Римдік жемірікші: Тор және үш тісті шабуылшы

Кіріспе

Римдік гладиатор, балықшының жабдықтарымен үлгіленген қару-жарақпен шайқасқан
Римдік гладиаторлар түрлерінің тізімі

Ретиар (көпше түрі retiarii; латын тілінде "тор иесі") – балықшының жабдықтарымен үлгіленген қару-жарақпен шайқасқан римдік гладиатор: салмақты тор (rete (3-ші көмекші), сондықтан осылай аталады), үш ұшты үшқыр (fuscina немесе tridens) және қанжар (pugio). Ретиар жеңіл қаруланған, тек бір қолға кигізілетін қолғап (manica) және иық қорғағышы (galerus) киген. Оның киімі көбінесе тек кең белбеумен бекітілген шалбар немесе жеңіл тігілген қысқа тоннан тұратын. Ол бас киім мен аяқ киім кимеген. Ретиар көбінесе қарулы секьютормен шайқасқан. Тормен шайқасқан гладиатор қорғаныш жабдығының жетіспеушілігін қарсыласының шабуылынан қашу үшін жылдамдығы мен ептілігімен толықтырып, шабуылға мүмкіндік күткен. Ол бірінші кезекте қарсыласына тор тастауға тырысқан. Егер ол сәтті болса, қарсыласы тұтқындалғанда үшқырмен шабуылдайтын. Тағы бір тактика – жаудың қаруын торға түсіріп, оны қолдан шығарып, қарсыласын қорғанышсыз қалдыру. Егер тор сәтті тасталмаса немесе секьютор оны ұстап алса, ретиар қаруды тастап жіберуі мүмкін, бірақ оны екінші рет тастау үшін қайта жинауға тырысатын. Көбінесе ретиар шайқасты аяқтау үшін үшқыр мен қанжарына сенеген. Адам бойына жететін үшқыр гладиаторға жылдам шабуылдауға, қашықтықты сақтауға және оңай қан кетуге мүмкіндік берген. Бұл қару аса күшті емес еді, көбінесе өлімге жеткізбейтін жарақаттар келтіретін, сондықтан көңіл көтеру үшін шайқас ұзартылатын. Қанжар – үшқыр жоғалған жағдайда ретиардың соңғы құралы. Ол жақын арадағы жекпе-жек немесе күрес кезінде шешім қабылдау үшін қолданылатын. Кейбір шайқастарда бір ретиар бірден екі секьютормен күрескен. Мұндай жағдайда жеңіл қаруланған гладиатор биік платформаға орналастырылып, оны қуушыларды тебу үшін тастармен қамтамасыз етілген. Ретиарлар бірінші рет біздің заманымыздың 1-ші ғасырында аренада пайда болды және 2-ші немесе 3-ші ғасырға қарай стандартты көрініске айналды. Гладиатордың қару-жарағының жоқтығы және оның қашу тактикасына сүйенуі көптеген адамдар ретиарды гладиаторлардың ең төменгі (және ең әйелдік) санаған себебі болды, бұл бұрыннан stigmatized класс еді. Ювенал, Сенека және Светонийдің еңбектерінде айтылғандай, тон киіп шайқасқан ретиарлар одан да төменгі деңгейдегі (retiarii tunicati) болып саналған, олар нағыз ретиарлар емес, арена клоундары ретінде қарастырылған. Дегенмен, римдік өнер туындыларында, граффитилерде және қабір тастарында белгілі бір ретиарлардың шебер күрескендер және сүйкімді жандар ретінде танылған мысалдары бар.

