты – қоғамның екі тарапы да бірдей қарастырылған-қарсыстырылғанын анықтау. Бірақ олай болған жоқ.") сотсыз ұсталғандардың және кейбіреулерінің адам құқықтарын бұзуға әкелді. Мысалы, «Деметрий» операциясы барысында барлығы 1981 адам сотсыз ұсталды, олардың ішінде тек 107-сі ғана лоялист болды. Ал лоялисттер тұтқындалмай 1973 жылға дейін, тұтқындау режимі енгізілгеннен кейін 2 жыл өткен соң күтіп жүрді. Қорғаныс министрлігі «ұсталғандарға орташа физикалық күш қолданылғанын» мәлімдеді. Ирландия Республикасы Солтүстік Ирландиядағы тұтқындарға қатысты британ үкіметінің әрекеттеріне шағым түсірді (ЕҚАҰ, Ирландия – Ұлыбритания, 1978 жыл). Адам құқықтары жөніндегі Еуропалық сот бастапқыда азаптау фактісі болғанын анықтады, бірақ апелляциялық сотта қолданылған әдістер – ұйқыдан айыру, бас кигізу, стрестік позалар, «ақ шуға» ұшырату, тамақтан және судан айыру – «қатігез және адамдыққа жатпайтын күйреу» құрады, бірақ азаптау деңгейіне жетпеді деген шешім қабылданды. Бұл 1978 жылғы маңызды іс болды. 2 желтоқсан 2014 жылы Amnesty International және Pat Finucane Centre сияқты ұйымдардың өтініштеріне жауап ретінде RTÉ телеарнасы «The Torture Files» (Азаптау туралы құжаттар) деген деректі фильмін көрсеткеннен кейін, онда британ үкіметінің сол кездегі билігі Еуропалық соттарды қасақана жаңылыстырғаны, ақпаратты жасырғаны және бес әдісті қолдану туралы шешім Ұлыбритания үкіметінің кабинеті деңгейінде қабылданғаны туралы дәлелдер келтірілді. Сыртқы істер министрі Чарльз Фланаган ирланд үкіметінің ЕҚАҰ-ға осы істі қайта қарау туралы ресми өтініш жолдағанын мәлімдеді. 2016 жылдың қаңтарына қарай, іс ЕҚАҰ қарауында қалды (ЕСКЕРТУ: 2018 жылы ЕҚАҰ бұрынғы шешімнің түпкілікті екенін мәлімдеді). Сонымен қатар, лоялист жарымәскери күштері мен британдық қауіпсіздік күштері арасындағы байланыс туралы көптеген айыптаулар болды, мысалы, 1989 жылы адам құқықтары жөніндегі адвокат Пэт Финукейнге қатысты жасалған қылмыс. Ол UVF мүшелері тарапынан, МИ5-пен байланысы бар деген күдікпен өлтірілді. 2011 жылы сол кездегі Ұлыбритания премьер-министрі Дэвид Кэмерон Ұлыбритания қауіпсіздік қызметінің өкілдерінің бұл қылмыста қатысқандығын мойындады.

During the 1970s and 1980s, the British government focused a lot of effort on measures to combat the activities of the Provisional Irish Republican Army (PIRA) and loyalist paramilitaries in Northern Ireland and Great Britain. In Northern Ireland, the government curtailed the civil liberties of all those, disproportionately from the Catholic nationalist minority (as the UK government commissioned Stevens Inquiries concluded; "This included examination and analysis of RUC records to determine whether both sides of the community were dealt with in equal measure. They were not. "), who were interned without trial, and violated the human rights of some. During Operation Demetrius, for instance, a total of 1,981 people were interned without trial, of whom only 107 were loyalists, and no loyalists were arrested until 1973, 2 years after the introduction of internment. The Ministry of Defence stated "moderate physical pressure" was applied to the men. The Republic of Ireland lodged a complaint against the British government for its alleged treatment of interned prisoners in Northern Ireland (ECHR Ireland v UK 1978). The European Court of Human Rights initially ruled that torture had been used, but on appeal amended the ruling to state that the techniques used, including sleep deprivation, hooding, stress postures, subjection to "white noise" and deprivation of food and drink, constituted "cruel and inhuman treatment", but fell short of torture, in a landmark 1978 case. On 2 December 2014, in response to petitions from organisations including Amnesty International and the Pat Finucane Centre after RTÉ broadcast a documentary entitled The Torture Files – which included evidence that the UK government of the time had intentionally misled the European Courts by withholding information, and that the decision to use the five techniques had been taken at UK cabinet level – the Minister for Foreign Affairs and Trade, Charles Flanagan, announced that the Irish government had formally petitioned the EUCHR to re examine the case. As of January 2016, the case remains before the EUCHR (EDIT: In 2018 the EUCHR decided the previous judgement was final ). There have also been persistent allegations of collusion between loyalist paramilitaries and British security forces, such as in the 1989 murder of human rights lawyer Pat Finucane by members of the UVF, allegedly in collusion with MI5. In 2011, then UK Prime Minister David Cameron admitted that members of the UK security service were involved in the murder.

