Кіріспе
Вьетнам соғысына қарсы қозғалысты мексикалық-американдық белсенділер ұйымдастырды (1960-70 жылдар). Чикано мораторийі, ресми түрде Вьетнам соғысына қарсы Ұлттық Чикано Мораторий Комитеті деп танылатын, Вьетнам соғысына қарсылықты ұйымдастыру үшін мексикалық-американдық топтардың кең ауқымды коалициясын құрған чиканолық соғысқа қарсы белсенділердің қозғалысы болды. Жергілікті колледждердің белсенділері мен 1968 жылы оқушылар қозғалысының қатысушылары болған «Браун Беретс» тобының мүшелері бастаған коалиция 1970 жылғы 29 тамызда Шығыс Лос-Анджелесте өткен, 30 000 демонстрантты жиған шерумен өркендеді. Бұл АҚШ-тағы кез келген этникалық топ жасаған ең ірі соғысқа қарсы акция болды. Ол 2006 жылғы АҚШ-тағы көлемді иммиграциялық реформаға қарсы наразылықтардан кейін екінші орында тұрды. Оқиғаны Лос-Анджелестегі ФБР кеңсесі бақылап отырды, кейіннен олар өз құжаттамалары мен іс-қимылдарының толық мазмұнын жариялаудан бас тартты. Шығыс Лос-Анджелестегі Чикано мораторий шеруін Чикано белсенділері Рамсес Норега мен Розалио Муньос ұйымдастырды. Муньос 1970 жылдың қарашасына дейін Чикано Мораторий Комитетінің жетекшісі болды, содан кейін ол полиция хабаршысы және АҚШ Қаржы министрлігінің Алкоголь, Темекі және Оқ-дәрі Бөлімінің (ATF) агенті Эустасио (Фрэнк) Мартинеспен ауыстырылды, ол комитет штаб-пәтерін тінту және тұтқынға алуға полицияға мүмкіндік беру үшін заңсыз әрекеттер жасады. Муньос 1971 жылдың ақпанында Мораторийдің тең төрағасы қызметіне қайта оралды.
The Chicano Moratorium, formally known as the National Chicano Moratorium Committee Against The Vietnam War, was a movement of Chicano anti war activists that built a broad based coalition of Mexican American groups to organize opposition to the Vietnam War. Led by activists from local colleges and members of the Brown Berets, a group with roots in the high school student movement that staged walkouts in 1968, the coalition peaked with a August 29, 1970 march in East Los Angeles that drew 30,000 demonstrators. It was the largest anti war action taken by any single ethnic group in the USA. It was second in size only to the massive U. S. immigration reform protests of 2006. The event was reportedly watched by the Los Angeles FBI office, who later "refused to release the entire contents" of their documentation and activity. The Chicano Moratorium march in East L. A. was organized by Chicano activists Ramsés Noriega and Rosalio Muñoz. Muñoz was the leader of the Chicano Moratorium Committee until November 1970, when he was ousted by Eustacio (Frank) Martinez, a police informer and agent provocateur for the Alcohol, Tobacco and Firearms Enforcement Division (ATF) of the U. S. Treasury Department, who committed illegal acts to allow the police to raid the headquarters of the committee and make arrests. Muñoz had returned as co chair of the Moratorium in February 1971.
Реконкиста маршы
1971 жылы Мораторий комитеті Вьетнам соғысына және полицияның чиканоларға жасаған зорлық-зомбылығына қарсы наразылық көрсетуден Ла Раса Юнида партиясына қолдау көрсетуге ұйымдық бағытын өзгертті. Бұл өзгеріс Калифорния губернаторы Рейганның "аз ұлттықтар мен жұмысшы адамдарға жасаған оңшыл шабуылдарынан" кейін болды. Мораторий комитеті, Кочелла және Империя аңғарларындағы белсенді топтар, сондай-ақ Шығыс Лос-Анджелес «Қара түсті береттер» мүшелері АҚШ-Мексика шекарасынан Сакраментоға дейін 800 мильге жуық шеру ұйымдастыра бастады. Шерудің басты мақсаты – мексикалық шаруалардың көптеп тұратын ауылдық аймақтардан қолдау жинау болды. Бұл шеру Рейганның чиканоларға қатысты кемсітушілік көзқарастарына қарсы наразылық ретінде ғана емес, сонымен қатар Ла Раса Юнида партиясының сайлауға қатысуына қолдау көрсету үшін де өткізілді. Шеруде бес маңызды мәселе көтерілді: Раза Юнида партиясының сайлау бюллетенінде болуы, әлеуметтік жәрдем, білім беру, полиция және соғыс. Лос-Анджелес полициясымен туындаған шиеленіс және Чикано Мораторийі митингтерінде болған полиция зорлық-зомбылығының тарихына байланысты, шеру ұйымдастырушылары Лос-Анджелесте митинг өткізуден бас тарды және оны Сан-Габриельде өткізуге шешім қабылдады. Чикано Мораторийі мен Шығыс Лос-Анджелес «Қара түсті береттер» мүшелері арасында шиеленіс туды. Ұлттық Чикано Мораторий комитетінің негізін қалаушы Розалио Муньоз еске түсіргендей, "Окснардқа жетпес бұрын да жол бойы үнемі төбелес болып тұрды. Жолдағы топтармен қарым-қатынас, қыздар немесе есірткі үшін болған ұрыстар жағдайды одан әрі шиеленістірді". Осы қиындықтарға қарамастан, шеру 1971 жылдың тамызында штаттық Капитолийдегі ең ірі митингпен аяқталды. Үш айлық Marcha de la Reconquista аяқталуымен бірге Ұлттық Чикано Мораторий комитетінің жұмысы да аяқталды. Муньос Комитеттің тарихын еске алып, "ол тұрақсыз болды, бірақ түрлі жағдайларда аман қалды. Ла Марша – коалицияны қайта жандандыруға жасалған соңғы тыраш" деді.
Мұра
Алғашқы мораторийлерді еске алу шаралары 1986 жылы басталды және Сан-Диегода Чикано мораторийінің бауырлас бірлік конференциясымен бірге жыл сайын өткізіліп келеді. Жыл сайын Ұлттық Чикано Мораторий Комитеті (NCMC) осы бастапқы шараларды еске алып, олардың үлгісін қайталайды. Комитет Американың Ауғанстандағы соғысы мәселесіне де тоқталды. 2013 жылғы NCMC еске алу шарасының тақырыбы "Құлдау үшін білім, ассимиляция емес" болды. Осы тақырыппен қатар NCMC сол жылы қайтыс болған, білім беру саласында көрнекті еңбек еткен Сал Кастроның өмірін еске алды, әсіресе Шығыс Лос-Анджелес орта мектептеріндегі оқушылар ұйымдастырған наразылық акцияларын қолдағандығын атап өтті. 1968 жылдың 11 қазанындағы Лос-Анджелес Freep газетінде жарияланған мақаласы "Білім беру, жою емес" деген тақырыппен басталды және былай делінген: "Сал Кастро Линкольн орта мектебіндегі мұғалімдік қызметіне оралды, себебі жаңа, белсенді мексикалық-американдық қозғалысы оны талап етіп, оны қайтару үшін күресті".