A retiarius (plural retiarii; literally, "net man" in Latin) was a Roman gladiator who fought with equipment styled on that of a fisherman: a weighted net (rete (3rd decl. ), hence the name), a three pointed trident (fuscina or tridens), and a dagger (pugio). The retiarius was lightly armoured, wearing an arm guard (manica) and a shoulder guard (galerus). Typically, his clothing consisted only of a loincloth (subligaculum) held in place by a wide belt, or of a short tunic with light padding. He wore no head protection or footwear. The retiarius was routinely pitted against a heavily armed secutor. The net fighter made up for his lack of protective gear by using his speed and agility to avoid his opponent's attacks and waiting for the opportunity to strike. He first tried to throw his net over his rival. If this succeeded, he attacked with his trident while his adversary was entangled. Another tactic was to ensnare his enemy's weapon in the net and pull it out of his grasp, leaving the opponent defenceless. Should the net miss or the secutor grab hold of it, the retiarius likely discarded the weapon, although he might try to collect it back for a second cast. Usually, the retiarius had to rely on his trident and dagger to finish the fight. The trident, as tall as a human being, permitted the gladiator to jab quickly, keep his distance, and easily cause bleeding. It was not a strong weapon, usually inflicting non fatal wounds so that the fight could be prolonged for the sake of entertainment. The dagger was the retiarius's final backup should the trident be lost. It was reserved for when close combat or a straight wrestling match had to settle the bout. In some battles, a single retiarius faced two secutores simultaneously. For these situations, the lightly armoured gladiator was placed on a raised platform and given a supply of stones with which to repel his pursuers. Retiarii first appeared in the arena during the 1st century AD and had become standard attractions by the 2nd or 3rd century. The gladiator's lack of armour and his reliance on evasive tactics meant that many considered the retiarius the lowliest (and most effeminate) of the gladiators, an already stigmatised class. Passages from the works of Juvenal, Seneca, and Suetonius suggest that those retiarii who fought in tunics may have constituted an even more demeaned subtype (retiarii tunicati) who were not viewed as legitimate retiarii fighters but as arena clowns. Nevertheless, Roman artwork, graffiti, and grave markers include examples of specific retiarii who apparently had reputations as skilled combatants and lovers.

Тарих және рөлі

Римдік гладиаторлар нақты әлемдегі үлгілерге негізделген стандарттық санаттарға бөлінді. Бұл сыныптардың көбісі әскери үлгілерге негізделген; теңіз тақырыбындағы retiarius ("желі тастаушы" немесе "желілік адам") – ерекше жағдай еді. Гладиаторлардың сирек кездесетін жекпе-жектері су үстінде өткізілді, бұл балықшы үлгісіндегі гладиатор тұжырымын тудырған болуы мүмкін. Императорлық кезеңде әртүрлі қаруланған гладиаторлар арасындағы жекпе-жектер танымал болды; retiarius пен қабыршақты секьютордың арасындағы қақтығыс балықшы мен стильдік балық арасындағы күрес ретінде қалыптасты. Бұрынғы мурмильондар қалқандарында балық бейнесін тастаған, ал секьюторлардың қабыршақты қару-жарағы олардан дамыған еді. Дегенмен, екі түрдің қару-жарағы мен бронясы арасындағы айқын айырмашылық осы тәжірибелерді жаңа деңгейге көтерді. Римдік өнер мен әдебиетте императорлық кезеңнің басына дейін retiarii туралы еске алу жоқ; мысалы, бұл тип Чиети мен Помпейдегі 1 ғасырдан бастап табылған гладиаторлық рельефтерде кездеспейді. Retiarii мен секьютор арасындағы жекпе-жектер б.з.б. 1 ғасырдың ортасында танымал болған болуы мүмкін; желі тастаушы б.з.