Терроризмге қарсы соғыс

2001 жылдан бері "Терроризмге қарсы күрес" жаңа адам құқықтары мәселелерін тудырды. Соңғы сын қазір күшін жойған 2005 жылғы Терроризмді алдын алу заңына қатысты, ол терроризм қаупінің күшейгеніне жауап ретінде қабылданған. Бұл заң терроризм күдіктілерін сотқа жеткізу үшін жеткілікті дәлелдер болмаған жағдайда үй қамауына алуға мүмкіндік берді, бұл бақылау бұйрықтары арқылы адам құқықтары заңнамасынан бас тартуды (шеттеуді) қамтиды. Терроризмді алдын алу заңының бұл ережесі, 2001 жылғы Терроризмге, қылмысқа және қауіпсіздікке қарсы күрес заңының IV бөлігі бойынша Белмарш түрмесінде тоғыз шетелдікті сотсыз ұстау Лордтар палатасы тарапынан адам құқықтары заңнамасына сәйкес заңсыз деп табылғандықтан енгізілді (A және басқалар против Ішкі істер министрі, 2004). Аталған екі заң да парламенттік талқылаудың жетіспеуіне байланысты сынға ұшырады. 2001 жылғы Терроризмге, қылмысқа және қауіпсіздікке қарсы күрес заңы енгізілгеннен бастап 32 күнде Корольдік келісіміне қол қойылды, ал 2005 жылғы Терроризмді алдын алу заңы – 17 күнде. 2004 жылғы Төтенше жағдайлар заңы да төтенше жағдайларда үкіметке кең өкілеттік беруі үшін сынға алынды. 2005 жылғы 2 ақпанда Парламенттің Адам құқықтары жөніндегі бірлескен комитеті 2006 жылғы Жеке куәліктер заңы Еуропалық конвенцияның 8-бабына (жеке өмірге құрметтеу құқығы) және 14-бабына (қанағаттандырылмаушылыққа жол бермеу құқығы) қайшы келуі мүмкін екенін мәлімдеді. 2015 жылы Ішкі істер министрі Тереза Мэй Терроризмге қарсы және қауіпсіздік заңын ұсынды, оны азаматтық бостандықтар мен адам құқықтарын қорғайтын Liberty тобы сынға алды, себебі "Өкінішке орай, бұл заң жобасы тергеулер мен қудалаудың тиімділігін арттыратын реформаларды ескермейді және ұзақ мерзімді қауіпсіздікке зиян келтіруі мүмкін қажетсіз және әділетсіз шексіз өкілеттіктерді қолдану тенденциясын жалғастырады".

