Кіріспе
Грек және латын тілдерінде тек бас әріптермен жазу жүйесі – унциал, латын және грек жазушыларының 4-8 ғасырларда кеңінен қолданған, толығымен бас әріптермен жазылатын әріптер жинағы. Унциал әріптері грек және латын тілдерін, сондай-ақ готика жазуын жазу үшін пайдаланылды, және қазіргі таңда копт және нобин тілдерінде қолданылады.
Uncial is a majuscule script (written entirely in capital letters) commonly used from the 4th to 8th centuries AD by Latin and Greek scribes. Uncial letters were used to write Greek and Latin, as well as Gothic, and are the current style for Coptic and Nobiin.
Даму
Ертедегі унциалдық жазу, көбінесе кеш рустикалық бас әріптерден дамыған. Ертедегі түрлері кең, бір штрихты әріптермен сипатталады, олар жаңа пергамент және велум беттерінің артықшылықтарын пайдаланып, қарапайым дөңгелек пішіндерді қолданды, ал бұрыштық, көп штрихты әріптер папирус сияқты дөрекі беттерге көбірек сәйкес келді. Унциалдың ең ерте мысалдарында, мысалы, Британ кітапханасындағы "De bellis macedonicis" фрагментінде (1-ші ғасырдың соңы – 2-ші ғасырдың басы), барлық әріптер бір-бірінен бөлек жазылған, ал сөздерді бөлу көбінесе қолданылмаған. Дегенмен, сөздерді бөліп жазу кейінірек пайда болған унциалдық жазуға тән. Ғасырлар бойында жазу дамыған сайын, әріптер күрделірек болды. Атап айтқанда, шамамен 600 жылдары негізгі штрихтардың әшекейленуі мен үлкейтілуі көптеген қолжазбаларда көріне бастады. Жоғары және төмен созылған әріптер алғашқы маңызды өзгерістер болды, одан кейін құралдың негізгі штрихта бұрылуы және әріптердің бір-бірінің үстіне жабысуы болды. 800 жылдары кіші әріптер пайда болған кезде, дамыған унциалдық стильдердің кейбіреулері осы қарапайым, кіші әріптердің негізін құрады. Унциалдық жазудың 500-ден астам көшірмесі сақталған, олардың көп бөлігі Каролингтік қайта жаралу кезеңінен бұрын жазылған. Унциал, әсіресе Киелі кітап көшірмелері үшін, Ирландиядан тыс жерлерде шамамен 10 ғасырға дейін қолданылып келді. Унциалдың аралдық түрі 20 ғасырдың ортасына дейін ирланд тілінде жазу үшін қолданылатын стандартты шрифт болып қалып келді.
Этимология
Сөздің бастапқы мағынасы күмәнді. Унциалдың өзі, әдетте, Әйүп кітабына жазылған Киелі Жеромның алғы сөзінен келген, онда ол uncialibus түрінде кездеседі, бірақ бұл inicialibus-ті қате оқу болуы мүмкін (контекстте мағынасы шамалы болса да), және Жером абзацтардың басында кездесетін үлкен әріптерге сілтеме жасаған болуы мүмкін. "Хабеант ки вольнт ветерес либрос, вел ин мембранис пурпуреис ауро аргентоку дескриптос, вел унсиалибус ут вульго аюнт литерис онера магис эксарата квам кодексис." – "Осылай қалағандарға ескі кітаптар немесе алтын мен күміспен қызыл парқшаға жазылған кітаптар, немесе халық арасында осылай аталатын унциал әріптерімен жазылған жүк (кітап емес), артық болады." Классикалық латын тілінде uncialis "бір дюйм биіктігі" және "бір унция салмағы" деген мағынаны білдіреді, және Жером осы сөздермен ойын ойнаған болуы мүмкін; сондай-ақ, ол кодекс сөзінің басқа мағынасымен де ойнаған болуы мүмкін, яғни "ағаш кесегі". Ол оны екі түрлі жазудың әрқайсысына бөлімдері бар, атақты Гиларидің "Базиликан кодексі" унциалдың қысқартылған түрі сияқты көрінетін айырмашылығын көрсету үшін пайдаланды. Терминологияны 18 ғасырдың ортасында Рене Проспер Тассен мен Шарль Франсуа Тустен жалғастырды. Көп қолданылып, орнықтырақ болғанына қарамастан, жарты унциал атауы тұрақты унциалға қарызды екенін ұғындырады, бірақ екі түрдің де ежелгі капиталис рустикадан мұрагерлік алған белгілері бар. Ол алғаш рет 3 ғасырда қолданылды (егер Леонард Бойль сияқты оның ең ерте мысалын рустикалық жазудың өтпелі түрі деп санамасақ) және 8 ғасырдың соңына дейін қолданыста болды. Жарты унциалдың алғашқы түрлері бұрынғы дін өкілдерінің және римдік құқық жазуларында қолданылды, ал 6 ғасырда бұл жазу Африка мен Еуропада (бірақ оқшау орталықтарда осыншалық емес) христиандық мәтіндерді көшіру үшін қолданыла бастады.