б. 2-ші немесе 3-ші ғасырларда стандартты гладиатор санатына айналды және гладиаторлық ойындардың соңына дейін басты көрініс болып қала берді. Мұндай жекпе-жектердегі табиғат пен адам арасындағы символизммен қатар, жеңіл қаруланған retiarius – еркектік, қатты қаруланған секьютордың әйелдік қарсы тұруы ретінде қарастырылды. Тағы бір гладиатор типі – лаквеарий ("жіп тастаушы") – retiarius-қа ұқсас, бірақ желінің орнына лассомен шайқасқан. Гладиатордың терісінің қаншалықты көп бөлігі ашық қалса, оның мәртебесі соншалықты төмендеді және оның әйелдік екендігі сезімі күшейді. Сондай-ақ, желіні жұтып алу әйелдік символ ретінде қарастырылуы мүмкін. Осылайша, retiarius-тың жеңіл қару-жарағы оны гладиаторлардың ең төменгі, ең ұятқа қалған және ең әйелдік типі ретінде бекітті. Император Клавдий жеңілген барлық желі тастаушыларды өлімге кесті, сонда көрермендер олардың азабын тамашалай алды. Retiarius-тың жекпе-жек стилі де оған қарсы тағы бір соққы болды, өйткені жылдамдық пен қашуға сенім арту тікелей соққылармен салыстырғанда лайықсыз деп саналды. Retiarii ең нашар казармаларда тұрды. Олардың кейбіреулері өздерінің мәртебесін арттыру үшін самниттер ретінде, яғни гладиаторлардың тағы бір түрі ретінде, жаттығу жасады. Retiarii tunicati деп аталатын, арнайы кіші топ құрылғанын көрсететін дәлелдер бар, олар беліне жамылғы киген әріптестерінен де төмен болды. Римдік сатирик Ювенал былай деп жазды: Сондықтан ланистаның мекемесі сіздікінен жақсы ұйымдастырылған, өйткені ол жаманды жақсыдан бөліп, тіпті өздерінің әріптестерінен де жамандықты кигендерді бөліп алады. Сенека кіші өзінің "Табиғат туралы сұрақтарында" айтқан әйелдікке бейім ерлер гладиаторлар ретінде оқытылған және Ювеналдың көйлекті retiarii-іне сәйкес келуі мүмкін. Светоний былай деп хабарлады: "Бірде бес киінген retiarii тобы, солардың санымен тең секьюторларға қарсы соғысып, күресусіз берілді. Бірақ олардың өліміне бұйрық берілгенде, олардың бірі үш тіс шанышқысын алып, жеңімпаздардың барлығын өлтірді." Император Калигуланың реакциясы гладиаторлардың әрекеттеріне деген жеккөрінішін көрсетті: "Калигула мұны ең қатыгез кісі өлтіру деп жариялады және оны көруге батылы жеткендерге қорқыныш сезімін білдірді." Retiarii-дің тағдыры белгісіз. Керісінше, мұндай желі киген адамдар гладиаторлық бағдарламада күлкілі рөл атқарған болуы мүмкін. Гракх кейін аренада пайда болады: Гракхтың киіміне киінген, гладиатор ретінде ойнаған және тридентпен қолында аренадан қашып кеткен кездегі белгі одан да үлкен Гракх, Капитолиннен немесе Марселлиден, Катулдан немесе Паульдан немесе Фабиден асыл туысқан адам: подиумдағы барлық көрермендерден асыл; бұл ауды лақтырып жіберген шоуды ұсынған адамды қоспағанда. Гракх Ювеналдың сегізінші сатирасында тағы бір рет көрінеді, ол өзін жариялы тамашалар мен халықтық ойын-сауықтарға қатысу арқылы қорлаған асыл римдіктердің ең жаман үлгісі ретінде: Осы [қарақатты] тәждеу үшін амфитеатрдан басқа не қалды? Қаланың осы ұятқа қалуында сенің де рөлің бар. Гракх Мирмилло сияқты қалқанмен немесе сойылмен қаруланған емес (бұл үшін ол айыптайды) иә, айыптайды және жек көреді мұндай жабдықтар. Ол бетін қалқанмен де жауып қоймайды. Көрдің бе? Ол үшбұрышты ұстайды. Ол оң қолынан ұстап тұрған ауларды салғанда, ол батыл түрде көрермендерге бетін көтереді және оны оңай тану үшін бүкіл аренада қашып кетеді. Біз оның алтын лентасы мойнынан төменге дейін созылып, желде қозғалатын қалпағынан төгілетінін байқамаймыз. Сондықтан секьютордың Гракхпен күресуге мәжбүр болған ұяты кез келген жарадан да жаман болды. Бұл өте күрделі мәтін, бірақ Серутти мен Ричардсон Гракхтың күрестің басында беліне жамылғы киген retiarius ретінде бастағанын айтады. Жағдай нашарлағанда, ол көйлек пен әйелдік періште (спира) киеді, бәлкім, бір костюмнің бөлігі, соның арқасында ол жеңіліске ұшырайды, бірақ бұл киімнің өзі әйелдік деп есептелмеген болуы мүмкін, өйткені оны Гракх бас дінкері болған Марс дінінің жұпалары да киген. Киімнің өзгеруі қатыгез күресті қызыққа айналдырып, қарсыласын ұялтады. Сатирада гладиатор осылай бейнеленгені сирек, өйткені мұндай жауынгерлер әдетте "бұлшық еті мықты, қатыгез, жоғары және төмен статустағы әйелдермен сексуалдық қатынасқа түсетін, білімсіз