Интернаттау

2001 жылғы 11 қыркүйектегі шабуылдардан кейін 2001 жылғы терроризмге қарсы, қылмыс және қауіпсіздік туралы заң қабылданды. Заңның 4-тарауы Ішкі істер министрі «халықаралық терроризмге күдікті» деп таныған шетелдік азаматтарды қылмыл танылмаған күйде мерзімсіз ұстауға мүмкіндік берді, егер мұндай адамдар өз елдеріне қайтарылса, азаптау, адамдыққа жатпайтын немесе ар-ұятты қорлауға ұшырауы мүмкін деген негізде депортацияланбаса. 4-тарап жаңа ұстау өкілеттіктерін жаратпады – 1971 жылғы Иммиграциялық заңға сәйкес, Ішкі істер министрі депортация күтіліп тұрған шетелдік азаматты ұстауға құқылы. Керісінше, 4-тарап Еуропалық адам құқықтары конвенциясының 5-бабының 1-тармағының f) тармақшасымен белгіленген ұстау өкілеттігін шектеуді жойды (ол, басқа нәрселермен қатар, адамды депортацияға дейін тек қысқа мерзімге ғана ұстауға болатынын қарастырды). Бұл Ұлыбритания үкіметінің ЕҚАД-дан бас тарту арқылы жүзеге асырылды, себебі Ұлыбританияға төнген қауіп 15-баптың мағынасында «ұлттың өміріне қауіп төндіретін төтенше жағдай» болып табылады деген негізде. Алайда, иммиграциялық ұстау өкілеттіктерін қолдану, британ үкіметі оларды мәжбүрлей алмаса да, ұсталғандар техникалық тұрғыдан қайтуға құқылы екенін білдірді (әлі де азаптаудың нақты қаупі болғандықтан). Дегенмен, екі ұсталған адам кетіп қалды – біреуі Францияға, екіншісі Мароккоға. 2002 жылы Арнайы иммиграциялық апелляциялық комиссиясы 4-тарап бойынша мерзімсіз ұстаудың ЕҚАД-ның 14-бабындағы кемсітушілікке жол бермеу құқығымен қайшы екенін мәлімдеді, себебі тек шетелдік азаматтар деп күдікті террористер ғана ұсталды, ал британдық азаматтар деп күдіктілер бос күйінде қалды. Алайда, Англия және Уэльс апелляциялық соты SIAC-тің 4-тараптың 14-бапқа сәйкес келмейтіні туралы шешімін жоққа шығарды. 2004 жылдың желтоқсан айында Лордтар палатасы 8:1 үлеспен 4-тараптың террористік қауіптің ауырлығына қарамастан, мерзімсіз ұстаудың пропорционалды емес шара екенін, сондай-ақ кемсітушілік екенін анықтады, осылайша ол ЕҚАД-ның 5- және 14-баптарымен қайшы екенін мәлімдеді. Сот шешімінен кейін үкімет балама шара ретінде бақылау бұйрықтарын енгізуге кірісті (өте даулы). Бұл 2005 жылғы терроризмді алдын алу туралы заңмен бекітілді, ол қазір күшін жойды. The Guardian басылымы қараған Сыртқы істер министрлігінің иммиграциялық саясаты бойынша құжаттарға сәйкес, Даунинг-стрит Австралияның құрлықтан тыс ұстау жүйесінің үлгісін қайталау туралы кеңес сұрады. Иммиграциялық саясат сарапшылары саясатты жүзеге асыру жаңа «адам құқықтары апатына» әкелуі мүмкін екенін ескертеді. Хабарламаға сәйкес, Австралиядағы ұстау желісінде ондаған адам қайтыс болды, ал мыңдаған адам психикалық жарақаттарға және өзіне зиян келтіруге ұшырады. Бұрын Австралия үкіметі осы жағдайға байланысты 2000 ұсталған адамға 70 миллион доллар өтемақы төлеуге мәжбүр болған.