немесе білімсіз және интеллектуалды жағынан нашар" адамдар рөлін ойнайды. Сатиралық retiarii tunicatus – керісінше: "екі жынысты, әдетте костюм киетін, мүмкін әйел ретінде, секьютор немесе мурмилломен макеттік гладиаторлық көрсетілімде күресетін макеттік гладиатор". Көрермендер желі тастаушылардың бетін көре алатындықтан, олардың адамдығын сезінетін болды және бұл олардың танымалдылығын арттырды. Помпейдегі граффитиде Кресенс немесе Крескс retiarius туралы айтылады, "қыздың мырзасы" және "түндегі қыздардың, таңғы қыздардың және барлығының докторы". Дәлелдерге сүйенсек, кейбір гомосексуал ерлер гладиаторларды ұнатқан, ал retiarius олар үшін ерекше тартымды болған. Римдік өнерде retiarii басқа типтермен бірдей жиі бейнеленген. Қазіргі заманда халық мәдениеті retiarius-ты ең танымал гладиатор типіне айналдырды.

Roman gladiators fell into stock categories modelled on real world precedents. Almost all of these classes were based on military antecedents; the retiarius ("net fighter" or "net man"), who was themed after the sea, was one exception. Rare gladiator fights were staged over water; these may have given rise to the concept of a gladiator based on a fisherman. Fights between differently armed gladiators became popular in the Imperial period; the retiarius versus the scaly secutor developed as the conflict of a fisherman with a stylised fish. The earlier murmillones had borne a fish on their helmets; the secutores with their scaly armour evolved from them. However, because of the stark differences in arms and armour between the two types, the pairing pushed such practices to new extremes. Roman art and literature make no mention of retiarii until the early Imperial period; for example, the type is absent from the copious gladiator themed reliefs dating to the 1st century found at Chieti and Pompeii. Fights between retiarii and secutores probably became popular as early as the middle of the 1st century CE; the net fighter had become one of the standard gladiator categories by the 2nd or 3rd century CE and remained a staple attraction until the end of the gladiatorial games. In addition to the man versus nature symbolism inherent in such bouts, the lightly armoured retiarius was viewed as the effeminate counterpoint to the manly, heavily armoured secutor. Another gladiator type, the laquearius ("noose man"), was similar to the retiarius but fought with a lasso in place of a net. The more skin left unarmoured and exposed, the lower a gladiator's status and the greater his perceived effeminacy. Likewise, the engulfing net may have been seen as a feminine symbol. The light arms and armour of the retiarius thus established him as the lowliest, most disgraced, and most effeminate of the gladiator types. The emperor Claudius had all net fighters who lost in combat put to death so that spectators could enjoy their expressions of agony. The retiarius's fighting style was another strike against him, as reliance on speed and evasion were viewed as undignified in comparison to the straightforward trading of blows. The retiarii lived in the worst barracks. Some members of the class trained to fight as Samnites, another gladiator type, in order to improve their status. There is evidence that those net men wearing tunics, known as retiarii tunicati, formed a special sub class, one even more demeaned than their loincloth wearing colleagues. The Roman satirist Juvenal wrote that: So even the lanista's establishment is better ordered than yours, for he separates the vile from the decent, and sequesters even from their fellow retiarii the wearers of the ill famed tunic; in the training school, and even in gaol, such creatures herd apart