Following the 11 September 2001 attacks, the Anti Terrorism, Crime and Security Act 2001 was passed. Part 4 of the Act provided for the indefinite detention without charge of foreign nationals certified by the Home Secretary as "suspected international terrorists" where such persons could not be deported on the grounds that they faced a real risk of torture, inhuman or degrading treatment if removed to their home country. Part 4 did not create new detention powers – under the 1971 Immigration Act, the Home Secretary has the power to detain a foreign national pending deportation. Instead, Part 4 removed a limitation on detention powers imposed by the requirements of Article 5(1)(f) of the European Convention on Human Rights (which provided, among other things, that someone could only be detained for a short period prior to deportation). This was achieved by the British government derogating from the ECHR on the basis that the threat to the UK amounted to a 'public emergency threatening the life of the nation' within the meaning of Article 15. However, the use of immigration detention powers meant that, although the British government could not force them, the detainees were technically free to return (albeit facing a real risk of torture). However, 2 detainees did leave – one to France and one to Morocco. In 2002, the Special Immigration Appeals Commission held that indefinite detention under Part 4 was incompatible with the right to non discrimination under Article 14 ECHR, on the basis that only suspected terrorists who were foreign nationals were subjected to detention, while suspects who were British nationals remained free. However, SIAC's declaration of Part 4's incompatibility with Article 14 was quashed by the Court of Appeal of England and Wales. In December 2004, the House of Lords held 8 1 that Part 4 was incompatible with both Article 5 and Article 14 ECHR on the basis that indefinite detention was both a disproportionate measure notwithstanding the seriousness of the terrorist threat, as well as discriminatory. Following the judgment, the government moved to introduce control orders as an (highly controversial) alternative measure. It was secured by the passing of the Prevention of Terrorism Act 2005 , now repealed. As per immigration policy documents from the Foreign Office, reviewed by The Guardian, the Downing Street sought advice on emulating the Australian offshore detention system model. Immigration policy experts warn that implementing the policy would create a fresh “human rights disaster”. Reportedly, dozens of people have died in the Australian detention network, while thousands of others have sustained mental trauma and self harm. The Australian government has been ordered in the past to pay a compensation of $70 million to about 2,000 detainees, following the case.

Адам саудасы

Ұлыбританияда адам саудасы адам құқықтары мәселесі ретінде, әсіресе әйелдер мен кәмелетке толмаған қыздарды Ұлыбританияға күштеп проституцияға саудалау туралы хабардарлық күшейіп келеді. Көзге түскен бір іс нәтижесінде бес албандық 16 жасар литвалық қызды "саудалап", оны проституцияға мәжбүрлегені үшін сотталды. Ішкі істер министрлігінің мәліметтері бойынша, жыл сайын 1000-нан астам адам саудасының фактісі тіркеледі. Amnesty International сияқты ұйымдардың қысымымен Ұлыбритания үкіметі жақында Адам саудасына қарсы күрес жөніндегі Еуропа Кеңесінің конвенциясына қол қойды.

Мүгедектер

2014 жылдың қаңтар айында Ұлыбритания тарихында Біріккен Ұлттар Ұйымының Мүгедектер құқығы туралы конвенциясы бойынша "жүйелі және ауыр бұзушылықтар" үшін тергеуге түскен алғашқы ел болды. Бұл, негізінен, 2011 жылдан бері Еңбек және зейнетақы министрлігі жасаған кесімдерге және әлеуметтік қамқорлық деңгейінің төмендеуіне, сондай-ақ мүгедектерге пропорционалды түрде әсер ететін жұмысқа орналастыру бағдарламалары мен "артық бөлме салығына" байланысты болды. Соңғы есеп 2017 жылғы 3 қазанда жарияланды.

Бала тыңшылар

2018 жылдың шілдесінде Лордтар палатасының комитеті британдық полиция және барлау қызметтерінің террористерге, қылмыстық топтарға және есірткі сатушыларға қарсы жасырын операцияларда балаларды тыңшы ретінде пайдаланып жатқанын көрсетті. Комитет үкіметтің құқық қорғау органдарына балаларды пайдалануда көбірек еркіндік беру жоспарларына қатысты алаңдаушылық білдірді. Кейбір бала тыңшылардың жасы 16-дан кем. Парламенттің адам құқықтары жөніндегі бірлескен комитетіне полиция мен қауіпсіздік қызметтерінің балаларды тыңшы ретінде пайдалануын тергеу тапсырылды. Дэвид Дэвис, бұрынғы Brexit хатшысы, Диана Эбботт, оппозициялық ішкі істер хатшысы, және бірнеше адам құқықтары ұйымдары балаларды тыңшы ретінде пайдалану тәжірибесін сынады.

Отбасындағы зорлық-зомбылық

2020 жылдың 8 маусымында Human Rights Watch (HRW) Ұлыбритания үкіметін "Үй ішіндегі зорлық-зомбылық туралы заң жобасындағы" барлық әйелдер мен қыздарды қорғауға қатысты кемшіліктерді жоюға шақырды. Бұл шақыру COVID-19 пандемиясы кезінде үй ішіндегі зорлық-зомбылықтың күрт өсуінен кейін жасалды.

Балалардың құқықтары

HRW және Childhood Trust ұйымының баяндамасына сәйкес, Ұлыбритания үкіметі үйсіз отбасылардың лайықты тұрғын үйге құқығын қамтамасыз етудегі міндетін орындамай отыр. Лондон қаласындағы мыңдаған үйсіз бала "тұруға жарамсыз" жағдайлардағы баспанаға орналастырылып, олардың құқықтары бұзылып, "психикалық жарақат" алды.

2022 жылғы қылмыс туралы заң жобасы

Ұлыбританияның полиция, қылмыс, сот үкімі және соттар туралы 2022 жылғы заңы қабылдауға дейін де, қабылдағаннан кейін де даулы болып табылады. Оны Англия мен Уэльстің полиция федерациясы қолдады, ал Англия мен Уэльстегі полиция және қылмыс комиссарлары қауымдастығы (APCC) – сайланған лауазымды тұлғалар тобы – заң жобасына наразылық білдірді. АПКК төрағасы Пэдди Типпинг наразылық акцияларына заңды міндетті шектеулер енгізу туралы: «Менің ойымша, саясаткерлер шешімді жауапты адамдарға қалдыруы керек». Типпинг «олардың жергілікті жағдайларға қарай жергілікті шешімдер қабылдауға мүмкіндік беруі керек» деп қосты. 2021 жылдың наурыз айында Дурхэм полициясының және Үлкен Манчестер полициясының бұрынғы бас комиссарлары Майкл Бартон мен Питер Фахи заң азаматтық бостандықтарға қауіп төндіретінін және жарымәскери полицияға саяси бағытталған қадам екенін айтты. «Либерти» атты құқық қорғау тобы заң жобасы «протестке қауіп төндіреді» деді. Телерадиожурналисі және жазушы Кенан Малик заң жобасы протестке құқықты «бұрышта сыбырлауға» дейін төмендетіп жіберді деп ескертті. 2001-2004 жылдар аралығында Лейборист партиясының ішкі істер министрі болған Дэвид Бланкетт оны «протестке қарсы заң жобасы» деп атады, ол Ұлыбританияны Владимир Путиннің Ресейіне ұқсатып жіберуі мүмкін екенін айтты. Заң жобасы консервативті Policy Exchange ой-сарапшылық орталығының 2019 жылғы есебіне негізделген, ол 2017 жылы Extinction Rebellion ұйымын нысанаға алу үшін мұнай және газ компаниясы ExxonMobil-ден 30 000 доллар көмек алған. Ұлыбританиядағы басқа да зерттеу орталықтары климаттың өзгеруін жоққа шығаратын тұлғалардан қаржы алғаны туралы хабарланғаннан кейін Шотландияның Ұлттық партиясының депутаты Элин Смит бұл Ұлыбританияның лоббилік заңдарының жеткілікті қатал емес екенін көрсетті деп мәлімдеді: «Кімнің ақшасы бар, сол билікке ие. Бізге осы сияқты науқас қаржыландыруды реттейтін заңдарды дереу қайта жазу қажет, сонда ғана кім кімнің атынан сөйлеп жатыр екенін көре аламыз». Жасыл партияның депутаты Каролина Лукас: «Полиция заң жобасы көмірсутекті лоббинің кір және майға батқан қолымен кірленген сияқты. Ешқандай таңқаларлық емес – бұл осы қауіпті индустрия тарапынан жарияланған климатты жойғысы келген саясатқа наразылық білдірушілердің негізгі құқықтарына қарсы шабуыл».