The passage suggests that tunic wearing retiarii were trained for a different role, "in servitude, under strict discipline and even possibly under some restraints." Certain effeminate men mentioned by Seneca the Younger in his Quaestiones naturales were trained as gladiators and may correspond to Juvenal's tunic wearing retiarii. Suetonius reports this anecdote: "Once a band of five retiarii in tunics, matched against the same number of secutores, yielded without a struggle; but when their death was ordered, one of them caught up his trident and slew all the victors." The reaction of Emperor Caligula showed the disgust with which he viewed the gladiators' actions: "Caligula bewailed this in a public proclamation as a most cruel murder, and expressed his horror of those who had had the heart to witness it." The fate of the retiarii is not revealed. Rather, such tunic wearing net men may have served as comic relief in the gladiatorial programming. Gracchus later appears in the arena:Greater still the portent when Gracchus, clad in a tunic, played the gladiator, and fled, trident in hand, across the arena—Gracchus, a man of nobler birth than the Capitolini, or the Marcelli, or the descendants of Catulus or Paulus, or the Fabii: nobler than all the spectators in the podium; not excepting him who gave the show at which that net was flung. Gracchus appears once again in Juvenal's eighth satire as the worst example of the noble Romans who have disgraced themselves by appearing in public spectacles and popular entertainments:

To crown all this [scandal], what is left but the amphitheatre? And this disgrace of the city you have as well—Gracchus not fighting as equipped as a Mirmillo, with buckler or falchion (for he condemns—yes, condemns and hates such equipment). Nor does he conceal his face beneath a helmet. See! he wields a trident. When he has cast without effect the nets suspended from his poised right hand, he boldly lifts his uncovered face to the spectators, and, easily to be recognized, flees across the whole arena. We can not mistake the tunic, since the ribbon of gold reaches from his neck, and flutters in the breeze from his high peaked cap. Therefore, the disgrace, which the Secutor had to submit to, in being forced to fight with Gracchus, was worse than any wound. The passage is obscure, but Cerutti and Richardson argue that Gracchus begins the fight as a loincloth wearing retiarius. When the tide turns against him, he dons a tunic and a womanish wig (spira), apparently part of the same costume, and thus enjoys a reprieve, although this attire may not itself have been considered effeminate as it was also worn by the priests of Mars of whom Gracchus was the chief priest. The change of clothing seems to turn a serious fight into a comical one and shames his opponent. It is unusual to see a gladiator depicted this way in a satire, as such fighters usually take the role of men who are "brawny, brutal, sexually successful with women of both high and low status, but especially the latter, ill educated if not uneducated, and none too bright intellectually." The retiarius tunicatus in the satire is the opposite: "a mock gladiatorial figure, of equivocal sex, regularly dressed in costume of some sort, possibly usually as a woman, and matched against a secutor or murmillo in a mock gladiatorial exhibition." The fact that spectators could see net fighters' faces humanised them and probably added to their popularity. At Pompeii, graffiti tells of Crescens or Cresces the retiarius, "lord of the girls" and "doctor to nighttime girls, morning girls, and all the rest." Evidence suggests that some homosexual men fancied gladiators, and the retiarius would have been particularly appealing. Roman art depicts retiarii just as often as other types. In modern times, popular culture has made the retiarius probably the most famous type of gladiator.

Қару-жарақ және бронь