The United Kingdom's Police, Crime, Sentencing and Courts Act 2022 is controversial, prior and after it was passed. It was welcomed by the Police Federation of England and Wales, while the Association of Police and Crime Commissioners (APCC), a group of elected officials in England and Wales, registered their disagreement with the bill. On the topic of proposed legally binding restrictions on protests, the APCC chair Paddy Tipping stated: "I think politicians would be wise to leave decisions to the responsible people." Tipping added that "they've got to leave people to make local decisions in local circumstances." In March 2021, Michael Barton and Peter Fahy, the former chief constables of Durham Constabulary and Greater Manchester Police, respectively, said that the law threatened civil liberties and constituted a politically motivated move towards paramilitary policing. The advocacy group Liberty said the bill "threatens protest". Broadcaster and writer Kenan Malik warned the bill reduced the right to protest to "whispering in the corner". David Blunkett, the Labour Party home secretary from 2001 to 2004, called it an "anti protest bill" threatening to make Britain look like Vladimir Putin's Russia. The bill was based on the 2019 report by the conservative Policy Exchange think tank, which received in 2017 a $30,000 donation by oil and gas corporation ExxonMobil, to target Extinction Rebellion. After it was reported that other UK based think tank have received donations by climate change deniers, Scottish National Party MP Alyn Smith commented this showed the UK's lobbying laws were not tough enough, saying: "He who pays the piper calls the tune. We urgently need to rewrite the laws governing this sort of sock puppet funding so that we can see who speaks for who." Green Party MP Caroline Lucas commented: "It appears that the Policing Bill is stained with the grubby, oil soaked hands of the fossil fuel lobby. And no wonder – this cracks down on the fundamental rights of protestors to challenge the very climate wrecking policies espoused by this downright dangerous industry."

2022 жылғы "Ұлттық және шекаралық құқық туралы" заң

Ұлт және шекара туралы заң 2022 жылы 2021 жылдың шілдесінде иммиграция, пана және Ұлыбританияның қазіргі құлдыққа қарсы күресіне қатысты ұсынылды. Заң сондай-ақ Ұлыбританияның теңізден тыс аумақтарының азаматтығын және азаматтығы жоқ адамдарды тіркеуді қарастырады. Басқа элементтермен қатар, ол босқындар мен мигранттардың пана сұрауларын қарау үшін «белгіленген орындар» немесе «оффшорлық» пана орталықтарын құруды ұсынады, бұл басқа еуропалық елде немесе африкалық елде болуы мүмкін. Заңның 5-тарауы Үкіметке заманауи құлдықтың құрбаны деп есептелуін шектеуге жаңа өкілеттіктер береді, құлдықтан аман қалғандар Мемлекет белгілеген мерзімдерде зәбірлеу туралы мәлімдеме жасауды ұстана алмаған жағдайда қолдауды шектейтін ережелермен. 5-тарап бойынша шешім қабылдаушылар да қолдауға лайықты деп санамас бұрын, аман қалғандардың қылмыстық тарихын қарастыруды сұрайды. 2021 жылдың қарашасында заңға түзету енгізілді, ол қабылданса, адамдарға британдық азаматтығынан хабарсыз-ақ айыруға мүмкіндік береді. Сол кезде Ішкі істер министрлігі азаматтыққа қатысты ұстанымын былай мәлімдеді: «Британдық азаматтығы – артықшылық, құқық емес». 2022 жылдың 27 қаңтарынан бастап заң комитет кезеңінде, 2022 жылдың 10 ақпанына дейін төрт отырыс жоспарланған. 62-тарма бойынша «қоғамдық тәртіп» ережесі 12 ай немесе одан да көп мерзімге сотталғандарға қолдау көрсетуден бас тартуға Үкіметке өкілеттік береді. Көптеген зорлықсыз қылмыстар 12 айға сотталады, оның ішінде есірткі сатушылар жүйелі түрде орындайтын іс-әрекеттер (мысалы, марихуана өсіру немесе ұсақ ұрлық). Сондай-ақ, балаларға қатысты шектеулер тағайындалған балаларға да қолданылады. Қылмыс жасау негізінде қолдаудан бас тарту мәжбүрлі қылмыс пен заманауи құлдық арасындағы байланысқа байланысты алаңдаушылық тудырды. Ұлыбританияда тірі қалғандардың көпшілігі (49%) өздерін қанаудың салдарынан қылмыстық әрекеттерге баруға мәжбүр болады. 60- және 61-тармаларға сәйкес, Мемлекеттік хатшы аман қалғандардың екінші қалпына келтіру кезеңіне қол жеткізуін болдырмау үшін нұсқаулар шығарады, бұл Anti Trafficking Labour Exploitation Unit сияқты қайырымдылық ұйымдары қайталап пайдалану үшін мақсатталған ерекше осал құрбандарды жазалай алады деп ескертті: «Бұл тармақтың қандай жағдайды шешуге арналғандығы белгісіз». 57- және 58-тармаларға сәйкес, Мемлекеттік хатшы әлеуетті құрбандарға «мерзім» белгілеуге өкілеттік алады, оған дейін олардың ісіндегі барлық дәлелдер тиісті органдарға ұсынылуы керек. Шешім қабылдаушылар адам саудасына түскен-түспегенін анықтау үшін мерзімді сақтауды қарастыруы керек. Бұл ұсынысты азаматтық қоғам және құлдыққа қарсы тәуелсіз комиссар Сара Торнтон айыптап отыр, себебі бұл ауыр жарақаттанғандардың есте сақтау қабілетіне кедеріс келтіреді. Аман қалғандар тобы 57- және 58-тармалардың аман қалғандарды хабарлаудан бас тартуға ынталандыруы мүмкін екенін атап өтті. 59-тарма бойынша, ең қажетті қолдау мен күнкөріске қол жеткізу үшін аман қалғандардың орындауы тиіс талаптар күшейеді. Қазіргі жүйе бойынша, аман қалғандар ең ауыр шешім қабылдау кезеңінен бұрын, мысалы, әлеуметтік жұмыскер немесе аудармашы сияқты қолдау ала алады. 2021 жылдың қараша айында 110-нан астам коммерциялық емес ұйымдар Адам саудасы қоры бастаған хат арқылы қолдаудың «қатаңдалуын» айыптап, Ішкі істер министріне шағымданды. 2021 жылдың маусым айында Иммигранттардың әл-ауқатын қорғау жөніндегі бірлескен кеңес ұсыныстарды «адамгершіліксіз және абсурдты» деп сипаттады. 2021 жылдың желтоқсан айында After Exploitation 40-тан астам коммерциялық емес ұйымдармен және адам саудасына маманданған заң фирмаларымен бірлесіп, Scrap Part 5 науқанын бастады. Науқан Парламент мүшелерінен Лордтар палатасындағы әріптестерімен уайымдарын бөлісіп, 5-тарапты заң жобасынан алып тастауға шақырады. 2022 жылдың ақпан айында Lush косметикасы Ұлыбританиядағы барлық дүкендерінде Scrap Part 5 науқанын насихаттауға міндеттенді.

The Nationality and Borders Act 2022 was proposed in July 2021 relating to immigration, asylum and the UK's modern slavery response. The Act also deals with British overseas territories citizenship and registration of stateless citizens. Amongst other elements, it proposes to introduce "designated places" or "offshore" asylum hubs for application of refugee and migrant asylum claims, potentially in another European country or an African country. Part 5 of the Act grants the Government new powers to limit who is considered a victim of modern slavery, with clauses limiting support in cases where survivors have not complied with State set deadlines to disclose their abuse. Under Part 5, decision makers would also be asked to consider the survivors' criminal history before deeming them eligible for support. In November 2021, an amendment to the Bill was introduced which, if passed, would allow people to be deprived of British citizenship without being given notice. At the time the Home Office stated its position on citizenship: "British citizenship is a privilege, not a right". As of 27 January 2022, it is in committee stage, with four sittings scheduled until February 10, 2022. Under Clause 62, a 'public order' exemption will give the Government powers to ban survivors from support if they have a conviction of 12 months or more. Many non violent crimes carry 12 month convictions, including activity routinely enforced by traffickers (such as marijuana cultivation or petty theft). The support exemption would also apply to children with custodial sentences. Exemption from support, on the basis of offending, raised concerns due to the overlap between forced criminality and modern slavery. In the UK, a majority of reported survivors (49%) are forced to commit criminal activity as a result of their exploitation. Under Clauses 60 61, guidance would be issued by the Secretary of State to prevent survivors from accessing a second recovery period, which charities such as the Anti Trafficking Labour Exploitation Unit warned could penalise particularly vulnerable victims who are targeted for repeat exploitation: "It is unclear what situation this clause is designed to address". Under Clauses 57–58, the Secretary of State would be granted powers to issue potential victims with a 'deadline' by which point all evidence in their case must be shared with the relevant authority. Decision makers will be asked to consider compliance with the deadline as part of their decision as to whether or not somebody has been trafficked. The proposal has been condemned by civil society and the Independent Anti Slavery Commissioner, Dame Sara Thornton, as disadvantaging those whose memory recall is affected by severe trauma. Survivor groups have outlined the role that Clauses 57 58 could play in disincentivising survivors from reporting. Under Clause 59, the threshold that survivors must meet, in order to access the most urgent forms of support and subsistence, will be raised. Under the current system, survivors have access to support, such as a caseworker or translator, before being subjected to the toughest stage of decision making. In November 2021, more than 110 non profit organisations condemned the 'tightening up' of support, in a letter to the Home Secretary led by the Human Trafficking Foundation. In June 2021, the Joint Council for the Welfare of Immigrants labelled the proposals as "inhumane and farcical". In December 2021, the Scrap Part 5 campaign was launched by After Exploitation in conjunction with more than 40 non profit organisations and law firms with specialism in human trafficking. The campaign appeals to Members of Parliament to share concerns with colleagues in the Lords, in order to see Part 5 removed from the Bill at Report stage. In February 2022, Lush cosmetics committed to promoting the Scrap Part 5 campaign in each of its UK shopfronts.