Ретиарий – ең оңай танылатын гладиатор түрі, өзіне тән жабдықтарымен: қол сақшысы (маника), иық сақшысы (галерус), тор (рете), үшқыр (фускина немесе триденс) және қанжар (пугио). Археологтар Помпейдегі гладиаторлар казармасынан үш мүсінмен ойылған иық сақшысын тапты: біреуі – тісті балық, қабылдақ және дельфин суреттерімен, екіншісі – Купидон мен Геркулестің басымен, ал үшіншісі – қару-жарақ және RET/SECUND ("ретиарий, екінші дәрежелі") деген жазумен. Тор (рете) осы гладиатордың ерекше қаруы болғанымен, оның аз ғана бейнелері сақталған. Тор лақтырылатындықтан, кейде оны иакулум деп атаған, ол адам бойына шамамен тең болатын. Түркияның Эфес қаласындағы гладиаторлар зиратынан табылған бас сүйекте үшқырдың соққысынан пайда болған тесіктер бар. Жаралар бөлек орналасқан және 1989 жылы Эфес портынан қазылып алынған қола үшқырға сәйкес келеді. Үшқырдың тістері ұзын. Ұзын, тік жүзді қанжар (пугио) – гладиатордың соңғы қаруы болды. Румынияда табылған қабір тасында әдеттегі қанжардың орнына төрт тікенегі бар (квадренс – әр тікенегі шаршы сақшының бұрышында орналасқан) ретиарий бейнеленген. Бұрын бұл суретшінің қиялы немесе рәсімдік қару деп есептелген, бірақ Эфестегі гладиаторлар зиратынан жақында қазылған сан сүйегінде осындай қарудың қолданылуына сәйкес келетін жаралар табылды. Оның үстіне, сол жақ қол мен иықтың үстінен қоладан немесе былғарыдан жасалған ұзын сақшы (галерус) бекітілген. Помпейде табылған осы қорғаныс жабдығының үш мысалы ұзындығы бойынша әртүрлі, ал ені шамамен бірдей болды. Олардың салмағы шамамен ... құрайды. Шығыс Рим империясының кейінгі жылдарында кейбір ретиарийлер галерустың орнына тізбекті маника киген. Бұл тізбек қол мен кеуденің жоғарғы бөлігін жапқан. Есептегенде, ретиарийдің жабдықтары 7-8 килограмм (15,4-17,6 фунт) салмаққа ие болған, оны стандартты гладиаторлардың ең жеңіл түріне айналдырған. Дәл қаруланған қарсыласына қарағанда, қазіргі заманғы қайта жаңғыртулар мен тәжірибелер ретиарийдің ешқандай жағынан кем емесін көрсетті. Оның ауыр жабдығы болмағандықтан, ол жылдамдық пен қашуды өз пайдасына пайдалана алды. Сонымен қатар, ол қарсыласының бір қаруына үш шабуыл қаруын қолданды. Тор ұстаушының кез келген жағдайда жақын қақтығыстан қашуы, қашықтықты сақтауы және үшқырмен ұрып-соғу немесе торды лақтыру мүмкіндігін күтуі қажет болды. Бұл гладиатор ұзақ күресте шаршап қалу қаупіне ұшырады. Ретиарийдің бір тактикасы – сектутордың қалқанына (оның жабдықтарының ең ауыр бөлігі) соққы беру, оны қорғануға мәжбүр ету және шаршату. Тәжірибелі қолданылғанда, тор тиімді қару болды. Ретиарийдің оның басты мақсаты – қарсыласын тұтқындау. Егер лақтыру сәтті болмаса, ол білезігіне байланған арқанды пайдаланып, торды қайтадан қолына алып келді. Тор сектутордың қаруын тұтқындап, қарусыздандыруға болады. Сектутордың қаруы торға ілігіп қалмауы үшін тегіс және дөңгелек болды. Көптеген жекпе-жектерде ретиарий, мүмкін, тек үшқыр мен қанжарымен күресуге тура келді. Ол қаруды екі қолмен ұстады, үшқырдың тістеріне жақын сол қолымен, осылайша ол жаудың соққыларын сабымен қайтаруға және екі ұшымен соққы беруге болатын. Екі қолмен ұсталғанда, қару күшті соққылар беруге қабілетті болды. Сектутордың қаруы дөңгелек және тікенекті болды, торға ілігіп қалмауы және үшқырдың тістеріне түсіп қалмауы үшін, бірақ оған шабуылдар сектуторды қалқанының артына тығылып немесе жасырынуға мәжбүр етті. Бұл оның көру аумағын азайтып, ретиарийге жылдамдық артықшылығын берді. Ретиарий қанжарды сол қолында ұстады. Ол үшқырды бір қолымен, ал қанжарды екінші қолымен ұстап соғыса алатын, бірақ бұл ұзын қаруды қолданғандағы қашықтық артықшылығын жоққа шығарды. Қанжар тор мен үшқырды жоғалтқан жағдайда қосалқы қару ретінде де қызмет етті. Дегенмен, гладиаторлар мақтануға бейім болды: Помпейдегі граффитода 2112 жеңіске жеткен ретиарий Антигон, бір ғана жекпе-жекте жеңіске жеткен Супербус деген қарсыласына қарсы күрескені бейнеленген. Кейбір жарыстарда ретиарий бір уақытта екі сектутормен кездесті. Ол көпірдің үстінде немесе баспалдақпен көтерілген тұғырда тұрып, қарсыластарын қашықтықта ұстап, қағып тастау үшін қолындағы құлаққа тең тастармен қоршалған. Секторлар ғимаратты қиып, оған қол жеткізе алмақ болды. Платформа (понс, "көпір" деп аталады) су үстіне салынған болуы мүмкін. Мұндай сценарийлер гладиаторлардың бір-бірімен жұптаспайтын сирек жағдайлардың бірі болды.

The retiarius is the most readily identifiable gladiator type, due to his signature equipment: arm guard (manica), shoulder guard (galerus), net (rete), trident (fuscina or tridens), and dagger (pugio). Archaeologists have excavated three engraved shoulder guards from the gladiator barracks at Pompeii: one is engraved with illustrations of an anchor, a crab, and a dolphin; another with cupids and the head of Hercules; and a third with weapons and the inscription RET/SECUND ("retiarius, second rank"). Although the net (rete) was this gladiator's signature weapon, few depictions of the device survive. Because it was thrown, the net was sometimes called a iaculum. that stood about as high as a human being. A skull found in a gladiator graveyard in Ephesus, Turkey, shows puncture holes consistent with a trident strike. The wounds are apart and match a bronze trident excavated from Ephesus harbour in 1989. The trident's prongs are long. A long, straight bladed dagger (pugio) was the gladiator's final weapon. A tombstone found in Romania shows a retiarius holding a dagger with four spikes (known as a quadrens—each spike at the corner of a square guard) instead of the usual bladed dagger. This was previously thought to be an artistic invention or perhaps a ceremonial weapon but a recently excavated femur bone from a gladiator graveyard in Ephesus has wounds consistent with the use of such a weapon. Attached to the top of this was a long bronze or leather guard over the upper left arm and shoulder, known as a galerus. Three examples of this protective gear found at Pompeii vary between in length and about the same in width. They weigh about
In the Eastern Roman Empire in later years, some retiarii wore a chainmail manica instead of the galerus. This mail covered the arm and upper chest. All told, the retiarius's equipment weighed 7 to 8 kilograms (15.4 to 17.6 lb), making him the lightest of the standard gladiator types. Despite the disparity between the nearly nude net fighter and his heavily armoured adversary, modern re enactments and experiments show that the retiarius was by no means outmatched. His lack of heavy equipment meant that he could use speed and evasion to his advantage. He also fought with three offensive weapons to his opponent's one. The net fighter had to avoid close combat at all costs, keep his distance, and wait for an opening to stab with his trident or throw his net.—this gladiator was in greater danger of exhausting himself in a long fight. One of the retiarius's tactics was to jab at the secutor's shield (the heaviest part of his equipment), forcing him to block and wear himself out. In skilled hands, the net was a useful weapon. The retiarius's primary objective with it was to capture his opponent. If the toss missed, the retiarius used the drawrope tied to his wrist to bring the net back in hand. The net could ensnare the secutor's weapon to disarm him The helmet of the secutor was smooth and round to avoid snagging the net. In most bouts, the retiarius probably had to resort to fighting with just his trident and dagger, He held the weapon two handed, left nearer the prongs, so that he could parry his enemy's strikes with its shaft and strike with both ends. Wielded two handed, the weapon could land powerful blows. The secutor's helmet was rounded and free of protrusions to avoid snaring the net or being caught in the trident's prongs, but attacks on it forced the secutor to duck or hide behind his shield. This reduced his field of vision and gave the retiarius an advantage with his speed. The retiarius held the dagger in his left hand. He might fight with the trident in one hand and the dagger in the other, but this negated the advantage of distance afforded by the longer weapon when wielded by itself. The dagger also served as a backup should the retiarius lose both net and trident. Nevertheless, the gladiators themselves were prone to boast: A graffito at Pompeii shows the retiarius Antigonus, who claims a ridiculous 2,112 victories, facing a challenger called Superbus, who has won but a single fight. In some contests, a retiarius faced two secutores at the same time. He stood on a bridge or raised platform with stairs and had a pile of fist sized stones to lob at his adversaries and keep them at bay. The secutores tried to scale the structure and get at him. The platform (called a pons, "bridge") may have been constructed over water. Such scenarios were one of the rare situations where gladiators were not paired one on one.