Адам құқықтары жөніндегі ұйымдар

Ұлыбританияда адам құқықтары жөніндегі үш ұлттық мекеме бар, олардың әрқайсысының құзыреті мен атқаратын қызметі ерекше. Үшеуі де Ұлттық адам құқықтары институттарының халықаралық үйлестіру комитеті (NHRI) тарапынан «А» статусымен аккредиттелген, сондай-ақ екеуі де Еуропалық адам құқықтары институттары тобына қатысады, олардың екеуі де бірегей (Біріккен Корольдік) дауысқа ие. Алғашқы мұндай орган – Солтүстік Ирландияның адам құқықтары жөніндегі комиссиясы (NIHRC, www.nihrc.org) 1998 жылғы Солтүстік Ирландия заңына сәйкес, 1999 жылы құрылды, ол Белфаст (Жұма күнгі) келісімінің элементтерін іске асырды; оның өкілеттіктері 2007 жылғы Әділет және қауіпсіздік (Солтүстік Ирландия) заңымен күшейтілді. Комиссияның міндеті – заңнама және саясат бойынша кеңес беру, жеке тұлғаларға заң көмегін көрсету, сот процесіне қатысу, өз атынан сот ісін жүргізу, жарияланымдар жасау, зерттеулер жүргізу, тергеулер, халықаралық стандарттарға сәйкестікті бақылау, сондай-ақ білім беру және оқыту арқылы Солтүстік Ирландияда адам құқықтарын ілгерілету және қорғау. Теңдік және адам құқықтары жөніндегі комиссия (EHRC, www.equalityhumanrights.com) Англия, Шотландия және Уэльстегі кемсітушілікке қарсы күрес және теңдік мәселелерімен, Англия мен Уэльстегі адам құқықтары мәселелерімен, ал Шотландиядағы белгілі бір адам құқықтары мәселелерімен (Шотландия Парламентіне берілмегендермен) айналысады. Шотландияның адам құқықтары жөніндегі комиссиясы (SHRC, www.scottishhumanrights.com) 2006 жылғы Шотландиялық адам құқықтары комиссиясы заңына (Шотландия Парламенті) сәйкес құрылды және 2008 жылдың 10 желтоқсанында, Адам құқықтары күнінде және Адам құқықтары жөніндегі жалпы декларацияның 60 жылдығында толыққанды жұмыс істеуге кірісті. Комиссияның міндеті – азаматтық, саяси, экономикалық, әлеуметтік және мәдени құқықтар саласындағы адам құқықтарын ілгерілету және қорғау, осы мақсатта жарияланымдар жасау, зерттеулер жүргізу, сауалнамалар, кеңестер беру, бақылау, құқықтық араласу және білім беру мен оқыту жүзеге асырылады.